تاتاميدىڭ تارلانبوزدارى

استانا. قازاقپارات - كۇرەستىڭ قاي ءتۇرىن الساڭىز دا، ءبىزدىڭ ەلدە جەڭىسپەن ورىلگەن باي ءداستۇردىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى.

ماسەلەن، گرەك-ريم كۇرەسىن سەرىك ەتكەن بالۋانداردىڭ داڭقى الىسقا جايىلعان.

 بۇرىندارى دا مارتەبەمىز بيىك بولعان، قازىرگى كەزدە دە ابىرويىمىز اسقاقتاپ تۇر.

ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ باسەكەسىندە ءبىراز بەلەستى باعىندىرۋعا كۇش- جىگەرىمىز جەتتى. اسىرەسە، تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدار تابىستى بولدى.

سامبودان دا ساڭلاقتار كوپتەپ شىقتى. سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى وليمپيادا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنبەسە دە، الەم چەمپيوناتىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلگەن ورەندەرىمىز ءبىر توبە.

سول سەبەپتى قاي جەردە دە، قاي كەزدە دە «قازاقستاننىڭ بالۋاندىق ونەردە باي ءداستۇرى بار» دەپ ماقتانا الامىز.

جوعارىداعى تابىستارعا ماساتتانىپ، كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەگەنىمەن، ولقى سوعىپ تۇرعان تۇسىمىز دا بار ەكەنىن جاسىرىپ قالا المايمىز. ماسەلەن، ءبىزدى كوپتەن بەرى دزيۋدو كۇرەسىنىڭ جاعدايى الاڭداتىپ كەلەدى.

ك س ر و داۋىرىندە قازاقستاننىڭ بالۋاندارى اراسىنان بىردە-ءبىر وليمپيادا ويىندارى نەمەسە الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى شىققان جوق. ءيا، جاستار بۋىنىندا توپ جارعاندار بولدى. ءبىراق ەرەسەكتەر دۋىندا وزا شاپقان ەشكىمدى كورمەدىك.

تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە سول ولقىلىقتىڭ ورنى بىردەن تولا قويمادى. وتاندىق دزيۋدوشىلارىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى باسەكەلەردە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ءساتتى جانكۇيەرلەرگە ۇزاق كۇتۋگە تۋرا كەلدى. اقىرى، 2001 - جىلى قوس اسحات - جيتكەيەۆ پەن شاحاروۆ ميۋنحەندە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا قولا مەدالدى مويىندارىنا ىلگەندە، بارشامىز بورىكتى اسپانعا اتىپ قۋاندىق.

كەزەكتى قوماقتى تابىسقا اراعا جەتى جىل سالىپ، قول جەتكىزدىك. 2008 - جىلى بەيجىڭدەگى وليمپيادا ويىندارىندا اسحات جيتكەيەۆ كۇمىس مەدالدى كەۋدەسىندە جارقىراتتى. ودان كەيىن ماكسيم راكوۆ 2009 - جىلى روتتەردامدا الەم چەمپيونى اتانسا، 2011 - جىلى پاريجدە وتكەن ايتۋلى جارىستا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. 2013 - جىلى ازامات مۇقانوۆ ريو- دە- جانەيروداعى الەم بىرىنشىلىگىندە كۇمىس جۇلدەنى يەلەندى.

ءيا، بۇل رەتتە ءبىز ازيا ويىندارى مەن قۇرلىق چەمپيوناتىندا تالاي ورەنىمىزدىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەنىن جوققا شىعارمايمىز. بۇل دا ەل سپورتىنداعى ەلەۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. الايدا قانداستارىمىزدىڭ الەمدىك دودالاردا تىم سيرەك اتوي سالعانىنا قىنجىلامىز. ارينە، قازاقستان سەكىلدى قابىرعالى مەملەكەت ءۇشىن وليمپيادانىڭ - ءبىر جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ - بەس جۇلدەسى ازدىق ەتەتىنى ايدان انىق.

بيىلعى جىلى دزيۋدوشىلارىمىز ەكى ۇلكەن باسەكەگە قاتىستى. ينچحونداعى ازيا ويىندارىندا بەس بىردەي جەرلەسىمىزدىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋى قۋانتارلىق جايت.

سول جارىستا اسا جەڭىل سالماقتا بەلدەسكەن ەلدوس سمەتوۆ وتاندىق تاتامي شەبەرلەرى اراسىندا العاشقى بولىپ جازعى ازيادانىڭ باس جۇلدەسىن موينىنا ءىلدى. كوماندالىق سايىستا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسى كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى. بۇل - وراسان زور تابىس. ءبىراق چەليابىدە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا ەل نامىسىن قورعاعان بالۋاندارىمىزدىڭ تۇگەلدەي سان سوعىپ قالعانىن كورگەندە، كوڭىلىمىزدى كىربىڭ شالدى.

جۋىردا حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ (IJF) جاڭارتىلعان رەيتينگى جاريالاندى. سوعان كوز جۇگىرتە وتىرىپ، مىقتىلار تىزىمىنەن قازاقستاننىڭ قوس وكىلىن عانا كەزىكتىرە الدىق. ولار - ماكسيم راكوۆ پەن ەلدوس سمەتوۆ. ەكەۋى دە ۇزدىك وندىقتىڭ قاتارىندا. ماسەلەن، 2009 -جىلعى الەم چەمپيونى، 2011 - جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ماكسيم راكوۆ 100 كەلى سالماق دارەجەسى بويىنشا 6 -ورىندى يەلەنۋدە.

سونداي-اق جەرلەسىمىز جازعى ازيادادا ءۇش رەت جۇلدە الىپ، كوپتەگەن حالىقارالىق تۋرنيرلەردە توپ جارعانى دا بارشاعا ءمالىم. جۋىردا عانا ينچحوندا ايدى اسپانعا شىعارىپ، ازيا ويىندارىنىڭ التىن تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەلدوس سمەتوۆ اسا جەڭىل سالماقتا 7 -ورىنعا تۇراقتادى.

«توپ-30 دىڭ» ساناتىندا تاعى ءۇش وتانداسىمىز بار. 2013 - جىلى ريو- دە- جانەيرودا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 66 كەلى سالماقتا كۇش سىناسىپ، كۇمىس مەدال يەلەنگەن ازامات مۇقانوۆ 21 ساتىعا تابان تىرەسە، ونىڭ باستى قارسىلاسى سەرگەي ليم 28-ورىندى ەنشىلەدى. 60 كەلى سالماقتاعى اسحات تەلمانوۆ 27-ورىندى يەمدەنۋدە.

سونداي-اق «توپ-50» دزيۋدوشىنىڭ قاتارىنا ايبەك يماشيەۆ (60 كەلى، 35 ورىن)، ەركەبۇلان تورەنوۆ (73 كەلى، 35 ورىن)، داستان ىقىبايەۆ (73 كەلى، 41 ورىن)، ءازيز قالقامان ۇلى (81 كەلى، 49 ورىن)، يسلام بوزبايەۆ (90 كەلى، 49 ورىن) جانە ەلدوس جۇماحانوۆ (66 كەلى، 50 ورىن) ەنگەن ەكەن. مىنە، وسى جىگىتتەرگە ەرەكشە سەنىم ارتىلىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي، وزگە ورەندەرىمىزدىڭ جاعدايى ناشار.

جاسىراتىنى جوق، بۇگىنگى تاڭدا كەيبىر سالماق دارەجەسى بويىنشا ەلشىلىك جارىستىڭ وزىندە مىقتى باسەكەلەستىك بەلەڭ السا، كەيبىر سالماقتاردا بەلدەسىپ جۇرگەن بالۋانداردىڭ قارقىنى تىم باسەڭ.

ماسەلەن، 60 كەلى سالماقتا ەلدوس سمەتوۆتەن بولەك، بيىلعى الەم چەمپيوناتىندا بەسىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن ايبەك يماشيەۆ پەن تاياۋدا عانا توكيوداعى «گراند- سلام» تۋرنيرىندە قولا مەدال العان رۇستەم ىبىرايەۆتىڭ اياق الىسى قۋانتارلىق. ولاردان بولەك، تاجىريبەلى اسحات تەلمانوۆ پەن ەركەبۇلان قوسايەۆ جانە اعايىندى عۇمار مەن عۇسمان قىرعىزبايەۆتار بار.

66 كەلى سالماقتا ازامات مۇقانوۆ پەن سەرگەي ليم اراسىنداعى ىمىراسىز تارتىستىڭ الداعى كۇندەرى دە جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىز. 100 كەلى سالماقتاعى اككى سپورتشى ماكسيم راكوۆتىڭ دا ەكپىنى كۇشتى.

وسى ورايدا 73 كەلى سالماق دارەجەسىندەگى جاعدايدى «ورتاشا» دەپ باعالاۋعا بولادى. سوڭعى ەكى دۇنيەجۇزىلىك دودادا ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنا قوسىلعان داستان ىقىبايەۆ پەن ەرتۋعان تورەنوۆ الداعى ۋاقىتتا بەلدى بەكەم بۋسا، جۇلدەگەرلەر ساناتىنان كورىنۋى ابدەن مۇمكىن. ال وزگە سالماقتاردا الەمدىك دەڭگەيدەگى دودالاردا جۇلدە الۋعا جارايتىن دزيۋدوشىلار جوق. اتاپ ايتساق، 81 كەلى سالماقتا جالعىز ءازيز قالقامان ۇلى بار.

دارىندى جاس ازىرگە تەك قۇرلىقتىق جارىستاردا قولا مەدال الۋمەن شەكتەلۋدە. 90 كەلى سالماقتاعى يسلام بوزبايەۆ بىلتىرعى جىلى ابايسىزدا العان جاراقاتىنان ءالى دە ايىعا الماي ءجۇر. ونىڭ ورنىن باسقان بالۋان ازىرگە بوي كورسەتەتىن ەمەس.

اسا اۋىر سالماقتا ەرجان شىنكەيەۆ ءۇشىن الەمنىڭ ءار قيىرىنان جينالعان الىپتارمەن تەڭ دارەجەدە ايقاسۋ ۋاقىت وزعان سايىن قيىنداپ بارادى. مىنە، وتاندىق دزيۋدوشىلاردىڭ جاعدايى وسىنداي.

نەگىزىندە، الەمدىك رەيتينگ بەكەر جاسالمايدى. بۇل رەتتە الەم چەمپيوناتى جانە «گران- پري» مەن «گراند- سلام» سەكىلدى جىل بويى ۇزدىكسىز ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتىن حالىقارالىق تۋرنيرلەردەگى ءار بالۋاننىڭ ناتيجەسى ەسەپكە الىنادى. ماسەلەن، ءتاۋىر كۇرەسكەندەردىڭ رەيتينگى وسەدى، ال ناشار بەلدەسكەندەردىڭ جاعدايى كۇرت ناشارلايدى.

ءبىر سوزبەن ايتساق، وسى باسەكەلەردە نەعۇرلىم مولىراق ۇپاي جيعان دزيۋدوشىلار وليمپيادا ويىندارىندا باق سىناۋ قۇرمەتىنە يە بولادى. سول ءۇشىن دە تاتاميدە ولار جاندارىن سالىپ ايقاسىپ، دىتتەگەن ماقساتىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جانكەشتىلىك تانىتۋدا.

ورايى كەلگەندە رەيتينگتەگى جالپى جاعدايعا ءبىر توقتاپ وتەيىك. بۇگىنگى تاڭدا رەسەي بالۋاندارىنىڭ قارقىنى وتە كۇشتى. بۇل ەلدىڭ 11 بالۋانى الەمدىك رەيتينگتە ۇزدىك وندىقتىڭ قاتارىنا ەركىن ەنىپ وتىر. سولاردىڭ اراسىندا ميحايل پۋليايەۆ (66 كەلى) پەن كيريلل دەنيسوۆ (90 كەلى) ءۇشىنشى جانە ءتورتىنشى تۇعىرعا تۇراقتاسا، بەسلان مۋدرانوۆ (60 كەلى)، كاميل حان- ماگومەدوۆ (66 كەلى)، يۆان نيفونتوۆ، الان حۋبەتسوۆ، سيراجۋدين ماگومەدوۆ ( بارلىعى دا -  81 كەلى)، كيريلل دەنيسوۆ، كيريلل ۆوپروسوۆ (ەكەۋى دە -  90 كەلى)، ادلان بيسۇلتانوۆ (100 كەلى) جانە رەنات سايدوۆ (+100 كەلى) سىندى ساڭلاقتار ەكىنشى بەستىكتە.

ارينە، كورشىلەرىمىزدىڭ بۇل تابىسىنا تاڭدانۋعا بولماس. وليمپيادا ويىندارىندا ۇزاق جىلدار ەڭسە تىكتەي الماعاننان سوڭ، رەسەيلىكتەر ۇلتتىق قۇراما تىزگىنىن ەتسيو گامباعا سەنىم تاپسىردى. يتاليالىق ماماننىڭ ەسىمى جانكۇيەرلەرگە جاقسى تانىس. 1980 - جىلى ماسكەۋ وليمپياداسىندا باس جۇلدەنى ولجالاپ، 1984 - جىلى لوس- اندجەلەستە كۇمىس مەدالدى موينىنا ىلگەن داڭقتى دزيۋدوشىنىڭ باپكەرلىك كاسىپتە دە باعى جاندى. گامبا جاتتىقتىرعان ايتۋلى كوماندا لوندون وليمپياداسىن 3 التىن، 1 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالمەن قورىتىندىلادى. بۇل -  رەسەي دزيۋدوسى تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان تابىس.

«توپ-10» بالۋاننىڭ قاتارىندا گرۋزيا، جاپونيا، موڭعوليا جانە برازيليانىڭ بەس وكىلى بار. وسى ورايدا قاپ تاۋىنىڭ قوس قىرانى الەمدىك كوشتى باستاپ تۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ولار -  اۆتانديل سريكيشۆيلي (81 كەلى) مەن ۆارلام لاپارتەلياني (90 كەلى). اميران پاپيناشۆيلي (60 كەلى) ەكىنشى ورىندى يەلەنسە، ادام وكرۋاشۆيلي (+100 كەلى) ءۇشىنشى تۇعىرعا جايعاستى. بەكا گۆينياشۆيلي (90 كەلى) 10 ساتىعا تابان تىرەدى.

ادەتتە، ۇزدىكتەر قاتارىندا كەمىندە 10-15 دزيۋدوشىسى جۇرەتىن جاپوندار سوڭعى ۋاقىتتا وسالدىق تانىتۋدا. بۇل جاعداي كوپشىلىكتى تاڭداندىرىپ وتىر. الايدا، الداعى ۋاقىتتا كۇنشىعىس ەلىنىڭ وكىلدەرى بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىراتىنىنا قىلاۋداي دا كۇمان جوق. ال ازىرگە ولارعا وسى كورسەتكىشتى قاناعات تۇتۋعا تۋرا كەلىپ وتىر.

سوڭعى ءۇش الەم چەمپيوناتىندا قارسىلاس شىداتپاعان ماساشي ەبۋنيما 66 كەلى سالماقتاعى دزيۋدوشىلار سايىسىندا الدىنا جان سالماسا، اسا جەڭىل سالماقتاعى ناوحيسا تاكاتو ءۇشىنشى ورىندى يەلەنۋدە. سونداي-اق توموفۋمي تاكادجو (66 كەلى)، ريكي ناكايا (73 كەلى) جانە ريۋ شيشينوە (+100 كەلى) ۇزدىكتەر قاتارىنا ەندى.

بۇل كۇندەرى موڭعوليا بالۋاندارىنىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇر. اسا جەڭىل سالماقتاعى بولدبااتار گانبات الەمدىك كوشتى باستاسا، امارتۋۆشين داشدااۆا (60 كەلى) پەن تۋمۋرحۋلەب داۆاادورج (66 كەلى) ءتورتىنشى ورىندا تۇر. نيام- وچير سانجارعال (73 كەلى) 8 ساتىعا تابان تىرەدى.

برازيليا بالۋاندارى اراسىندا چارلز شيبانا (66 كەلى) مەن رافاەل سيلۆانىڭ (+100) ونەرى كورەرمەندەر كوڭىلىنەن شىعۋدا. ەكەۋى دە الەمدىك رەيتينگتە ەكىنشى ورىندى ولجالاۋدا. ۆيكتور پەنالبەر (81 كەلى) ءتورتىنشى ورىندى ەنشىلەسە، فيليپە كيتاداي (60 كەلى) مەن داۆيد موۋرا (+100 كەلى) توعىزىنشى ورىنعا تۇراقتادى.

جوعارىدا اتالعان كوماندالاردى فرانسيا جانە گوللانديا جانە وڭتۇستىك كورەيا قۇرامالارى وكشەلەپ كەلەدى. ولاردىڭ ءتورت بىردەي وعلاندارى -  مىقتىلار ساناتىندا. قىزعالداقتار ەلىنىڭ كوكجالى دەكس ەلمونت 73 كەلى سالماق دارەجەسى بويىنشا تەڭدەسسىز بولىپ تانىلىپ وتىر. فرانسيانىڭ ماقتانىشى تەددي رينەر الىپتاردىڭ ايقاسىندا الدىنا جان سالار ەمەس. سونداي-اق كيرلل مارەت (100 كەلى) پەن لۋي پەتري (81 كەلى) ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىندا. ال ازيالىقتاردىڭ بارلىعى دا ەكىنشى بەستىكتە ءجۇر.

سونداي-اق گەرمانيانىڭ - 3، قازاقستاننىڭ - 2, ۋكراينا، ۇلى بريتانيا، بەلارۋس، ب ا ءا، يزرايل، سولتۇستىك كورەيا، رۋمىنيا، سلوۆاكيا، بەلگيا، كانادا، ا ق ش، ۆەنگريا، گرەكيا، كۋبا، ەگيپەت، شۆەتسيا، چەحيا جانە تۋنيستىڭ - 1 وكىلى «توپ-10» دزيۋدوشىنىڭ قاتارىندا.

وسى ورايدا، ءبىز قىزدار جايىندا اڭگىمە قوزعاۋدى ءجون كورمەدىك. سەبەبى، قازاقستاننىڭ ايەلدەر قۇراماسى وسى كۇنگە دەيىن وليمپيادا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىندا بىردە- ءبىر جۇلدەگە قول جەتكىزگەن ەمەس. بىلتىر چەليابىدە وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا دا جەرلەستەرىمىز سىپىرا ۇتىلدى. سوندىقتان دا ريو- دە- جانەيرودا «ولار جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلەدى» دەگەنگە سەنۋ قيىن.

دەسەك تە «ءۇمىتسىز -  شايتان» دەگەن اتالى ءسوز بار عوي. قازاقستاندىقتار اراسىنان الەمدىك رەيتينگتە ەڭ ۇزدىك ناتيجەگە قول جەتكىزىپ وتىرعان گۇلجان يسانوۆعا سەنىم ارتامىز. اسا اۋىر سالماقتاعى گۇلجان ازىرگە 28 ورىندا تۇر. سونداي- اق «توپ-40» دزيۋدوشى ساناتىنداعى ءماريام وردابايەۆا (63 كەلى، 31 ورىن) مەن البينا امانكەلديەۆا (78 كەلى، 32-ورىن) سىندى ارۋلاردىڭ دا تىلەۋىن تىلەيمىز.

ءيا، ريو- دە - جانەيرو وليمپياداسىنىڭ باستالۋىنا ءالى ءبىر جارىم جىلدان اسا ۋاقىت بار. سوعان دەيىن كوپ نارسەنىڭ وزگەرەتىنى ايدان انىق. سول ارالىقتا كەيبىر بالۋاندا وزدەرىنىڭ الەمدىك رەيتينگتەگى جاعدايىن تۇزەسە، كەيبىرەۋلەرى كەرىسىنشە قۇلدىرايدى. بۇل -  سپورتتىڭ زاڭدىلىعى. ءبىراق قالاي بولعاندا دا، قازىرگى كەزدە قولدى قۋسىرىپ وتىرۋعا بولمايدى. برازيلياداعى دوداعا وسى كۇننەن باستاپ قامدانعان ءجون. ول ءۇشىن تاتاميدە بارىنشا مول تابىسقا جەتىپ، ءتورت جىلدىقتىڭ باستى دوداسىنا «بەس قارۋىمىزدى اسىنىپ» بارۋعا ءتيىسپىز.

الەمدىك رەيتينگتىڭ كوشباسشىلارى

ەرلەر:

60 كەلى - بولدبااتار گانبات (موڭعوليا)

66 كەلى - ماساشي ەبۋنيما (جاپونيا)

73 كەلى - دەكس ەلمونت (گوللانيا)

81 كەلى -  اۆتانديل سريكيشۆيلي (گرۋزيا)

90 كەلى - ۆارلام لاپارتەلياني (گرۋزيا)

100 كەلى - لۋكاش كرپالەك (چەحيا)

+100 كەلى - تەددي رينەر (فرانتسيا)

ايەلدەر:

48 كەلى -  ۋرانتسەتسەگ مۋنحبات (موڭعوليا)

52 كەلى - مايليندا كەلمەندي (كوسوۆو)

57 كەلى -  اۋتوم پاۆيا (فرانسيا)

63 كەلى -  كلاريسسا اگبەگەگيان (فرانسيا)

70 كەلى - كيم پوللينگ (گوللانديا)

+ 70 كەلى -  اۋدري چەمەو (فرانسيا)

عالىم سۇلەيمەن

«ايقىن»