تاۋەلسىزدىك تولعاۋى: وزگە ەلدەر تاۋەلسىزدىك تويىن قالاي تويلايدى؟

استانا. قازاقپارات - تاۋەلسىزدىك. وسى ءبىر قاسيەتتى ۇعىم كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باعا جەتپەس بايلىعى.

سوندىقتان دا اتاۋلى داتا بارلىق ەلدەردە ۇلتتىق مەرەكە سانالىپ، وزىندىك تويلاۋ ءداستۇرىن قالىپتاستىرعان.

ءبىزدىڭ ەل دە 1991 - جىلدان بەرى بۇل مەرەكەنى بارىنشا ۇلىقتاپ كەلەدى. بيىل دا جىلداعى ءداستۇر جالعاسىن تاپتى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا قاتىسىپ، حالقىمىزدى تاعى ءبىر تاريحي بەلەسىمىزبەن قۇتتىقتادى.

ال، وزگە ەلدەر بۇل مەيرامدى قاشان جانە قالاي تويلايدى ەكەن؟

قىرعىزستان. كورشىمىز قىرعىز اعايىندار جىل سايىن 31 - تامىز كۇنى تاۋەلسىزدىك كۇنىن ەرەكشە تويلايدى. 1991 - جىلدىڭ ءدال وسى كۇنى قىرعىزستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلداعان.

وسى تاريحي قۇجاتقا سايكەس، قىرعىزستان تاۋەلسىز، زايىرلى، دەموكراتيالىق ەل بولىپ جاريالاندى. ال ۇلتتىق مەرەكەنى قالاي تويلايدى دەگەنگە كەلسەك، قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان مەرەكەلىك ءىس-شارالار ەل استاناسى بىشكەكتىڭ الا- ت و و ورتالىق الاڭىنان باستالادى. مۇندا شىعارماشىلىق ۇجىمدار مەن ونەر مايتالماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن تەاترلاندىرىلعان قويىلىم كورسەتىلەدى. يپپودرومدا ات سپورتى تۇرلەرىنەن جارىستار ۇيىمداستىرىلسا، بىشكەك ساياباقتارىندا ەستاردا جۇلدىزدارىنىڭ مەرەكەلىك كونتسەرتى حالىققا ۇسىنىلادى. مەملەكەت باسشىسى بۇل كۇنى ەل قورعانىسىنىڭ الەۋەتىن كورسەتەتىن اسكەري پارادقا قاتىسىپ، بارشا حالىقتى مەيراممەن قۇتتىقتايدى.

بيىل 31 - تامىز جەكسەنبى كۇنگە سايكەس كەلگەندىكتەن، اتالمىش ەلدە دەمالىس 5 قىركۇيەككە اۋىستىرىلدى. وسىلايشا كورشى اعايىندار ۇلتتىق مەيرام كۇنى قاتارىنان ءۇش كۇن دەمالۋعا مۇمكىندىك العان ەكەن.

ازەربايجان. كاۆكازدىڭ وڭتۇستىك شىعىسىندا ورنالاسقان بۇل ەلدىڭ مەملەكەتتىك مەيرامى -  18 قازان كۇنى اتالىپ وتەدى. 1991 - جىلعى تاريحي سەسسيادا ازەربايجان جوعارى كەڭەسى 18 قازان كۇنى ءبىراۋىزدان «ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق اكت قابىلداعان بولاتىن. 1992 - جىلدىڭ مامىرىندا ميللي مەدجليس (پارلامەنت) ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءانۇرانىن، ءسال كەيىنىرەك تۋى مەن ەلتاڭباسىن قابىلدادى.

سونىمەن ازەربايجان 1991 - جىلدىڭ 18 - قازانىنان باستاپ تاۋەلىسىز ەل بولىپ جاريالانعانىن ايتتىق، سوندىقتان ءدال وسى كۇن مەرەكە رەتىندە اتالىپ وتەدى. ايتا كەتەرلىگى، تاۋەلسىزدىك كۇنى ەل تۇرعىندارى دەمالماستان جۇمىس ىستەيدى.

ارمەنيا. بۇل ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك مەيرامى 21 قىركۇيەك كۇنى ۇلىقتالادى. ويتكەنى، سوناۋ 1991 - جىلدىڭ ءدال وسى كۇنى ارميان حالقى جالپى حالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى ءوز تاڭداۋىن جاساعان.

جىل سايىن تاۋەلسىزدىك كۇنى مەملەكەت باسشىسى مەن مىڭداعان ازاماتتار «ەرابلۋر» اسكەري پانتەونىنا گۇل شوقتارىن قويىپ، تاعزىم ەتەدى. سونىمەن قاتار ەلدىڭ دامۋىنا، وركەندەۋىنە ۇلەس قوسقان ەل ازاماتتارى ۇلتتىق مەيرام قارساڭىندا مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتالادى ەكەن.

بۇل كۇنى ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا تاۋەلسىزدىك تويى سالتاناتپەن تويلانادى. بۇقارالىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ، ارميان حالقىنىڭ ۇلتتىق اندەرى شارىقتايدى. اسىرەسە، جاستاردان قۇرىلعان ۇيىمدار ازاماتتاردى پاتريوتتىققا تاربيەلەيتىن مەرەكەلىك باعدارلامالاردى وتكىزۋدى قولعا العان. تاۋەلسىزدىك كۇنىن ۇلىقتايتىن ەڭ باستى شارا ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ قاتىسۋىمەن ەريەۆان الاڭىندا وتەتىن كەشكى مەرەكەلىك كونسەرت. مەرەكەلىك كەش سوڭى ءداستۇرلى وتشاشۋمەن اياقتالادى. بۇل كۇنى رەسمي تۇردە دەمالىس جاريالانعان.

بەلارۋس. تاۋەلسىزدىك -  بۇل مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى مەيرامى. 3 - شىلدە كۇنى جىل سايىن تويلانادى. سونىمەن قاتار بۇل كۇن بەلارۋستى نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنان ازات ەتكەن كۇن.

اتاپ وتكەن ءجون، بۇل ەلدە تاۋەلسىزدىك تۋرالى دەكلاراتسيا 1991 - جىلى 27 - شىلدە كۇنى قابىلدانعان. سوندىقتان 1996 - جىلعا دەيىن 27 - شىلدە تاۋەلسىزدىك كۇنى رەتىندە اتالىپ كەلدى. كەيىننەن بۇكىل حالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى ەل تاۋەلسىزدىگىن تويلاۋ 3 - شىلدەگە اۋىستىرىلدى. حالىق بەلارۋستى ازات ەتكەن كۇندى تاۋەلسىزدىك كۇنى دەپ تاڭدادى.

ازاتتىق كۇنىنە ارنالعان ەڭ باستى شارا - سالتاناتتى اسكەري پاراد. بۇل ەل تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋعا حالىق قاشاندا دايار ەكەندىگىن بىلدىرەدى. مەرەكەنى رەسمي تويلاۋ اياقتالعاننان كەيىن ءدىني راسىمدەر باستالادى. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق اۋماعىندا مەرەكەلىك كونسەرتتەر ءوتىپ، تۇرعىندار الاڭداردا، سكۆەرلەردە، ساياباقتاردا، جىلجىمالى ساۋدا ورىندارىندا تاۋەلسىزدىك تويىن تاماشالايدى. حالىق بۇل كۇنى ءبىر كۇن دەمالادى.

مولداۆا. 27 - تامىز - تاۋەلسىزدىك كۇنى. بۇل كۇن تاريحي قۇجات قابىلدانعان كۇنمەن تىكەلەي بايلانىستى. ءار ەلدىڭ مەرەكەنى تويلاۋدىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگى بولسا، اتالمىش مەملەكەتتە مەيرام كيشينيەۆ قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى باس الاڭنان باستاۋ الادى. مەملەكەتتىڭ جوعارعى جەتەكشىلەرى، ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى شتەفان چەل مارەنىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ، تاعزىم ەتەدى. بۇگىنگى بيلىك باسىنداعى ازاماتارعا ۇلگى بولعان تۇلعا كنيازدىق باسقارعان سوناۋ 15 - عاسىردا-اق تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسىپ، اقىلمان ساياساتكەر، ديپلومات رەتىندە تاريحتا قالعان.

سالتاناتتى ميتينگتەن كەيىن، مەرەكەنى رەسمي تويلاۋ اياقتالادى. ودان كەيىن كوپشىلىككە ارنالعان مادەني، ويىن- ساۋىق باعدارلامالارى، ءتۇرلى سپورتتىق جارىستار، تانىمال ارتىستەردىڭ قاتىسۋمەن كونتسەرتتەر وتكىزىلەدى. اتاۋلى كۇن ەلدە رەسمي تۇردە دەمالىس جاريالانعان.

رەسەي. ورىس حالقى 12 - ماۋسىم كۇنى تاۋەلسىزدىك كۇنىن اتاپ وتەدى. 1994 - جىلى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بوريس ەلتسيننىڭ جارلىعىمەن بۇل كۇنگە اسا ماڭىز بەرىلگەن. ءدال وسى كۇنى رەسەي حالقى تۇڭعىش مەملەكەت باسشىسىن تاڭداعان ەدى.

بۇل كۇنى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ەل ازاماتتارىنا مەملەكەتتىك پرەميا تاپسىرۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. مەرەكەنىڭ شارىقتاۋ شەگى قىزىل الاڭدا ارتىستەردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن كونسەرتپەن اياقتالادى. تاۋەلسىزدىك كۇنىنىڭ قۇرمەتىنە رەسەي حالقى الداعى 2015 - جىلى قاتارىنان ءۇش كۇن دەمالادى.

تاجىكستان. «مەرەكە كۇندەرى تۋرالى» زاڭعا سايكەس، 9 - قىركۇيەك تاجىكستان ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى بولىپ بەكىتىلگەن. اتاۋلى كۇننىڭ ەڭ باستى سيمۆولى مەملەكەتتىك تۋدىڭ كوتەرىلۋى سانالادى. بۇدان بولەك سالتاناتتى شارا اياسىندا تاجىكستان، يران جانە اۋعانستان پارلامەنتىنىڭ جەتەكشىلەرى كەزدەسەدى.

ولار ارىپتەس وسى ەلدەردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى كوتەرەدى. مەملەكەتتىك دەڭگەيدە پاتريوتتىق شارالار، وتىرىستار مەن كەزدەسۋلەر، ەلدىڭ اكتۋالدى پروبلەمالارىن شەشۋگە ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ماجىلىستەرى وتكىزىلەدى. سونداي-اق بۇل كۇن دۋشانبەدە پاراد ۇيىمداستىرىلادى ەكەن. رەسمي تۇردە ءبىر كۇن دەمالىس جاريالانعان.

تۇرىكمەنستان. 1991 - جىلدىڭ 27 - قازانىندا ەلدىڭ جوعارعى كەڭەسى تاۋەلسىزدىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭ قابىلداعان. ول زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىڭ شەكاراسى ناقتىلانعان. سودان بەرى جىل سايىن 27 جانە 28 - قازان كۇندەرى ۇلتتىق مەيرامدى ۇلىقتايدى.

ايتا كەتەرلىگى، تۇرىكمەنستان كوپۇلتتى ەل. ەلدىڭ اۋماعىندا 40 تان استام ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرادى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك كۇنى بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ مەيرامى رەتىندە اتالادى. ەڭ ءىرى ءىس-شارالار ەل استاناسى اشحابادتا وتەدى.

اسكەري پاراد ۇيىمداستىرىلىپ، ەلدىڭ قورعانىس سالاسىنىڭ الەۋەتى حالىققا كەڭىنەن تانىستىرىلادى. باسقا قالالاردا حالىقتىق سەرۋەن مەن ۇجىمدىق شارالار وتكىزىلەدى. اتاۋلى كۇنى ەلدە دەمالىس جاريالانعان.

وزبەكستان. 1 - قىركۇيەك وزبەكستاندا تاۋەلسىزدىك كۇنى بولىپ بەكىتىلگەن جارلىققا سايكەس رەسمي تويلانادى. بۇل كۇنى نەگىزگى دەگەن سالتاناتتى ءىس-شارالار الىشەر ناۋاي اتىنداعى وزبەكستاننىڭ ۇلتتىق ساياباعىندا وتەدى. وعان مىندەتتى تۇردە مەملەكەت باسشىسى قاتىسىپ، حالىقتى ۇلىق مەيراممەن قۇتتىقتايدى. ارناۋلى جارلىققا سايكەس حالىق ءبىر كۇن دەمالادى.

دايىنداعان گۇلميرا شارحان قىزى

BNews.kz