جىل قورىتىندىسى: قازاقستان الىپ نارىقتاردىڭ ورتاسىنداعى التىن كوپىرگە اينالىپ كەلەدى

استانا. قازاقپارات - بۇگىندە الەمدىك ساۋدا مەن ءوندىرىستىڭ نەگىزى بولىگى ازياعا قاراي ويىسىپ كەلە جاتقاندىعى بەلگىلى.

ال وعان لايىقتى دەڭگەيدە ءۇن قوسۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ، اسىرەسە جول سالاسى قارقىندى دامۋى قاجەت ەكەندىگى تۇسىنىكتى جايت.

سوندىقتان دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ بيىلعى جىلعى «نۇرلى جول - بولاشاققا باستار جول» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كولىكتىك- لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋعا بارىنشا نازار اۋدارعان ەدى.

«ءبىرىنشى كەزەكتە، نەگىزگى اۆتوجولدار جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇلار باتىس قىتاي - باتىس ەۋروپا؛ استانا - الماتى؛ استانا - وسكەمەن؛ استانا - اقتوبە - اتىراۋ؛ الماتى - وسكەمەن؛ قاراعاندى - جەزقازعان - قىزىلوردا؛ اتىراۋ - استراحان»، - دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.

ءيا، قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە اۆتوكولىك جولىن دا، تەمىر جولىن دا سالۋ قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن، جوعارىدا اتاپ وتكەن باتىس ەۋروپا- باتىس قىتاي ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسى بۇگىندە قارقىندى جۇرگىزىلۋدە.

قازاقستاننىڭ 5 وبلىسىنىڭ اۋماعى ارقىلى ءوتىپ، قىتايدان شىققان تاۋاردى ەۋروپاداعى دىتتەگەن جەرگە نەبارى 15 تاۋلىكتە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بۇل مەگا جوبانىڭ قۇرىلىسى 2016 - جىلى تولىعىمەن پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى.

ال، جوعارىدا اتاپ وتكەن رەسپۋبليكا ىشىلىك جولداردىڭ دا ماڭىزى مۇنان ءبىر مىسقالدا كەم ەمەس. ايتالىق، قاراعاندى - جەزقازعان -  قىزىلوردا جولىنىڭ قۇرىلىسى دا ستراتەگيالىق مانگە يە دەسەك ارتىق ەمەس. بۇل جولدىڭ جەزقازعان مەن  قىزىلوردا ارالىعىن سالۋعا شامامەن 10,1 ميلليارد تەڭگە قارجى شىعىندالماق.

قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس جۇرگىزەتىن كومپانيالاردى ىرىكتەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. جالپى، ەلباسىنىڭ جولداۋىندا كوتەرىلگەن كولىكتىك-لوگيستكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتى ماكرووڭىرلەردى حابتار قاعيداتى بويىنشا قالىپتاستىرۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.

ونىڭ ۇستىنە، بۇل ينفراقۇرىلىمدىق قاڭقا استانامەن جانە ماكرووڭىرلەردى ماگيسترالدى اۆتوموبيل، تەمىرجول جانە اۋە جولدارىمەن شۇعىلا قاعيداتى بويىنشا ءوزارا بايلانىستىرادى.

ال اتالعان جۇمىستاردى تىڭعىلىقتى اتقارۋ ءۇشىن مول قارجىنىڭ دا كەرەك ەكەندىگى تۇسىنىكتى. ول قارجى بار دا. اتاپ ايتقاندا، 2015 - جىلى جول جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلتتىق قوردان 178 ميلليارد تەڭگە، 2016 - جىلى 143,3 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى.

بولىنەتىن قارجى وسىمەن دوعارىلماق ەمەس، قارجىلاندىرۋ 2020 - جىلعا دەيىن جالعاسادى. قوسىمشا 200 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى.

 

اعىمداعى جىلدىڭ ماڭىزدى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق وقيعاسى: «جەزقازعان- بەينەۋ» جانە «ارقالىق- شۇباركول» تەمىر جولدارىنىڭ اشىلۋى قورىتىندىسى اعىمداعى جىلدىڭ ەڭ ماڭىزدى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق وقيعاسى «جەزقازعان- بەينەۋ» جانە «ارقالىق- شۇباركول» تەمىر جولىنىڭ ءبىر مەزەتتە پايدالانۋعا بەرىلگەنى بولدى دەسەك ارتىق ەمەس.

22 - تامىز كۇنى ۇيىمداستىرىلعان شاراعا ەلباسى ن. نازاربايەۆ ارنايى قاتىسىپ، ەكى تەمىر جول جەلىسىندەگى قوزعالىستى اشىپ بەرگەن بولاتىن. «بۇگىن ءبىز ەكى جاڭا تەمىرجول ماگيسترالدارىن اشىپ وتىرمىز. مۇنداي وقيعا ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا بولعان جوق.

«جەزقازعان- بەينەۋ» جانە «ارقالىق- شۇباركول» جولدارىنىڭ جۇمىسى بىرنەشە ءوڭىردىڭ، بۇكىل رەسپۋبليكانىڭ ومىرىنە ۇزاق جىلدار بويى جانە الداعى ونداعان جىلدارعا قىزمەت ەتەدى»، - دەدى شارا بارىسىندا ن. نازاربايەۆ.

سونىمەن پايدالانۋعا بەرىلگەن ءارقايسىسىنىڭ ۇزىندىعى 1000 شاقىرىمنان اساتىن تەمىرجولدار «سولتۇستىك- وڭتۇستىك» جانە «شىعىس- باتىس» باعىتتارىنداعى جۇك تاسقىنى باعىتتارىن وڭتايلاندىرادى.

تەمىرجولداردىڭ جۇمىسى ورتالىق جانە باتىس قازاقستاننىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرىپ، وڭىرلەردىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتتەرى مەن وندىرىستەرىنىڭ دامۋىن جەدەلدەتە يگەرۋگە جاعداي تۋعىزىپ، ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىردى. 3,5 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇعان قوسا، جاڭا جولداردى ىسكە قوسۋ قىتايدان رەسەي باعىتىنا جانە ودان ءارى ەۋروپاعا ترانسقازاقستاندىق كولىك دالىزدەرىنىڭ كولىكتىك الەۋەتىن ەلەۋلى ارتتىرا ءتۇستى دەسەك تە بولادى.

ايتا كەتەرلىگى، 2012 - جىلى قولعا الىنعان قۇرىلىس جۇمىستارى بارىسىندا 46 ميلليون تەكشە مەتر جەر توسەمى يگەرىلىپ، 1200 شاقىرىم جول، 46 كوپىر مەن جول وتكەلى سالىندى، 570 سۋ وتكىزۋ جۇيەسى جوندەۋدەن ءوتتى، 4200 شاقىرىمنان استام جەرگە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى جۇرگىزىلىپ، باسقا دا وندىرىستىك ينفراقۇرىلىم نىساندارى قۇرىلدى. تاسىمالداۋ ۇدەرىسىنىڭ تەحنيكالىق وپەراتسياسى 23 ستانسادا، 33 رازەزدە جۇزەگە اسىرىلادى. ونىڭ ىشىندە 6 جاڭارتىلعان ستانسا - ارقالىق، شۇباركول، سەكسەۋىل، شالقار، بەينەۋ بار. ينفراقۇرىلىمدىق تەحنولوگيالىق بايلانىستار وزىق ساندىق ستاندارتتارعا نەگىزدەلگەن.

توق ەتەرىن ايتقاندا، «جەزقازعان- بەينەۋ» ماگيسترالىن ىسكە قوسۋ ورتالىق قازاقستاننان اقتاۋ پورتىنا، تۇركىمەنستانمەن شەكاراعا دەيىن جانە پارسى شىعاناعى باعىتىندا ەڭ قىسقا تەمىرجول قاتىناسىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«ارقالىق- شۇباركول» تەمىرجول جەلىسى قازاقستاننىڭ ورتالىعىنان رەسەيگە، ودان ءارى باتىس ەۋروپا ەلدەرىنە شىعۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

قازاقستان- تۇركىمەنستان- يران تەمىر جولى اشىلدى

تاياۋدا عانا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تۇركىمەنستان، ودان ارى يران ساپارلاپ، قازاقستان اۋماعىنان شىققان تەمىر جولدى جوعارىداعى ەكى ەلدىڭ شەكارالارىندا ءتۇيىستىرۋ شاراسىنا قاتىسىپ قايتقان بولاتىن.

وسىناۋ قازاقستان- تۇركىمەنستان- يران تەمىر جولى الداعى ۋاقىتتا ءۇش مەملەكەتتىڭ وڭىرلىك باسەكەدەگى باسىمدىعىنا اينالادى دەسەك ارتىق ەمەس. «قازىرگى ءىستىڭ تاريحي ءمانى بار. بىرىنشىدەن، ءۇش ەلدىڭ حالقى ءۇشىن جولدىڭ بويىندا نەشە ءتۇرلى ەلدى مەكەندەر پايدا بولىپ، حالىق جۇمىسپەن قامتىلادى، قارىم- قاتىناس جاندانادى. ەكىنشىدەن، ءۇش مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى ساۋدا- ساتتىق ۇلعايادى. بيىلعى جىلدىڭ باسىندا ءبىز تۇركىمەنستان مەن قازاقستان اراسىنداعى جولدى ىسكە قوسقانبىز. وسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ساۋدا- ساتتىق 40 پايىزعا ءوستى. ەندى مىنە ءۇش مەملەكەت قاتىناساتىن بولدى. ۇشىنشىدەن، بۇل جول ءبىزدىڭ توڭىرەگىمىزدەگى بارلىق كورشىلەرىمىزگە ءوز ىقپالىن تيگىزەدى»، - دەدى ق ر پرەزيدەنتى سالتاناتتى شارا بارىسىندا.

سونىمەن پايدالانۋعا بەرىلگەن بۇل جول قىتايدىڭ قورعاس بەكەتىنەن يراننىڭ سەراحس قالاسىنا دەيىنگى ارالىقتى 2 ەسەگە قىسقارتادى. بۇرىندارى قىتايدان شىققان جۇك بۇل قالاعا دەيىن 30-35 تاۋلىكتە جەتەتىن. ال ەندى ۋاقىت 15-20 تاۋلىككە دەيىن قىسقارىپ وتىر. باستاپقى كەزەڭدە بۇل جولمەن جىلىنا 3-3,5 ميلليون جۇك تاسىمالدانادى. دەگەنمەن كەلەشەكتە ونىڭ كولەمىن 10 ملن. تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار.

بۇل جولدىڭ قازاقستان ءۇشىن پايداسى وتە زور. ويتكەنى، بۇعان دەيىن ەلىمىز پارسى شىعاناعىنا استىق پەن باسقا دا ونىمدەرىن قارا جانە بالتىق تەڭىزدەرى ارقىلى جەتكىزىپ كەلگەن ەدى. تاسىمال قۇنى دا تىم جوعارى بولاتىن. ەندى تۇركىمەنستان مەن يران ارقىلى استىعىمىزدى تاياۋ شىعىسقا، پارسى شىعاناعىنا، وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك- شىعىس ازيا ەلدەرىنىڭ نارىعىنا شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋىنداپ وتىر.

ايتا كەتەرلىگى، ءۇش مەملەكەتتىڭ اۋماعىنان وتەتىن «وزەن- قىزىلعايا- بەرەكەت- ەترەك- گورگان» تەمىر جولى جەلىسى «سولتۇستىك- وڭتۇستىك» جاڭا حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ ءبىر بولىگى سانالادى. ەستە بولسا، بۇل جوباعا قاتىستى بىرلەسكەن دەكلاراتسياعا 2007 - جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قازاقستان، تۇركىمەنستان جانە يران پرەزيدەنتتەرى قول قويىپ، سول جىلدىڭ 1 - جەلتوقسانىندا ءۇش ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى كەلىسىمگە سايكەس جۇزەگە اسىرىلا باستاعان بولاتىن. جولدىڭ 146 شاقىرىمى قازاقستان، 700 شاقىرىمى تۇركىمەنستان، ال قالعان 82 شاقىرىمى يران اۋماعى ارقىلى وتەدى.

ماگيسترالدىڭ تۇركىمەنستان مەن قازاقستان اراسىنداعى ۋچاسكەسى وتكەن جىلدىڭ مامىرىندا ەكى ەلدىڭ باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن رەسمي اشىلعان ەدى. بۇل رەتتە قازاقستان مەن يراننىڭ اتالعان دەكلاراتسياعا سايكەس ءوز ۋچاسكەلەرىندەگى بولىكتەردى تولىعىمەن اياقتاپ پايدالانۋعا بەرگەن بولاتىن. ال تۇركىمەنستان بولسا، تەمىر جولدىڭ قازاقستان باعىتىنداعى 444 شاقىرىمىن اياقتاپ، وتكەن جىلدان باستاپ يران باعىتىنداعى 256 شاقىرىمدى ءوز كۇشتەرىمەن قارقىندى سالۋ ۇستىندە.

اۆتور: مارلان جيەمباي