بيىل - قازاق سپورتىندا تۇڭعىش چەمپيوندار ەڭ كوپ شىققان جىل- فوتو

استانا. قازاقپارات - قانداي تارعالاڭ جىلدار بولسىن، قازاق سپورتى تۇرالاپ كورگەن ەمەس. كەرىسىنشە ەتەگىن كەڭگە جايىپ، قۇلاشىن الىسقا سەرمەپ كەلەدى. تامىرى تاريحىمەن تۇتاسىپ جاتقان قازاق سپورتىنىڭ بيىلعى تابىستارى دا ۇشان تەڭىز.

تالاي بايراقتى باسەكەلەردە سانداعان ساڭلاقتارىمىز كوكبايراعىمىزدى جەلبىرەتىپ، ءانۇرانىمىزدى اۋەلەتتى. نامىسىمىزدى جاندىرىپ، جىگەرىمىزدى شىڭدادى. ابىرويىمىزدى اسىرىپ، مەرەيىمىزدى تاسىتتى...

مىنە، تاعى ءبىر جىلدى تاريح قويناۋىنا تاپسىرىپ، كەلەسى جاڭا جىلدىڭ تابالدىرىعىنان اتتاۋعا دا ساناۋلى كۇندەر قالدى. بيىل قازاق ەلى قانداي الەمدىك دودالاردا ونەر كورسەتىپ، قانداي تابىستارعا قول جەتكىزدى؟ وسى سۇراق توڭىرەگىندە جىلقى جىلىنىڭ ءبىزدىڭ سپورتشىلارعا سىيلاعان تابىسىن تاعى ءبىر وي ەلەگىنەن وتكىزىپ شىعايىق.

ءبىر قولانىڭ قۇدىرەتى

بيىلىعى جىلدىڭ باسى سوچي وليمپياداسىمەن ەستە قالعانى انىق. اق وليمپياداعا قازاقستاننان 52 سپورتشى   سپورتتىڭ 10 تۇرىنەن سىنعا ءتۇستى. ال قاتىسقان 88 ەلدىڭ ىشىنەن 26 مەملەكەت ەلدەرىنە جۇلدەمەن قايتتى. ولاردىڭ قاتارىندا قازاق ەلى الدىڭعى قاتاردان كورىنە الماسا دا، كوشتەن قالعان جوق. مۇنى دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جەتىستىك دەپ باعالاۋعا بولادى. وندا مانەرلەپ سىرعاناۋشى دەنيس تەن تۇڭعىش رەت وليمپيادا جۇلدەگەرى اتانىپ، قورجىنىمىزعا قولا مەدال سالدى. ءبىر قولا مەدالدىڭ قۇدىرەتى قازاق ەلىن جۇلدەلى مەملەكەتتەر قاتارىنا ەنگىزدى. جالپى ەسەپتە 26-ورىنعا تۇراقتادىق. ال قانشاما مەملەكەت الىستان ات ارىتىپ كەلىپ، بىردە-ءبىر جۇلدەگە ىلىگە الماي ەلىنە قايتتى.

ال وسى وليمپيادادا فريستايلدىڭ اكروباتيكا جاتتىعۋىندا جانبوتا الدابەرگەنوۆا التىنشى ورىنعا يە بولدى. بۇل سپورتتى بىلگەن ادامعا ۇلكەن جەتىستىك. ولاي دەيتىنىمىز قازاقستاندىق سپورتشى قىزدار قىسقى وليمپيادادا وسىعان دەيىن بەستىككە ەنىپ كورمەگەن. ءتىپتى قازاق قىزى اق وليمپيادانىڭ التىلىعىنان ورىن الىپ كورمەگەن ەدى. بۇل قىسقى وليمپيادا ويىندارىنداعى العاشقى قارا كوزدەرىمىزدىڭ ءىرى جەتىستىگى. وسىلايشا فريستايلدان ەل نامىسىن قورعاعان سپورتشىلار الداعى ۋاقىتتا وزگە ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ دارەجەدە ونەر كورسەتە الاتىنىن مويىنداتا ءبىلدى.

ال شورت ترەكشىلەردىڭ جەتىستىگى ءوز الدىنا ءبىر توبە. ءتورت بىردەي قازاق بالاسى ابزال اجعاليەۆ، ايدار بەكجانوۆ، نۇربەرگەن جۇماعازيەۆ، اسلان داۋىموۆ  باستاعان قۇرامامىزعا جارتىلاي فينالدا ساتتىلىك جولداس بولىپ فينالعا جولداما العان بولاتىن. وكىنىشكە قاراي شەشۋشى ساتتە رەسەي، ا ق ش، قىتاي، گوللانديا جۇيرىكتەرىنە جول بەرىپ، وليمپيادانى 5-ورىنمەن اياقتادى. بۇل دا اق وليمپيادادا العاش رەت قازاق جىگىتتەرىنىڭ العاشقى بەستىككە ەنۋى. سوچي وليمپياداسى وسىنداي جەتىستىكتەرىمەن ەسىمىزدە قالدى.

جاستارىمىز جاسىنداي جارقىراعان وليمپيادا

وسى جازدا، ناقتىراق ايتساق،  تامىزدىڭ 16-28 ارالىعىندا قىتايدىڭ نانكين قالاسىندا II جازعى جاسوسپىرىمدەر وليمپياداسى جالاۋىن جەلبىرەتتى. بۇلدا وسى جىلدىڭ باستى دودالارىنىڭ ءبىرى بولدى.  بايراقتى باسەكەدەن جەرلەستەرىمىز 3 التىن، 1 كۇمىس، 4 قولا (8 مەدال) ەنشىلەپ جالپى كوماندالىق ەسەپتە 21-ورىننان كورىندى. بۇل جەتىستىك - جەرلەستەرىمىزدىڭ جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جازعى وليمپيادا ويىندارىنداعى جاڭا كورسەتكىشى بولىپ تاريحقا قالدى. ولاي دەيتىنىمىز بۇل وسىدان ءتورت جىل بۇرىن سينگاپۋردە وتكەن كورسەتكىشتەن الدە قايدا جوعارى بولدى. 2010-جىلى (2 التىن، 2 كۇمىس، 2 قولا) ولجالاپ، جالپى كوماندالىق ەسەپتە 24- ورىنعا تۇراقتاساق، بيىل 3 ساتىعا جوعارلاپ 21-ورىننان كورىندىك.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، جالپى، قىتايدىڭ نانكين قالاسىندا جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى Ⅱجازعى وليمپيادا ويىندارىندا 14 پەن 18 جاس اراسىنداعى 3800 جاسوسپىرىم سپورتشى باعىن سىنادى. نەگىزىنەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى وليمپيادا ويىندارىندا جەكەلەي سىنداعى سپورت تۇرلەرىندە ءار ەلگە بەس جولدامادان ارتىق بەرىلمەيدى. اتالمىش دودادا ەلىمىزدىڭ نامىسىن 21 سپورت تۇرىنەن 51 سپورتشى قورعادى.

التىن جاۋعان ازيادادا

نانكين وليمپياداسىنان كەيىن كوپ ۇزاماي ينچحوندا جازعى ازيا ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتاندى. وندا ءبىزدىڭ ۇل-قىزدارىمىز قازاق ەلىنىڭ مىقتى ەكەندىگىن جاھانعا تاعى ءبىر مارتە پاش ەتتى.

قازاقتىڭ قايىس قولعاپ كيگەن قىراندارىمەن جۇدىرىقتاسقان وزگە ەلدەردىڭ بوكسشىلارى شارشى الاڭعا قايمىعا كوتەرىلسە، بىلەك تۇرىنگەن بالۋاندارىمىزدىڭ قارسىلاستارى بوزكىلەمگە يمەنە شىققانىن كوزىمىز كوردى. زىلتەمىر كوتەرگەن قىز-جىگىتتەرىمىزدىڭ ەرلىگىنە تالاي ەلدەر تاڭداي قاعىپ تامساندى. قانداي سپورتتىڭ ءتۇرى بولسىن، قازاق ەلىنىڭ قىز-جىگىتتەرى قايسارلىعىمەن تانىلا ءبىلدى.

وڭتۇستىك كورەيانىڭ اسپانىندا ءانۇرانىمىز 28 مارتە اۋەلەدى. ال سارىقۇرلىق دوداسىندا جالپى ەسەپتە ءتورتىنشى ورىنعا قول جەتكىزىگەن ءبىزدىڭ ساڭلاقتارىمىز جالپى ەل قورجىنىنا 84 مەدال سالدى. ونىڭ 28 ءى التىن، 23 ءى كۇمىس، 33 ءى قولا مەدال. بۇل قازاقستان كومانداسىنىڭ جازعى ازيا ويىندارىنداعى التىن سانى جاعىنان قول جەتكىزگەن جاڭا رەكوردتىق كورسەتكىشى.

قازاقستان سپورتشىلارى جازعى ازيا ويىندارىنا 1994-جىلدان باستاپ قاتىسا باستادى. سودان بەرى التى جازعى ازيا ويىندارىنا قاتىسىپ، جالپى كوماندالىق ەسەپتە ءتورت رەت - ءتورتىنشى ورىنعا، ەكى رەت بەسىنشى ورىنعا يە بولدى.

الەم باس ءيىپ، ەلباسى سۇيىنگەن دودا

جاقىندا عانا الاتاۋ بوكتەرىندە اۋىر اتلەتيكادان وتكەن الەم بىرىنشىلىگىن ەشكىم ەسىنەن شىعارا قويعان جوق. جاسۇلاننىڭ جارق ەتكەن ساتتەرى مەن   يليا يليننىڭ الەمدى اۋىزىنا قاراتقانى، ەرلىگىنە ەلباسىنىڭ ءوزى ءسۇيىنىپ، قوڭىراۋ شالىپ قۇتتىقتاعانى ەشكىمدى بەي-جاي قالدىرماعان بولاتىن. بۇل تۋرالى ءوز ۋاقىتىندا جارىسا جازدىق. ەندى قىسقاشا توقتالىپ وتسەك.

بيىل الماتىدا وتكەن اۋىر اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتىندا تۇڭعىش رەت قازاق قىزى جازيرا جاپارقۇل (69 كەلى) الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. تۇڭعىش رەت قازاق ازاماتى جاسۇلان قىدىربايەۆ (94 كەلى) الەم چەمپيونى اتانىپ، قازاق تاريحىنا ەسىمىن التىن ارىپتەرمەن جازىپ قالدىردى.

بيىل تۇڭعىش رەت يليا يلين جاڭا سالماقتا (105 كەلى) ونەر كورسەتىپ، تاۋەلسىز قازاقستاننان شىققان 4 دۇركىن الەم چەمپيونى اتاندى.

ال بيىل تۇڭعىش رەت 53 كەلىگە دەيىنگى سالماقتا باق سىناعان تاعى ءبىر اۋىر اتلەتيكادان قازاقستاندىق وليمپيادا چەمپيونى ءزۇلفيا چينشانلو ەكى بىردەي الەم رەكوردىن جاڭارتا وتىرىپ، ءۇشىنشى مارتە الەم چەمپيونى اتاندى.

كاسىپقوي بوكستان دا باعىمىز جاندى





بيىل كاسىپقوي بوكستان قازاقستان تۋىن جەلبىرەتىپ جۇرگەن گولوۆكين ءۇش رەت رينگكە شىعىپ، بارلىعىندا باسەكەلەسىن نوكاۋتپەن جەڭدى. بۇلدا قازاق سپورتىنىڭ ايقىن جەتىستىگى ەكەنى انىق.    ءوزىن ەلباسىمىزعا «اكەم - ورىس، انام - كارىس، ال مەن - قازاقپىن!» دەپ جاڭا قىرىنان تانىستىرعان وتانداسىمىزدى بۇگىندە الەم مويىنداپ ۇلگەردى. تالاي «مەن» دەگەن بوكسشىلار جۇدىرىقتاسۋدان تايساقتاپ، جەرلەسىمىزگە ۇركە قارايتىن بولدى.

گولوۆكين قانداي سايىسقا شىقسا دا، قازاقتىڭ كەستەلى شاپانىن كيىپ، كوكبايراعىن جامىلىپ شىعادى. ناعىز پاتريوت.  گەنانىڭ بيىلعى ءبىر عانا گيلمەن بولعان جەكپە-جەگىن تەلەديدار ارقىلى تاراتۋ قۇقىعىن 100 دەن استام مەملەكەت ساتىپ الدى. بۇل - جەرلەسىمىزدى الەم مويىنداي باستادى دەگەن ءسوز.  
كاسىپقوي بوكستاعى 31 جەكپە جەكتىڭ بارلىعىندا جەڭىسكە جەتكەن قازاقستاندىق گەننادي گولوۆكين كەلەسى جىلى 4 كەزدەسۋ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ العاشقىسى 2015-جىلى 21- اقپاندا ۇلى بريتانيا بوكسشىسى مارتين ميۋررەيمەن قارسى وتكىزبەك.

سونىمەن قاتار بيىل بەيبىت شۇمەنوۆ ءبىر كەزدەسۋ وتكىزگەن بولاتىن. الايدا ول ۆاشينگتوندا امەريكا بوكسشىسى بەرنارد حوپكينسپەن كەزدەسىپ، 12 راۋندتىق جەكپە-جەكتە جەڭىلىپ قالدى. دەسەدە، بيىلعى بۇكىل الەمدىك بوكس قاۋىمداستىعى (WBA) بارلىق سالماق دارەجەسىندەگى الەم بوكسشىلارىنىڭ جاڭارتىلعان رەيتينگىسىندە ول بۇرىنعى كورسەتكىشىنەن ءبىر ساتىعا كوتەرىلىپ، ءبىرىنشى اۋىر سالماق دارەجەسىندە (90,71 كەلىگە دەيىن) ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلدى.

ال كاسىپقوي بوكستاعى تاعى ءبىر قانداسىمىز قانات يسلام وسىعان دەيىن 18 جەكپە-جەك وتكىزىپ بارلىعىندا جەڭىسكە جەتتى. ونىڭ ەكەۋى بيىلعى جىلدىڭ ەنشىسىندە. ەكى ايقاسىن دا مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتادى. قازاق بوكسشىسى وسى جەتىستىكتەرىنىڭ ارقاسىندا بيىل WBA رەيتينگى بويىنشا ەكى ساتىعا جوعارلاپ،  7-ورىندا تۇر.  سونىمەن بىرگە بيىل كاسىپقوي بوكسقا تاعى ءبىر قازاق ۇلانى قوسىلدى. ول -  داۋرەن ەلەۋسىنوۆ. وسى جەلتوقساننىڭ 4- كۇنى  داۋرەن نيۋ-يوركتە كاسىپقوي بوكستاعى العاشقى جەكپە-جەگىن وتكىزىپ، قارسىلاسىن ءبىرىنشى راۋندتا-اق جارىس جولىنان تايدىردى.

كوشپەندىلەر ويىنىندا كوشتەن قالعان جوقپىز

وسى جازدا تۇڭعىش رەت دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنى قىرعىزستاننىڭ شولپان اتا قالاسىندا ءوتتى. العاش رەت وتكەن دوداعا 20 عا جۋىق ەلدەن 400 گە تارتا سپورتشى قاتىستى. تۇركى الەمىنىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىن الەمگە پاش ەتۋگە ارنالعان شاراعا قازاقستاننان 45 سپورتشى وكىلدەرى دە قاتىسىپ جالپى كوماندالىق ەسەپتە قىرعىزداردان كەيىنگى 2-ورىنعا يە بولدى. قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىنا 45 سپورتشى ۇلتتىق سپورتتىڭ 10 ءتۇرى بويىنشا باق سىنادى. اتاپ ايتار بولساق، اسىق اتۋ، توعىزقۇمالاق، قازاق كۇرەسى، قىرعىز كۇرەسى، الىش، كوكپار، اۋدارىسپاق، الامان بايگە، قۇنان بايگە، ات جارىسى.

مىنە، وسى سپورت تۇرلەرىنەن جەرلەستەرىمىز 12 التىن، 8 كۇمىس، 8 قولا مەدال ەنشىلەپ قايتتى.

جالپى بيىلعى ۇلتتىق سپورتتاعى جەتىستىكتەرىمىز وراسان زور. اتاپ ايتار بولساق، بيىل تۇڭعىش رەت ءتول كۇرەسىمىزدەن «الەم بارىسى» حالىقارالىق تۋرنيرى ءوتتى.   بەس قۇرلىقتىڭ بالۋاندارى باس قوسقان، الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك سپورتشىلارى قاتىسقان قازاق كۇرەسىنەن وتكەن تۋرنيرى دە باس جۇلدەنى   كۋبالىق بالۋان برايسون ۆيدال جەڭىپ الدى. كۇمىس جۇلدە 2013- جىلعى قازاقستان بارىسى ايبەك نۇعىماروۆقا بۇيىردى. قولا جۇلدەنى رەسەيلىك بالۋان ماكسيم شيريايەۆ قانجىعاسىنا بايلادى. ەڭ باستىسى قازاق كۇرەسىنىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى، ناسيحاتى ارتىپ، اۋقىمى كەڭەيدى. ءتول تۋما ونەرىمىزدى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن بالۋاندار ميلليونداعان جۇرتقا تانىستىردى. تارازدا ەكىنشى مارتە جالاۋى جەلبىرەگەن «ەۆرازيا بارىسى» تۋرنيرى دە وتە ءساتتى ءوتتى.

سونىمەن قاتار بيىل استانادا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تۇڭعىش رەت اۋدارىسپاقتان ازيانىڭ اشىق چەمپيوناتى ءوتتى.

بايراقتى باسەكەگە قازاقستاننان بولەك، رەسەي، قىتاي، تاجىكستان، اۋعانستان، ۆەنگريا، قىرعىزستان، وزبەكستان، موڭعوليا، ازەربايجان، تۇركيا ەلدەرىنەن 33 سپورتشى قاتىستى. اتالمىش دودادا جالپى ەسەپتە جەرلەستەرىمىز توپ جاردى. بۇلدا بيىلعى جىلدىڭ ەرەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى انىق.

وزگە دە سپورت تۇرلەرىنەن وگەي ەمەسپىز

بيىل تۇڭعىش رەت شاحماتتان قىزدار قۇراماسى الەمدىك شاحمات وليمپياداسىندا ۇزدىك التىلىققا كىردى. وسى جىلى ف ي د ە-ءنىڭ ءداستۇرلى كونگرەسسىندە نورۆەگيانىڭ ترومس قالاسىندا وتكەن بۇكىل الەمدىك شاحمات وليمپياداسىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا ويىنشىلارعا حالىقارالىق اتاقتا تابىستالدى، مۇنداي باقىتقا قازاقستاندىقتار دا يە بولدى. ايتالىق، ايەلدەر اراسىندا مادينا دۇيسەنوۆا حالىقارالىق گروسسمەيستەر اتاعىنا قول جەتكىزدى. ال، ەرلەر اراسىندا جانات سايىن مەن رەيتينگ جەتىستىگى بويىنشا العا شىققان ەۆگەني پاك حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرلەرى اتاندى. ارسەن وتەشيەۆ حالىقارالىق تورەشى، ال سەرگەي كيم فيدە تورەشىسى اتاعىن يەمدەندى. قازاقستانداعى ءبىرىنشى حالىقارالىق ۇيىمداستىرۋشى اتاعى  انتون سكۋرىگين تابىس ەتىلدى.

سونىمەن قاتار جاقىندا عانا تاعى ءبىر قاراكوز قارىنداسىمىز تۇڭعىش رەت چەدجۋدا (وڭتۇستىك كورەيا) وتكەن بوكستان الەم بىرىنشىلىگىندە الەم چەمپيونى اتاندى. وسىعان دەيىن قازاق قىزدارى اراسىندا بوكستان بىردە-ءبىر الەم چەمپيونى بولماعان. مىنە، بيىل بوكستان ايەلدەر اراسىنداعى الەم چەمپيوناتىندا 48 كەلى سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسكەن نازىم قىزايباي قازاق قىزدارى اراسىندا تۇڭعىش الەم چەمپيونى اتاندى! وسى دودادا تاعى قانداسىمىز ولجا سالدى. +81 كەلى سالماق دارەجەسىنىڭ فينالىندا ءلاززات كۇنگەيبايەۆا زەنفيرا ماگومەداليەۆادان ۇتىلىپ، كۇمىس جۇلدەگە يە بولدى.

بيىل ۇلكەن جەتىستىگىمەن جۇرتتى تامساندىرعان تاعى ءبىر قازاق قىزى جارق ەتتى. ول -  تەننيسشى   زارينا دياس. ءبىز بۇل سپورتشىنى بۇرىننان بىلەمىز. الايدا، ول بيىل وسىعان دەيىن باعىندىرا الماعان اسۋىن باعىندىردى. زارينا دياس ءۇشىن بيىل سپورت كارەراسىنداعى ءساتتى جىل بولدى. 10- قاراشادا ول WTA رەيتينگىندە تۇڭعىش رەت 33-ورىنعا كوتەرىلدى. 21 جاستاعى سپورتشىنىڭ قورجىنىنجا 1371 ۇپاي بار. مانسابىنداعى جەتىستىكتەرى ءۇشىن قازاقستاندىق حالىقارالىق تەننيس اسسوتسياتسياسىنىڭ (WTA) «جىلدىڭ جاڭالىعى» اتالىمىنا ۇسىنىلدى.

مىنە، بيىلعى ەرەكشە اتاپ وتەتىن قازاق سپورتىنىڭ باستى جەتىستىكتەرى. باسقادا تالاي سىنداردا جالاۋىمىزدى جەلبىرەتىپ، ءانۇرانىمىزدى اۋەلەتكەن سپورت جۇلدىزدارىمىز جەتەرلىك. ءبىز ەڭ باستى دەگەن سپورت سايىستارىنا عانا توقتالىپ وتتىك. كەلەسى جىلى دا جەرلەستەرىمىز بايراقتى باسەكەلەردە جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنان كورىنە بەرۋىنە تىلەكتەسپىز.

كۇنسۇلتان وتارباي