ءيت تالاستىرۋ مىقتى توبەتتەردى ىرىكتەۋگە كومەكتەسەدى - فوتو

استانا. قازاقپارات - قازاقستاندىق جانۋارلار قۇقىعىن قورعاۋشىلار ەلدىڭ ءار ايماعىندا وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ءيت تالاستىرۋدى قاتىگەزدىككە جاتقىزىپ، وعان زاڭ جۇزىندە تىيىم سالۋدى ۇسىنادى.

الماتى ماڭىنداعى شامالعان كەنتىندە تۇراتىن قۋاندىق مۇسايەۆ 15 جىلدان بەرى توبەت اسىراۋدى كاسىپ ەتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. جاسىنان اۋىلدا قوي باعىپ وسكەن جىگىت ءيتتىڭ بۇل تۇقىمىنا بالا كەزىنەن ءۇيىر ەكەن.

- قازىر 15 توبەتىم بار. جاقسى توبەت كورسەم ساتىپ الۋعا تىرىسام، ءوزىم دە كۇشىكتەرىن ساتامىن، - دەيدى ول.

ازاتتىق ءتىلشىسى جولىقتىرعاندا قۋاندىق مۇسايەۆ ۇلكەن توبەتىن باسقا يتتەرمەن تالاستىرۋعا اپارا جاتىر ەكەن.

- كەزىندە قازاقى توبەت تۇقىمى جويىلىپ كەتە جازداعان، مۇنداي سايىستار مىقتى توبەتتەردى ىرىكتەۋگە كومەكتەسەدى، - دەيدى ول.

الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى ۇزىناعاش اۋىلىندا 2014 - جىلى قىركۇيەك ايىندا اشىلعان جۇزدەگەن ورىندىق ستاديونعا جۇرت اي سايىن تەمىر توردىڭ ىشىندەگى توبەت تالاسىن قىزىقتاۋعا جينالادى. يتتەر تالاسىن جۇرگىزەتىن ءابدىراحمان ءانۋار ۇلى اۋداندىق اكىمدىك پەن ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ ستاديوندا ءيت تالاستىرۋعا رۇقسات بەرگەنىن ايتادى.

ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ وزدەرى «ءيت تالاستىرۋ» دەگەن ءسوزى قولدانبايدى، ونىڭ ورنىنا، قۋاندىق مۇسايەۆ سياقتى، «توبەت تۇقىمىن سۇرىپتاۋ، سىناقتان وتكىزۋ» نەمەسە «توبەتتەر تۋرنيرى» دەپ اتاعاندى ءجون كورەدى.

- ءۇش سالماق دارەجەسى بويىنشا ايقاسقا تۇسەتىن يتتەر ءبىر-بىرىنە ۇرمەۋى، ىرىلداماۋى جانە ازۋىن كورسەتپەۋى شارت. بۇل تالاپتى بۇزعان ءيت قورىققان بولىپ سانالىپ، تالاسقا قاتىستىرىلمايدى. ناعىز توبەتتەر دىبىس شىعارماي تالاسادى، - دەيدى ءابدىراحمان ءانۋار ۇلى.

ازاتتىق ءتىلشىسى قاراشانىڭ 10- كۇنى ۇزىناعاشتاعى ستاديوننان كەيبىر ت م د ەلدەرىنەن ارنايى اكەلىنگەن يتتەردى دە كوردى.

- قازىر «ەۋرازيا چەمپيوناتى» ءوتىپ جاتىر، ول كەلەر جىلى كوكتەمدە اياقتالادى. دەمەۋشىلەر ءبىرىنشى، ەكىنشى ورىندارعا اۆتوموبيل، ءۇشىنشى ورىنعا - كۆادروتسيكل تىگىپ وتىر، - دەيدى اتى-ءجونىن اتاماۋدى وتىنگەن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى.

ونىڭ ايتۋىنشا، توبەتىن تالاسقا قوسۋ ءۇشىن ءيتتىڭ يەسى الدىن الا 200 دوللار جارنا تولەۋى ءتيىس. ول سونىمەن بىرگە، ءيت تالاستىرار الدىندا يەلەرى باستەسىپ، اقشا تىگەتىنىن، ءبىراق وندايدى جاريا ەتپەي، ءوزارا كەلىسىممەن عانا جاسايتىنىن دا ايتتى.

ۇزىناعاشتاعى ستاديوندا «ەۋرازيا چەمپيوناتى» سول كۇنى تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن جالعاستى. ءبىرىن-ءبىرى جەڭە الماعان كەيبىر توبەتتەردىڭ تالاسى ءۇش راۋندقا دەيىن باردى. توبەتى جەڭىلىپ، قانعا بويالىپ شىققانداردىڭ كەيبىرى تالاس ادىلەتسىز بولدى دەسە، ەندى ءبىرى سول جەردەگى مال دارىگەرىنە ءيتىن قاراتىپ جاتتى. ءبىراق «ءيتىم جارالاندى» دەپ ۋايىمداپ جاتقان ەشكىم جوق، كەرىسىنشە، كەلەر جولى تاعى دا تالاستىرىپ، ەسە قايىراتىندارىن ايتادى.

جانۋارعا قاتىگەزدىك

الماتى قالاسىنداعى « Kare-زابوتا» جانۋارلاردى قورعاۋ قوعامدىق قورىنىڭ وكىلدەرى يت تالاستىرۋدى جانۋارلارعا جاسالعان قاتىگەزدىك دەپ باعالايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، تالاسقا قاتىسقان ءيتتىڭ دەنەسىنە دە، جان- دۇنيەسىنە دە بىردەي زاقىم كەلەدى.

- كەيبىرەۋلەر ءيت تالاستىرۋدى جەكپە- جەك سپورت تۇرلەرىمەن سالىستىرادى. ءبىراق سپورتشىلار جەكپە-جەككە سانالى تۇردە شىعادى، جاراقاتتانسا ەمدەلەدى. ال يتتە تاڭداۋ جوق. تالاستان كەيىن كەيبىر يتتەر قينالىپ ولەدى. ءتىپتى يەلەرى ولاردىڭ ەۆتانازيا ارقىلى قينالماي ولۋىنە كومەكتەسپەيدى دە. سوندىقتان مۇنداي قاتىگەزدىككە زاڭ جۇزىندە تولىق تىيىم سالۋ كەرەك، - دەيدى قور وكىلى يرينا فۋرسوۆا.

جانۋارلاردى قورعاۋشىلار الەم ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرىندە كەزدەسەتىن يت تالاستىرۋ، قوراز توبەلەستىرۋ، قوشقار ءسۇزىستىرۋ سياقتى كەيبىر كورىنىستەر ۋاقىت وزا كەلە قاتىگەزدىك دەپ سانالىپ، قازىرگى زاماندا وزگەرىسكە ۇشىراعانىن ايتادى.

- وزگە ەلدەردە جانۋارلار مەن قۇستاردى توبەلەستىرۋ ءداستۇرى اقىرى وزگەرىپ، ونىڭ ەتيكاعا ساي كەلمەيتىنىن ءتۇسىندى. مىسالى، يسپانيادا كورريدا ۇلتتىق ءداستۇردىڭ اجىراماس ءبىر بولشەگى رەتىندە قاراستىرىلىپ كەلسە دە، كەيىن وعان زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنعان، - دەيدى « Kare-زابوتا» جانۋارلاردى قورعاۋ قورىنىڭ وكىلدەرى.

ەتيكالىق جاعدايعا بايلانىستى وزگەرىستەر ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ءارتۇرلى اتپەن تانىمال ۇلتتىق ويىنداردىڭ ءبىرى - كوكپارعا دا ەنگىزىلدى. ءداستۇرلى ويىن جاقتاۋشىلارى ءاۋ باستا قارسى شىققاندارىمەن، سوڭعى ۋاقىتتا كوكپارعا بۇرىنعىداي سويىلعان سەركەش ەمەس، تۇلىپ تارتۋ بىرتىندەپ ەنە باستاعان.

قازاقستان زاڭدارى بويىنشا، جانۋارلاردىڭ ولۋىنە نەمەسە مەرتىگۋىنە اكەلگەن قاتىگەزدىك قىلمىسى ءۇشىن ءجۇز ەسە ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندەگى ايىپپۇل سالۋدان باستاپ ەكى جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە دەيىن جازا قولدانىلۋى مۇمكىن.

يرينا فۋرسوۆانىڭ ايتۋىنشا، «ءبىراق يت تالاستىرۋعا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنباعاندىقتان، ونىڭ قاتىگەزدىك ءىس-ارەكەت ەكەنىن دالەلدەۋ وتە قيىن، ەلدە ونداي قىلمىسى ءۇشىن جازالانعاندار جوققا ءتان».

« Kare-زابوتا» قوعامدىق قورىنىڭ وكىلى وسى ورايدا «الماتى قالاسىنداعى يت ۇستاۋ تۋرالى ەرەجەدە دە يت تالاستىرۋ جايلى ەكىۇشتى جازىلعانىن» مىسالعا كەلتىرەدى.

- ەرەجەدە «جانۋارلارعا قاتىستى قاتىگەزدىككە جول بەرەتىن ءيت تالاستىرۋدى ۇيىمداستىرۋعا جانە وتكىزۋگە بولمايدى» دەلىنگەن. بۇل باپتىڭ ءبىر ءسوزى ەكىنشىسىنە قايشى جازىلعان. سەبەبى، ءيت تالاستىرۋدىڭ ءوزى - جانۋارعا دەگەن قاتىگەزدىك. ءبىراق بۇل ەرەجە بويىنشا دا ءيت تالاستىرۋدىڭ قاتىگەز تۇردە وتكەنىن دالدەلدەۋ قيىن - دەيدى جانۋارلار قورعاۋ قورىنىڭ فۋرسوۆا.

ال ءيت تالاستىرۋدى «مىقتى توبەتتەردى ىرىكتەۋ» دەپ تۇسىنەتىن قۋاندىق مۇسايەۆ سياقتىلار ونى «جانۋاردى قيناۋ، قاتىگەزدىك» دەپ بىلەتىندەردىڭ ۋاجىمەن كەلىسپەيدى.

- توبەتتەرىمدى ۇرىپ-سوعىپ، قيناماق تۇرماق، ولارعا قاتتى داۋىس تا كوتەرمەيمىن، - دەيدى ول ءيتىن قۇشاقتاپ.

اسىلحان ماماش ۇلى

«ازاتتىق»