وزەكتى پىكىر: جاڭا تەرميندى قولدانعاندا اباي بولعانىمىز ءجون

استانا. قازاقپارات - مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا، ءتىپتى دە ءۇنسىز قالا الماسىمىز انىق. بيىل ۇلكەن ءبىر جيىن ۇستىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ شەت تىلدەرىنەن كەيبىر سوزدەردى انا تىلىمىزگە اۋدارعاندا اسا مۇقيات بولۋىمىزدى ەسكەرتكەنى كوڭىلىمە قونا كەتكەنى سوندىقتان بولار.

 بۇل وزەكتى تاقىرىپ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا دا، قوعام اراسىندا دا كوپ ايتىلىپ، كوپ تالقىلانىپ جۇرگەنى بەلگىلى. ازىرگە ساباق العانىمىز شامالى دەپ ويلايمىن.

كەزىندە ۇكىمەت باسشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان ۋاقىتىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جونىندە كوميسسيا قۇرىپ، قاراجات بولۋگە، ءتىپتى ءتىل كوميتەتىن قۇرۋعا بەلسەنە اتسالىسقان دانيال احمەتوۆ كوميسسيانىڭ كەزەكتى ءبىر وتىرىسىندا تەرميندەرمەن جۇمىس جاساۋ جونىندەگى تاقىرىپتى قوزعاي كەلە، «بالكوندى» «قىلتيما» دەپ اۋدارىپتى، بۇدان نە ۇتتىق؟ !» دەگەن ءۋاج ايتىپ ەدى. ويلاپ قاراساق، جانى بار ءسوز. بىزگە ەڭ الدىمەن ءتىل تازالىعى كەرەك.

بۇل جونىندە ۇلت ۇستازى اتانعان احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «ءتىل تازالىعى دەگەنىمىز - انا ءتىلدىڭ ءسوزىن باسقا ءتىلدىڭ سوزىمەن شۇبارلاماۋ. باسقا تىلدەن ءسوز تۇتىنۋ قاجەت بولسا، جۇرتقا ءسىڭىسىپ، قۇلاقتارىنا ءۇيىر بولعان، ماعىناسى حالىققا تۇسىنىكتى سوزدەردى الۋ» دەپ جازعانى بەلگىلى. ءبىز وسى سوزدەردى جادىمىزعا مىقتاپ توقىپ الساق، انا ءتىلىمىزدىڭ جات سوزدەردىڭ كىرىگۋى ارقىلى شۇبارلانۋىنا جول بەرمەگەن بولار ەدىك- اۋ!..

الاش ارىسىنىڭ ەسكەرتپەسى، اسىرەسە، ب ا ق قىزمەتكەرلەرىنە تىكەلەي قاتىستى دەر ەدىم. سەبەبى، مەرزىمدى باسپا ءسوز بەتىندە تاسقا باسىلعان تەرميندەرگە، ەلەكتروندى ب ا ق- تا ايتىلعان، ەفيردەن بەرىلگەن جاڭا سوزدەرگە بارىنشا اباي بولعانىمىز ءجون. كوپشىلىك وقىرمان قاۋىم، جاستار، وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ب ا ق- تا جازىلعان سوزدەردى، جاڭا تەرميندەر مەن اتاۋلاردى جىلدام ءارى سول قالپىندا كوكەيگە ساقتاپ قالادى. باسپاسوزدە جارىق كورگەن سوڭ، جازىلۋىن دا زاڭدى دەپ ۇعىنادى. نەگىزىندە، ۇكىمەت جانىنداعى مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسىندا بەكىتىلگەن تەرميندەر عانا زاڭدىق تۇرعىدا قولدانىلۋعا جاتادى ەمەس پە؟ ! مىسالى، قازىر ەلەكتروندى ب ا ق- تا، تەلەارنالاردا حابار جۇرگىزۋشى جۋرناليستى «جۇرگىزۋشى» ، «تىزگىنشى» دەپ اركىم ءارتۇرلى اتاپ ءجۇر. ال «جۇرگىزۋشى» دەگەن ۇعىم كولىك جۇرگىزۋشى دەگەن ماعىنادا ءبىزدىڭ سانامىزعا ورنىعىپ قالعانى شىندىق جايت.

جۋرناليستەردىڭ جاڭا ءسوز قولدانىسىن، جاڭا تەرميندەردى پايدالانعاندا اسا اباي بولعاندارى ءجون دەگەن وي وسىدان بارىپ تۋىندايدى. تەگىندە، جالپىعا ورتاق، كوپشىلىككە تۇسىنىكتى، قالىڭ وقىرمان قابىلداعان تەرميندەردى قولدانعانىمىز ابزال.

اينالىپ كەلگەندە، انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى كىمدى تولعانتپاس دەيسىز؟ ! قازاق بولىپ دۇنيە ەسىگىن اشقان ءاربىر قانداس باۋىرىمىز ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە شىر- پىر بولىپ، جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ، ەڭبەك سىڭىرسە، قانەكي! انا تىلىندە جازىپ قانا قويماي، مادەنيەتتى، ورىندى سويلەي ءبىلۋدىڭ دە ماڭىزدىلىعى اسا زور. سول سەبەپتى ۇيدە، بالاباقشادا، مەكتەپتە، جۇمىس ورنىندا، قوعامدىق ورتادا، جيىلىستاردا، قوناقتا، تاعى باسقا دا جەرلەردە مەملەكەتتىك تىلدە سويلەسەك، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا اركىم دە ءوز ۇلەسىن قوسار ەدى عوي. ول ءۇشىن، ارينە، قازاقى ءتالىم- تاربيە كەرەك- اق. ءار قازاقتىڭ جۇرەگى انا ءتىلىم دەپ سوقسا عوي دەيسىڭ!..

 

اۆتور: ن. نۋراحمەت