رەسەي ورتاق ۆاليۋتا ماسەلەسىن قايتادان نەگە كوتەردى؟
الايدا بەرتىن كەلە، رەسەي ءوز تاراپىنان بۇل ماسەلەنى قايتادان كوتەردى. سوندا بۇل باستاما ناقتى بولاتىن ءىس پە؟ جوق، الدە قازىرگى سانكسياعا جاۋاپ بەرۋدىڭ كەزەكتى ءبىر ايلا شارعىسى ما؟
ا ق ش پەن باتىستىڭ سانكسيالارىنان كەيىن رەسەي ءبىراز السىرەدى. مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى قۇلدىراپ، بيۋجەتتى ورتايتسا، ەكىنشى جاعىنان رۋبلدەن قۇن قاشتى. دەگەنمەن، بەتپاق رەسەي دە باتىسقا قاراپ ءۇن-ءتۇنسىز قالعان جوق. ورىستار سانكسياعا جاۋاپ رەتىندە وزدەرى زيان شەككەنىنە قاراماستان ەۋروپا اسىپ كەلەتىن تاۋارلارعا توسقاۋىل قويىپ، ءتىپتى ونىڭ قازاقستان مەن بەلارۋس ارقىلى زاڭسىز ءوتىپ كەتۋىن بارىنشا قاداعالاپ باقپاقشى.
دەگەنمەن، باسقا توسقاۋىل بولسا دا، ابدەن دەندەگەن دوللار رۋبلدىڭ قۇتىن قاشىردى. سودان بولسا كەرەك، ءبىر كەزدەگى جابىق تاقىرىپقا قايتا جان ءبىتىپ، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا ورتاق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ ماسەلەسى قايتادان كوتەرىلىپ وتىر. ونى دا سانكسياعا جاۋاپ بەرۋدىڭ ءبىر امالى دەۋگە بولاتىنداي. ياعني، سانكسيانىڭ ءوزى وداقتىڭ ءبىرىڭعاي اقشاسىن ەنگىزۋگە يتەرمەلەپ وتىرعان سىڭايلى دەسە، بۇعان ءبىر كەزدەرى ورە تۇرەگەلەتىن قازاقستاندىق ساراپشىلار، دوللاردان اۋىز كۇيگەندىكتەن ءسال جىپسىگەن سىڭاي تانىتاتىنى دا انىق.
ەستەرىڭىزدە بولسا، العاشقى سانكسيالاردىڭ «سالقىنى» رەسەيدىڭ بانك جۇيەسىنە قاتتى تيگەن. سول كەزدە Visa مەن Mastercard حالىقارالىق تولەم جۇيەلەرى ءوز قىزمەتتەرىن كورسەتۋدەن باس تارتتى. شىنى كەرەك، كورشىلەردىڭ قارجى جۇيەسى بۇعان دايىن بولماي قالدى. رەسەيدەگى كوپتەگەن بانك وپەراتسيالارىنا تۇساۋ سالىنىپ، مىڭداعان كەلىسىم-شارتتار بويىنشا اقشا اۋدارىلمادى. سونىڭ سالدارىنان رەسەي ءبىراز شىعىنعا باتتى. دەگەنمەن، ءدال وسى جاعدايدان كەيىن ولار سوناۋ 90-جىلداردان باستاۋ الاتىن تولەم كارتالارىنىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە بەل بۋدى.
ەندى، بۇل جۇمىس ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق دەڭگەيىندە ءوز جالعاسىن تاپتى. بۇگىندە وداق ايماعىندا تولەم جۇيەلەرىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ جاتىر. اتالعان قۇجاتتىڭ جوباسىندا مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارجى وپەراتسيالارىن دوللار مەن ەۋروسىز جۇرگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس تا بار.
جاقىندا «يزۆەستيا» گازەتىنە سۇحبات بەرگەن رەسەيدىڭ ۇلتتىق تولەم كەڭەسىنىڭ باسشىسى الەكساندر مۋرىچيەۆ وداق اياسىنداعى بارلىق وپەراتسيالاردىڭ الدىمەن ۇلتتىق ۆاليۋتادا جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزدى. ودان كەيىن ا ق ش مەن ەۋروپانىڭ ۆاليۋتاسىنان باس تارتۋعا تۋرا كەلەتىن كورىنەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا ءاربىر ەلدىڭ ۇلتتىق تولەم جۇيەسىن ەسكەرە وتىرىپ، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ورتاق تولەم كەڭىستىگىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ونىڭ ىشىندە رەسەيدىڭ ۇلتتىق تولەم كارتوچكالارى جۇيەسى، «بەلكارت» (بەلارۋس) پەن Armenian Card (ارمەنيا). وكىنىشكە قاراي، قازاقستاندا ونداي جۇيە جوق. دەگەنمەن، اتالعان ولقىلىق وداقتىڭ ءبىرىڭعاي تولەم جۇيەسىن قۇرۋعا كەدەرگى بولمايتىن سىڭايلى.
«ال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءبىرىڭعاي تولەم كەڭىستىگىن قۇرعاننان كەيىن ەسەپ ايىرىسۋدى ورتاق ۆاليۋتامەن جۇرگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. سول كەزدە وداققا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق بانكتەرىنە دوللار مەن ەۋرودان باس تارتۋعا تۋرا كەلەدى»، - دەيدى مۋرىچيەۆ. ونىڭ ويىنشا، الدىمەن رۋبل، تەڭگە مەن دراما سياقتى تەك ۇلتتىق ۆاليۋتامەن عانا ەسەپ ايىرباسى جۇرگىزىلەدى. سوسىن ءبىرىڭعاي ۆاليۋتاعا كوشۋىمىز بەك مۇمكىن. بۇگىندە بۇل باستامانى فەدەراتسيا كەڭەسى (جوعارعى پالاتا - اۆت.) دە قولداپ وتىر.
نەگىزى، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى كەلىسىم-شارتتا ورتاق ۆاليۋتا تۋرالى ەشتەڭە ايتىلماعان. الايدا ونى ۇيىمنىڭ تولەم جۇيەلەرىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى سياقتى قۇجاتتارمەن دە ىسكە اسىرۋعا بولاتىنىن ۇمىتپاۋ قاجەت. سوسىن بۇل وداق ەۋروپالىق وداقتىڭ ۇلگىسىندە قۇرىلدى دەسەك، ونىڭ ايماعىندا دا ەۋرو سياقتى ورتاق ۆاليۋتانىڭ ەنگىزىلگەنى زاڭدى.
P. S. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءبىرىڭعاي تولەم جۇيەسىن قۇرۋ كەزىندە ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ۇلتتىق تاجىريبەسى ەسكەرىلەدى دەپ وتىر. قازاقستاندا تولەم كارتوچكالارىنىڭ ۇلتتىق جۇيەسى جوق بولسا دا، وداقتىڭ قارجى رەتتەۋشىسى، بىلايشا ايتقاندا، «ورتاق بانكى» الماتى قالاسىندا ورنالاسۋى ءتيىس. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز دە ءبىرىڭعاي ۆاليۋتانىڭ سانىن عانا ەمەس، وداق ىشىندەگى قوزعالىسىن دا باقىلاي الامىز دەگەن ءۇمىت بار.
اۆتور: ارمان اسقار
«الاش ايناسى»
