سپورتتى جايلاعان ۋلى دەرت
فيلمدە رەسەيلىك جەڭىل اتلەتتەردىڭ تىيىم سالىنعان ءدارى-دارمەكتەردى جۇيەلى تۇردە پايدالانىپ كەلگەنى باياندالعان. دەرەكتى فيلمگە رەسەي انتيدوپينگ اگەنتتىگىنىڭ (رۋسادا) بۇرىنعى قىزمەتكەرى ۆيتالي ستەپانوۆ پەن ءبىرقاتار بەلگىلى سپورتشىلاردىڭ سۇحباتى ارقاۋ بولعان. مۇنىمەن شەكتەلمەگەن فيلم اۆتورى، سوچي وليمپياداسى الدىندا رەسەيلىك سپورتشىلاردىڭ دوپينگتىڭ جاڭا ءتۇرىن پايدالانعانىن دالەلدەۋدى وزىنە ماقسات ەتكەن.
وقيعانىڭ انىق-قانىعىنا جەتۋ ءۇشىن بۇكىل الەمدىك انتيدوپينگىلىك اگەنتتىك (WADA) تىڭعىلىقتى تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىنىن مالىمدەدى. جەڭىل اتلەتيكالىق فەدەراتسيالاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى (ي ا ا ف) جانىنان قۇرىلعان تاۋەلسىز كوميتەت، رەسەيدەگى دوپينگكە قاتىستى دەرەككوزدەرىن تۇگەل تەكسەرۋدى قولعا الماق. ءالىپتىڭ ارتىن باققان ماسكەۋ ازىرگە ارنايى مالىمدەمە جاساۋعا اسىعار ەمەس.
جوعارى جەتىستىكتەردىڭ قۇرباندارى
سپورتشىنىڭ دوپينگ پايدالانعانى جونىندەگى العاشقى وقيعا 1960-جىلى ريمدەگى جازعى وليمپيادالىق ويىنداردا تىركەلدى. جازدىڭ اپتاپ ىستىعى 100 شاقىرىمدىق جارىس جولىنا اتتانعان ۆەلوشاباندوزدارعا وڭاي تيمەدى. شەكەدەن وتكەن ىستىققا شىداماعان شاباندوزدار جول-جونەكەي ەردەن اۋىپ قۇلاپ جاتتى. ناتيجەسىندە وليمپيادالىق ۆەلودودا قايعىلى وقيعامەن اياقتالدى. ەسىنەن تانىپ قۇلاعان دانيالىق قوس سپورتشى كنۋد يەنسەن مەن يۋرگەن يورگانسەن تىلگە كەلمەي كوز جۇمدى. سول كەزدە قوس سپورتشىنىڭ ولىمىنە نە سەبەپ بولعانى ايتىلماي قالدى.
اراعا ۋاقىت سالىپ دانيالىق سپورتشىلاردىڭ اعزاسىنان پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان پرەپارات تابىلعانى جاريا ەتىلدى. سودان بەرى قانشاما جىلدار ءوتتى. ءبىراق دوپينگ دەرتى جىل ساناپ ءورشىپ بارادى. سپورتتىق ناتيجە جوعارىلاپ، الەمدىك ءھام وليمپيادالىق رەكوردتىڭ جاڭارتىلۋى جيىلەي ءتۇستى. سپورت - اتالاتىن ۇلكەن پلانەتانىڭ قىزۋى كوتەرىلىپ، سپورتشىلار جوعارى جەتىستىكتىڭ قۇربانىنا اينالدى.
دوپينگىلىك داۋ-داماي ورىن الماعان وليمپيادالىق ويىنداردى ەسكە ءتۇسىرۋدىڭ ءوزى قيىن. بۇدان شىقتى بۇكىل الەمدىك دوپينگكە قارسى كۇرەس اگەنتتىگى - سپورت الەمىن شارپىعان ۋلى دەرت الدىندا دارمەنسىز كۇيدە. الەم چەمپيوناتتارى مەن كونتينەنتالدىق جانە وليمپيادالىق ويىنداردى ايتپاعاندا، ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دارەجەدەگى تۋرنيرلەرگە قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى دوپينگ-باقىلاۋدان وتەدى. سونىمەن قاتار بۇكىل الەمدىك دوپينگكە قارسى كۇرەس اگەنتتىگى، قالاعان كەزىندە تەكسەرۋ شارالارىن وتكىزۋگە قۇقىلى. ولار ۇلتتىق قۇرامالاردىڭ، كلۋبتىق كوماندالاردىڭ نەمەسە جەكە ءبىر سپورتشىنىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى كەزىندە دە دوپينگ-باقىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزە الادى. كەنەتتەن جاسالعان وسىنداي تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەلەرى قانشاما دوپينگىلىك داۋ-دامايلاردىڭ بەتىن اشىپ بەردى. ەڭ سوراقىسى - سپورتشىلاردىڭ دوپينگ پايدالانۋىنا جول بەرىپ وتىرعان مەلەكەتتەر دە بار.
ولاردىڭ كوزدەگەنى - جوعارى ناتيجە مەن اتاق-ابىروي. «قۇپيا دوپينگ: رەسەيدىڭ ۇلكەن سپورتتاعى جەڭىستەرى» فيلمىندە، جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ وزدەرى - شاكىرتتەرىن دوپينگپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانى ايتىلادى. 800 مەترگە جۇگىرۋدەن وليمپيادا چەمپيونى ماريا ساۆينوۆا، دەنە كۇشىن تەز ارادا قالپىنا كەلتىرەتىن وكساندرولوندى پايدالانسا، باپكەرلەرى مۇنى قۇپيا ۇستاۋعا جاردەمدەسىپ كەلگەن. كەرەك دەسەڭىز، بەينەتاسپادا باپكەر ۆلاديمير كازاريننىڭ وكساندرولوندى وزگە سپورتشىلارعا ۇلەستىرىپ جاتقانى كورسەتىلگەن.
وسى دەرەكتى فيلمنىڭ تاعى ءبىر كەيىپكەرى يۋليا ستەپانوۆا، كوماندا قوسىندا دوپينگتىڭ كەڭ ەتەك جايۋىنا رەسەي جەڭىل اتلەتيكا قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى الەكسەي مەلنيكوۆتىڭ تىكەلەي ىقپالى بولعانىن جايىپ سالعان. ال دەرەكتى فيلمنىڭ اۆتورى رەسەيلىك انتيدوپينگىلىك زەرتحانالار، اتاقتى سپورتشىلاردى قورعاشتاپ، كەرەك كەزىندە دوپينگ-باقىلاۋدان قۇتقارىپ كەلگەنىن العا تارتادى.
سوڭعى جىلدارى قانشاما سپورتشىنىڭ دوپينگ قۇربانى بولعانىن ايتىپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق شىعار. «ۇلكەن قۇرىقتىڭ» بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى امەريكالىق شاباندوز لەنس ارمسترونگقا قاتىستى داۋ-دامايدىڭ نەمەن بىتكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. جاستاردىڭ كۋميرىنە اينالعان اتى شۋلى سپورتشى، ءتۇبى بۇكىل جيعان- تەرگەن اتاعىنان ايىرىلىپ تىندى. ايگىلى مارادونا 1991-جىلى كوكاين مەن ۇستالسا، 2007-جىلى امەريكالىق سپرينتەر مەريون دجونس، كوپ جىلدار بويى دوپينگتىڭ قۇلى بولىپ كەلگەنىن مويىنداپ، كوز جاسىنا ەرىك بەرگەنى ەسىمىزدە.
انتيدوپينگ اگەنتتىگى دوپينگ - باقىلاۋ شارالارىن كۇشەيتكەنىمەن ۋلى دەرت جىل ساناپ دەندەپ بارادى. سپورتشىلار مەن ولاردىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى WADA وكىلدەرىنە ۇستالىپ قالماۋدىڭ ءتۇرلى امالدارىن دا مەڭگەرىپ العان. بۇل دەرت ءبىزدى دە اينالىپ وتكەن جوق. بۇرىنعىنى ايتپاعاندا، سوڭعى ءبىر-ەكى جىل ىشىندە بىرنەشە سپورتشىمىزدىڭ ابىرويى توگىلىپ، ۇلتتىق فەدەراتسيالارىمىز ايىپپۇل تولەۋگە ءماجبۇر بولدى.
گەنەتيكتەر مەن حيميكتەردىڭ جارىسى
بۇكىل الەمدىك انتيدوپينگىلىك اگەنتتىك جىل سايىن دوپينگتەردىڭ جاڭا «ءتىزىمىن» جاريا ەتىپ جاتادى. بۇل دەگەنىمىز - دوپينگ-بيزنەسىنىڭ كەڭ ەتەك الا باستاعانىن كورسەتەدى. ءوز كەزەگىندە جاتتىقتىرۋشىلار مەن ولاردىڭ شاكىرتتەرى شەبەرلىك دەڭگەيلەرىن كوتەرۋ ءۇشىن جاتپاي-تۇرماي قىزمەت ەتۋدە. ولارعا قويىلعان تالاپتىڭ الدى - وليمپ شىڭى. ونى باعىندىرۋ ءۇشىن ولار ەشتەڭەدەن تايىنبايدى. بۇگىنگى جاڭا تەحنولوگيا داۋىرىندە زالدا توگىلگەن قارا تەرمەن الىسقا جەتۋ ەكىتالاي. ويتكەنى، قازىرگى ۇلكەن سپورتىمىز - فارماكولوگياعا تاۋەلدى بولىپ باراتىنى شىندىق.
وسىعان قاراعاندا بۇگىنگى سپورت - گەنەتيكتەر مەن حيميكتەردىڭ جارىسىنا اينالىپ بارا جاتقانداي. ويلاندىراتىن ءبىر ءجايت، انتيدوپينگىلىك قىزمەت ورىندارى بىلە بەرمەيتىن سۋپەر- زاماناۋي ءدارى-دارمەكتەر سپورتشىنىڭ قولىنا قايدان ءتۇسىپ ءجۇر؟ دەمەك، دوپينگىلىك پرەپاراتتاردى زاڭسىز جولمەن شىعاراتىن دارىگەر - بيوحيميكتەر «قارا بازاردىڭ» ساۋداسىن اسىرىپ وتىر دەگەن ءسوز.
فارماكومپانيالار بيۋدجەتىنىڭ 90 پايىزىن شىعاراتىن ونىمدەرىنىڭ ادام ومىرىنە قانشالىقتى قاۋىپسىز ەكەنىن دالەلدەۋگە جۇمسايدى ەكەن. ال سپورتتى قارجى كوزىنە اينالدىرعان بيوحيميكتەر مۇنداي ماسەلەگە باستارىن اۋىرتپايدى. ولار ءۇشىن سپورتشىنىڭ سول ساتتەگى جەڭىسى بارىنەن ارتىق. سپورتشىلار اراسىندا كەڭ تاراعان دوپينگىلىك پرەپاراتتاردىڭ قاتارىنا انابوليكالىق- اندروگەندىك ستەرويد جاتادى. بۇل دارمەك ءبىر جاعىنان بۇلشىق ەتتى وسىرۋگە جانە اقۋىزدى (بەلوك) تەزىرەك سىڭىرۋگە ىقپال ەتسە، ەكىنشىدەن، ەرلەردىڭ جىنىس ورگاندارىنىڭ دامۋىنا اسەرى بار. جالپى، انابوليكتەردى مولشەردەن ارتىق پايدالانۋ كوپتەگەن اۋرۋلارعا الىپ كەلەدى.
ناندرولون، ستانوزولول، مەتانوبول جانە بولدەنون پرەپاراتتارى - انابوليكالىق-اندروگەندىك ستەرويدتار توبىنا جاتادى. سالماق دارەجەلەرىنە قاتىستى سپورت تۇرلەرىندە كىشى دارەتتى جۇگىرتەتىن ءدارى-دارمەكتەردى (ديۋرەتيكتەر) قولدانۋ كوبىرەك كەزدەسەدى.
مۇنداي پرەپاراتتار سالماق قۋۋعا جانە دەنە بىتىمىنە ەرەكشە ءمۇسىن بەرۋگە ىقپال ەتەدى. اسىرەسە، بوديبيلدينگ سپورتىن سەرىك ەتكەندەر ءۇشىن تاپتىرمايتىن دارمەك. ەكىنشىدەن، سپورتشىنىڭ اعزاسىن باسقا دوپينگتەردەن تازارتادى.
جوعارىدا اتالعان دوپينگىلىك پرەپاراتتاردىڭ ءبارى ەمدەلۋگە ارنالعان ءدارى- دارمەكتەر. ءبىراق ولاردى دارىگەرمەن كەڭەسە وتىرىپ، پايدالانعان قاجەت. قازىر سپورتشىلاردىڭ اعزاسىن تەكسەرەتىن جاڭا پريبورلار شىعا باستادى. بۇل پريبور ءۇشىن سپورتشىنىڭ ۇلكەن نەمەسە كىشى دارەتىنىڭ قاجەتى جوق. گەنەتيكالىق اناليزاتوردىڭ كولەمى ۇيالى تەلەفونمەن بىردەي جانە پايدالانۋعا دا وتە ىڭعايلى. بۇل پريبور سپورتشىلاردى تۋرا جارىس الدىندا تەكسەرۋگە دە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىراق ءالى دە دوپينگىلىك بيزنەستى نوقتالاۋ مۇمكىن ەمەس.
الدا تىيىم سالىنعان پرەپاراتتاردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن ەسىتىپ، ءتۇرلى داۋ-دامايعا دا كۋا بولارىمىز انىق. ءبىراق سپورتتىڭ تازالىعى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن انىق. سپورت - بۇگىنگى تسيۆيليزاتسيامىزدىڭ اجىراماس بولىگى دەسەك، ونىڭ كولەڭكە تۇستارى ادامزات بالاسى ءۇشىن ۇلكەن سىن.
تولەگەن جۇمابەك
jasqazaq.kz
