كەنجەبەك ءجانابىلوۆ: ەكى قىزعا بىردەن عاشىق بولعانمىن

استانا. قازاقپارات - «مۋزارت» توبىنىڭ ءانشىسى كەنجەبەك جانابىلوۆپەن سۇحبات.

- ەسىمىڭىزگە قاراساق، ءۇيدىڭ كەنجەسى سياقتىسىز؟..

- ءيا، ءۇيدىڭ كەنجەسىمىن. ءوزىم كوپبالالى وتباسىنان شىققانمىن. انام 18 قۇرساق كوتەرگەن جان. مەن 17 شىسىمىن. 1982 - جىلى 14- شىلدەدە دۇنيەگە كەلگەنمىن.

«كەنجە بولسىن، وسىمەن توقتايىق» دەپ اتىمدى اكەم تۇرسىنبايدىڭ ءوزى قويعان ەكەن. ءبىراق مەنەن كەيىن دە اللانىڭ قالاۋىمەن ومىرگە ءامينا دەگەن قارىنداسىم كەلگەن. وكىنىشتىسى، كوپ تۇرمادى، التى-جەتى جاسىندا قايتىس بولىپ كەتتى. ءسويتىپ ءۇيدىڭ كەنجەسى بولىپ ءجۇرمىن.

- بالا كەزىڭىزدە ەركە بولعان شىعارسىز؟

- اسا قاتتى ەركە بولعان جوقپىن. ارينە، ءبىزدى دە انامىز ءوز ورنىمەن ەركەلەتتى. اكەم كىشكەنتاي كەزىمدە دۇنيەدەن وتكەن. بالا كەزىمدە قاتتى پىسىق بولعانمىن.

جەر اۋدارۋ، قاۋىن-قاربىز ەگۋ دەگەن جۇمىستارعا قاتتى قۇمار بولدىم. «وسى كەنجەبەكتەن بىردەڭە شىعادى. سەندەردى وسى بالام اسىرايدى» دەپ انام رازى بولىپ وتىراتىن سول كەزدە. ۇيگە قوناق كەلگەندە قوناقتارمەن بىرگە داستارحان باسىنا وتىرعىمىز كەلەتىن.

كىشكەنتاي بالانىڭ كوبىسى سويتەدى عوي، نەگىزى.

«قوناقتاردان ۇيات بولادى، انا جاققا بارىڭدار» دەپ جايمەن ايتادى، كەيىن قۋىپ شىعادى. ءبارىبىر قايتىپ اينالىپ كەلەسىڭ. قىزىق... قازىر ءوزىمىز بالالارعا «انا جاققا بار» دەسەڭ، «وسىندا وتىرامىن» دەيدى عوي. سول كەزدە ءوزىمنىڭ دە بالالىق شاقتاعى كۇندەرىم ەسكە تۇسەدى.

«ءوز-وزدەرىڭە قاراي الاتىن، ەشكىمگە جالتاقتاماي، وزدەرىڭدى باعا الاتىن دارەجەدە بولىڭدار» دەپ انامىز بىزگە بارلىعىن ۇيرەتتى. كەيدە ۇيدە ەشكىم بولماعان كەزدە اس ازىرلەي بەرەتىنمىن. مال باقتىق، سۋ تاسىدىق، وتىن جاردىق دەگەندەي. انام ءبىزدى بالا كۇننەن ەڭبەككە باۋلىدى، سول تاربيەسى ءۇشىن اناما مىڭ العىس!

 - سول وتكەن كۇندەردەن كىمدى، نەنى ساعىناسىز؟

- الاڭسىز بالالىق شاقتى ءبارى ساعىنادى عوي... مەكتەپ قابىرعاسىنداعى كۇندەردى ساعىنامىن. وتكەندە ءبىر كلاستاسىمنىڭ ۇيىنە بارىپ، البوم كورىپ وتىرىپ، ءبىراز نارسەنى ەسكە تۇسىردىك. بىردە 8 - ناۋرىز مەرەكەسىندە قىزداردىڭ كيىمىن كيىپ، قىزداردىڭ جاسايتىن تىرلىكتەرىن جاساعانبىز.

قامىر جايۋ، ۇرشىق ءيىرۋ، ءجۇن ساباۋ دەگەن سياقتى. سايىستا قىزدارعا سىيلىق جاساعان ءتۇرىمىز. سوسىن «ءارتىس كويلەك» كيىپ الىپ، جانار ايجانوۆانى «سالعانىم»، ەسىمدە. ماقپال ءجۇنىسوۆا اپايىمىزعا دا پاروديا جاسادىق قوي. اۋىلدى، سول كەزدەردى ساعىناسىڭ. اۋىلعا بارىپ جاتقىڭ كەلەدى. وعان ۋاقىتىمىز تاپشى. كلاستاستارىممەن ءجيى كەزدەسىپ تۇرامىن. قىزىقتاردى ايتامىز. ولار دا ەسكە سالىپ تۇرادى. مەن كوپ نارسەنى ۇمىتىپ قالعانمىن.

- ونەرگە ىنتىقتىعىڭىز قاشاننان باستالىپ ءجۇر؟

- سول كىشكەنتاي كەزىمنەن. اكەم ونەردى جاقسى تۇسىنگەن، ونەر ادامدارىن قاتتى سىيلاعان، ءبىراق ءوزى قىزىقپاعان ەكەن. انامىز ونەرلى جان بولعان. سول انامىزدان دارىسا كەرەك. مەنى جەتەلەگەن ءوزىمنىڭ سەرىكقالي دەگەن اعام. اعايىن- تۋىس، اۋىل-ايماق انامنىڭ كوزى تىرىسىندە تويعا شاقىرىپ، تويدى مىندەتتى تۇردە اناما باستاتقىزاتىن. تويدان قالدىرمايتىن. «التىنكۇل تويدى باستاپ بەرەدى» دەپ، تويباستاردى سول كىسىگە ايتقىزاتىن.

ءبارىمىز ونەرگە جاقىن بولدىق. اپكەلەرىم دە ءان ايتادى. ونەرلەرى بار ءبارىنىڭ دە. «جۇزدەن جۇيرىك» قىلىپ مەنى سايلاعان شىعار، ۇلكەن ونەردە ءوزىم ءجۇرمىن. اۋىلىمىزدا «شۋ ەركەسى» دەگەن انسامبل بولدى. سوندا اقىلجان دەگەن اپايىمىز بولدى. ول كىسى اكتەر امانعالي سىپابەكوۆتىڭ اناسى. سول كىسى اناما كەلىپ مەنى سۇراپ الاتىن.

اۋىلىمىزدىڭ قاسىنداعى تاستى، جۋانتوبە اۋىلدارىنا گاسترولگە باراتىنبىز. ءۇپ-ۇلكەن دومبىرامىن كىپ-كىشكەنتاي بولىپ ءان ايتاتىنمىن. قولىم ارەڭ جەتەدى، سول دومبىرامەن ءان ايتۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەدى. التىنبەك قورازبايەۆ كوكەمىزدىڭ «قارا كەمپىر» دەگەن ءانىنىڭ شىققان ۋاقىتىندا جاتتاپ الدىم. انگە قىزىققانمىن عوي، ءبىراق ماعىناسىن تۇسىنبەگەنمىن. ءبىر كۇنى ساحنادا سول ءاندى ايتىپ بولعاننان كەيىن، ماعان ءبىر ۇلكەن اجە كەلىپ جىلاپ تۇرىپ گۇل بەرگەن. «اپا، نەعىپ جىلىپ تۇرسىز؟» دەپپىن عوي... 1-سىنىپتا وقيتىنمىن ول كەزدە (كۇلدى).

- دومبىرا تارتۋدى كىمنەن ۇيرەنىپ ءجۇرسىز؟

- ءوزىم ۇيرەنىپ الدىم. جالپى مەن ءوزىم قىزىققان نارسەمدى ۇيرەنىپ الامىن. ءۇنتاسپادا بىردەڭە ويناپ جاتقانىن ەستىسەم، سونى ويناپ، ءوزىم شىعارىپ الاتىنمىن. مەكتەپتە كۇيساندىق بولاتىن، مەن سونى ۇيرەنۋ ءۇشىن ساعات جەتىدە مەكتەپكە باراتىنمىن. توعىزداعى ساباق باستالعانشا ويناپ وتىراتىنمىن. تۇسكى ۇزىلىستە وزگەلەر اسحاناعا بەتتەسە، مەن كۇيساندىققا جۇگىرەتىنمىن...

- ساباقتى جاقسى وقىدىڭىز با؟

- 7- كلاسقا دەيىن جاقسى وقىدىم. سوسىن ءۇزىپ الدىم. اۋىرىپ قالعان، ساباقتان قالىپ قويعان كەزدەرىم بولدى. اراسىندا ءبىر جىل وقىماي، سپورتقا كەتىپ قالدىم قالاعا. بوكسپەن اينالىستىم. مەنى ونەرگە باۋلىعان سەرىكقالي اعام، كەيىن انام دا قايتىس بولىپ كەتتى. ءسويتىپ ساباققا ءمان بەرمەي كەتتىم.

- سپورتتا جەڭىستى جولدارىڭىز بولدى ما؟

- جاتتىقتىرۋشىم جارىستارعا ەندى دايىنداعالى جاتقاندا، انام اۋىرىپ، مەنى قاسىنا شاقىرىپ الدى. سول سەبەپتى سپورتتىڭ سوڭىنا تۇسە المادىم...

- انشىلەردەن قۇرالعان «الاتاۋ» كومانداسىنىڭ قۇرامىنداسىز. دوپپەن قاشاننان دوسسىز؟

- بالا كەزىمدە بوكسپەن اينالىستىم، باسكەتبول، ۆولەيبولدى جاقسى وينايتىنمىن. فۋتبولعا مۇلدەم جوق بولاتىنمىن. مەن ءوزىم كەيدە ديەتامەن جۇرەتىن اداممىن. سەبەبى، تولۋعا بەيىمبىز. ءبىزدىڭ ۇيدەگىلەر، اكەم دە، انام دا ءىرى بولعان. ءبىر كۇنى «سەرىلەر» توبىنىڭ ءانشىسى كۇنتۋعان: «كەنجەبەك، سەن سالماق قوسىپ جىبەرىپسىڭ. سەنى فۋتبولعا اپارايىن»، - دەدى. ءسويتىپ وزدەرى فۋتبول وينايتىن كوللەدجدىڭ ديرەكتورى تولەۋعالي تايتولەيەۆ اعامىزبەن تانىستىردى، ول كىسى اكەمدەي بولىپ كەتتى. ءبىرىنشى كۇنى اياعىما دوپ تيگەن جوق. ءسويتىپ فۋتبولعا قىزىعىپ كەتتىم. ءبىر ۇيرەنىپ العاننان كەيىن شىعا الماي قالادى ەكەنسىڭ...

- مەكتەپتە بەلسەندى بولعان سياقتىسىز...

- ءيا. بىلايشا ايتقاندا، مەكتەپكە كوپ ماقتاۋ قاعازىن مەن اكەلگەنمىن. «ءانشى بالاپان»، «جاس قانات» سياقتى اۋداندا وتكەن شارالارعا قاتىسىپ، جۇلدەلەرمەن كەلگەنمىن. سودان كەيدە ماعان مۇعالىمدەر وزدەرى باعا قويىپ بەرەتىن. «كەنجەبەكتەن ەشتەڭە سۇراماڭدار» دەيدى، مەن دە شالقايىپ جۇرە بەرەتىنمىن (كۇلدى).

- مەكتەپتەگى بالا ماحابباتىڭىز جايلى ايتىڭىزشى...

- الدىمەن «بالا عاشىق» ءانى تۋرالى ايتقىم كەلىپ تۇر. ول ءاندى تىڭداعاندا بىردەن ۇناتىپ، رەپەرتۋارىما قوستىم. ءانىن جازعان ادىلبەك نىسانبايەۆ، ءبىزدىڭ اۋىلدىكى بولاتىن. قايتىس بولىپ كەتتى. ءبىر كۇنى سوزاقتىڭ ەنگەلس دەگەن اۋىلىنا مەشىتتىڭ اشىلۋىنا باردىق. وسى ءاندى ورىنداپ بولعاننان كەيىن ءبىر ۇلكەن كىسى كەلدى كەمپىرىمەن. «اسسالاۋماعالەيكۋم!» دەپ امانداستىم، ول دا حالىمدى سۇرادى. سوسىن: «ءاننىڭ ءسوزىن كىم جازعانىن بىلەسىڭ بە؟» دەپ سۇرادى. «جوق» دەدىم. اۆتوردىڭ سوزاقتان ەكەنىن بىلەمىن، ءبىراق ءدال سول ەنگەلس اۋىلىنان ەكەنىن بىلمەيدى ەكەنمىن. «بۇل ءاننىڭ ءسوزىن مىنا اپاڭا جازعانمىن» دەپ كەمپىرىن كورسەتتى. ەسكەرمەس جاقسىمبەتوۆ دەگەن كوكەمىز ەكەن. تاڭدانىسىمدى جاسىرا المادىم. «كوكە، رەنجىمەڭىز، ءسىزدىڭ مۇندا ەكەنىڭىزدى بىلگەندە جاڭا حابارلايتىن ەدىم» دەدىم. قانداي ماحاببات دەسەڭشى!.. ( اندەتە جونەلدى):

«جۇلدىزبەن ارالاسىپ

قىردان-اي بارادى اسىپ.

 ءۇيىڭنىڭ سىرتىندا ءجۇر

 بالا عاشىق، دالاعا شىق...»

شىن عاشىقتىقتان تۋعان دۇنيە. جۇرەكتەن شىققان شىنايى سەزىم. ادەمىلىكتىڭ، ماحاباتتىڭ شىنايىلىعى دەپ بىلەمىن. حالىق باعاسىن بەردى، شۇكىر.

- دەمەك، سول شىنايى سەزىم ءوزىڭىزدىڭ دە باسىڭىزدان وتكەن عوي؟..

- قىزدار ماعان قارامايتىن. حاتتارىما جاۋاپ قاتپايتىن. مەنىڭ ءتۇرىمدى كوبىسى تۇرىككە ۇقساتاتىن. ەكى قىزدى قاتار ۇناتىپ، قاتار عاشىق بولعانمىن. ەكەۋىنە دە حات جازعانمىن مەن جىندى... (كۇلدى)

- ۇستالىپ قالعان جوقسىز با؟

- ۇستالعان جوقپىن. ەكەۋى دە ساباققا مەنىڭ ءۇي جاعىمنان وتەدى. مەن ولاردىڭ شىققانىن كۇتىپ تۇراتىنمىن. تۇنىمەن سولاردى ويلاپ ۇيىقتاي المايتىنمىن. ەكەۋى بىرگە شىعادى، ەكەۋىنە ەكى حات جازىپ قويامىن دا، ەكەۋىنە ەكەۋىن بەرەمىن. بالالىق قوي... ءبىر كۇنى بىرەۋى حاتتىڭ باس جاعىن وقىدى دا، بەتىمە لاقتىرىپ جىبەردى. سودان كەيىن سول سەزىمدى ءبىرازعا دەيىن جوق قىلىپ جىبەردىك قوي. «نەگە جازدىم؟» دەپ ۇيگە كەلىپ ۋايىمداپ، ۇيىقتاي المايتىنمىن.

- كلاستاس قىزدارىڭىز با ەدى؟ كەيىن ولاردى كوردىڭىز بە؟

- جوق، ولار مەنەن ەكى كلاسس تومەن وقىدى. كەيىن مەن «مۋزارتتىڭ» قۇرامىنا كىرگەن كەزدە زۆوندادى: «ەسىڭدە مە؟» دەپ. «ءيا، ەسىمدە» دەدىم. «ءتۇ- ۋ- ۋ- ۋ- ۋ، سەنىڭ مۋزارت بولاتىنىڭدى بىلگەندە ءتيىپ الاتىن ەدىم عوي» دەدى (ەرەكشە كۇلىپ). كەزدەسكىسى كەلەتىنىن ايتتى. «ايتتىم عوي ساعان، ءبىر جەردەن شىعامىن دەپ. ەندى كەزدەسپەيمىن...» دەپ، كەزدەسپەي قويدىم (كۇلىپ).

كلاستاس قىزدار دەمەكشى، ءبىز سىنىپتاعى قىزدارمەن 8 - كلاسقا دەيىن ۇيالىپ امانداسپايتىنبىز. ءبىر كۇنى جاسۇلان دەگەن دوسىمىز ەكەۋمىز قىزداردى: «سەندەر نەمەنەگە امانداسپايسىڭدار؟ ءبىر كلاستا وقيمىز» دەپ كوندىردىك. كەلەسى كۇنى مەكتەپكە كەلسەك، جاسۇلان ەكەۋمىز كەزەكشىلىككە ءتۇسىپ قالىپپىز. ەسىك الدىندا قاقشيىپ تۇرامىز. ەكى قىزىمىز كەلدى، ءبىز ولارمەن باسقا وقۋشىلاردىڭ كوزىنشە امانداسۋعا ۇيالدىق.

ءبىر قاراساق، ءبىزدىڭ جىنىمىزعا ءتيىپ، «ا» كلاسىنىڭ بالالارىمەن امانداسىپ تۇر. كلاسقا كەلىپ، «قالايسىڭدار؟» دەسەك، تىرىسىپ قالعان. «نە بولدى؟» دەسەك: «كىرگەن كەزدە نەعىپ امانداسپايسىڭدار؟ كۇتتىك قوي...» دەيدى. «ەندى نەعىپ «ا» كلاسىنىڭ بالالارىمەن امانداسىپ جۇرسىڭدەر؟» دەسەك: «سەندەر امانداسپاي قويعان سوڭ، سولارعا امانداستىق» دەيدى. بىزگە ادەيى ىستەپ ءجۇر ەكەن عوي (كۇلدى). قازىر كلاستاستارىممەن حابارلاسىپ، كەزدەسىپ تۇرامىن. سول كەزدەردى ايتىپ ءبىر كۇلىپ الامىز. بالالىق شاق دەگەن كەرەمەت قوي. ەشقانداي نارسە جەتپەيدى.

 -  نەشىنشى «اتامان» بولدىڭىز؟

- كوبىسى مەنىڭ دەنەمنەن قورقاتىن. ءتورتىنشى «اتامان» بولدىم. الدا ەلدوس، ەرلان، جاسۇلان بولدى.

- بالا كەزىڭىزدە ءسىز دە جۇلدىزدارعا ەلىكتەپ، سولارداي بولۋدى ارمانداعان شىعارسىز؟

- ارينە! وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، سوزاق اۋدانى، شۋ اۋىلى - مەنىڭ تۋعان جەرىم. اۋىلىمىز و باستا ۇلكەن، 4000-5000 حالقى بار بولاتىن. كەيىن كوبى قالاعا كوشىپ كەتتى. اۋداندا جوق مادەنيەت سارايى ءبىزدىڭ اۋىلدا بولاتىن. ونەر ادامدارى گاسترولگە كەلەتىن. كەيىن اۋدانعا مادەنيەت سارايى سالىنعان سوڭ، سول جاقتان قايتىپ كەتەتىن بولدى.

روزا رىمبايەۆا، ماقپال ءجۇنىسوۆا، «تاماشا»، «باۋىرجان شوۋ»، «ا ب ك»، «نۇر-مۇقاسان» ءبارى كەلگەن ەدى. اۆتوبۋستا رۋپورمەن حابارلاپ جۇرەتىن، «بۇگىن كونسەرت بولادى» دەپ. قاستارىندا تۇرىپ اۆتوگراف الماپپىن، تۇرلەرىنە قاراپ، قاشان ءان ايتادى دەپ تۇرا بەرگەنمىن (كۇلىپ). جانە اۆتوگراف الا الماي قالاتىن دا ەدىك قوي. سەبەبىن كەيىن ءتۇسىنىپ جاتىرمىن. انشىلەردى بىرەۋلەر سۇيرەپ الىپ كەتەدى ەكەن عوي. ءبىزدىڭ دە قولتاڭبا بەرە الماي قالاتىن كەزدەرىمىز بولادى، سول كەزدە ءوزىمنىڭ بالالىق شاعىم ويعا ورالادى. «باۋىرجان شوۋدا» «نۇر-مۇقاسان» دۋەتى «شۋلاتىپ» جاتقان كەزى بولدى. مۇقاسان اعا قاسىنا ءيت قويىپ، ءيتتىڭ ءرولىن سومداپ، مۇڭدى، ومىردە بولىپ جاتقان جايتتاردى ايتىپ جىلاتاتىن. سول كەزدە «نۇر-مۇقاسان» توبىمەن ءبىر سۋرەتكە تۇسسەم عوي دەپ ارمانداعانمىن.

- بۇل ارمانىڭىز تۋرالى كەيىننەن ول كىسىلەرگە ايتقان شىعارسىز؟

- ايتقان ەمەسپىن. وسى ماقالانى وقىسا، بىلە جاتار. جالپى، مەن ولاردىڭ بىردە-ءبىر ءانىن جىبەرگەن ەمەسپىن، ءبارىن تىڭدادىم. بىردە: «اعا، ەسكى اندەرىڭىزدى نەگە ايتپايسىزدار؟» دەپ، ءبىراز ەسكى اندەرىن ەسكە ءتۇسىرىپ بەرگەنمىن. سول كەزدە مۇقاسان اعا: «كەنجەبەك، سەن ءبىز ۇمىتىپ قالعان اندەردى قايدان بىلەسىڭ؟» دەدى. «مەن سىزدەردىڭ اندەرىڭىزدى جاتقا بىلەمىن» دەدىم دە، ارى قاراي ەشتەڭە ايتپادىم. اللا ادامعا باق بەرەمىن دەسە، ءبىر ساتتىك ەكەن عوي. قازىر، شۇكىر، سول ارمانداعان ءانشى اعا-اپكەلەرىمىزبەن ءبىر ساحنادا ءجۇرمىن، ومىردە بىرگەمىز. ءوزىمىز دە قولتاڭبا قويىپ ءجۇرمىز...

- تاعى قانداي اندەر ايتۋشى ەدىڭىز؟

- ەلىكباي يسايەۆتىڭ «انا تۋرالى» وسيەت- تەرمەسىن جاتتاپ الىپ، تەرمەلەر سايىسىنان ورىن الىپ كەلگەنىم بار. انام اۋىرىپ جاتقان كەزدە ماعان سونى ايتقىزاتىن... تويعا كوپ شاقىراتىن. جيىن- تويلاردى مىندەتتى تۇردە ساكەن سەيفۋلليننىڭ «تاۋ ىشىندە» انىمەن «مەن كەلەم، تاۋ ىشىندە تۇندەلەتىپ...» دەپ باستايتىنمىن. ۆەچەرلەردە گيتاراعا قانداي ءان كەلەدى، سونىڭ ءبارىن ايتا بەرەتىنمىن. ورىستاردىڭ دا سول كەزدەگى «مودنىي» اندەرىن ايتتىق.

- قانداي سوزدەردى ۇنەمى جادىڭىزدا ۇستايسىز؟

- «ءوز-وزىڭە بەرىك بول!» دەپ انام ايتىپ كەتتى. «جامان جولعا تۇسپە، ىشۋگە، شەگۋگە قۇمار بولما، ءتۇزۋ ءجۇرىپ، ءتۇزۋ تۇر!..» دەپ قاي اتا-انا دا ايتادى. مەنىڭ انام دەپۋتات بولعان كىسى، ونداي نارسەلەردىڭ اياعى نەگە اكەلەتىنىن بىلەدى عوي. «ءوزىڭدى جوعارى ساناما، كىشىپەيىل بول. اتىڭا زاتىڭ ساي بول!» دەپ قۇلاعىما قۇيىپ كەتتى. كەنجە بولعاسىن كىشىرەيىپ جۇرەمىن. ءالى كۇنگە شەيىن تورگە وتىرمايمىن، ۇنەمى ورتادا وتىرامىن.

- اسەرلى، رياسىز اڭگىمەڭىزگە راحمەت. حالىقتىڭ ەركە ۇلى بولىپ جۇرە بەرىڭىز!

سۇحباتتاسقان ەلەنورا ءامىر

«اق ءجۇنىس- استانا» جۋرنالى