ادام ەتىن جەپ قويدىم، ەندى قايتەم؟

استانا .قازاقپارات - قاراعاندىلىق اقىن، جازۋشى سەرىك ساعىنتايدىڭ «جالماۋىز» اتتى ابستراكتى ءافساناسىن وقىدىڭىز با؟ اڭگىمەدە «كارلاگ» - تاعى «ادام قاساپشىسى» بولعان قازاق پەن ءجويتتىڭ جاعدايى باياندالادى.

 قانشاما كۇن بويى اشتىقتان بۇراتىلعان بۇل ەكەۋىن تۇرمە كۇزەتشىلەرى ولگەن ادامداردى سويىپ، مۇشەلەپ، ىشەك- قارنىن ارشىپ، وكپە، باۋىر، جۇرەگىن اجىراتىپ، قازانعا اسۋ جۇمىسىنا سالادى.

ارينە، بۇلاردىڭ اس- سۋى دا وزدەرى اسىپ جاتقان ادام ەتى مەن سورپادان. اڭگىمەدە مىنانداي ءبىر جەرى كەزدەسەدى: «شۇبالعان تار دالىزدەگى باس سىيماس تەسىكتەن ۇسىنىلعان تەگەشتە ىلجىراپ پىسكەن ەت مايسىز سورپاعا باتىپ، بۋ اتىپ جاتىر. ىبىرايىم جالما- جان قولىن سالىپ جىبەرىپ، قارپىپ الدى. اۋزى كۇيگەنىنە قاراماي تالماپ، قىلعىتىپ جىبەردى. وزەگىنە ءورت قۇيىلعان. سۋىرىپ بارادى. كۇيىپ قالعان ءتىلىن قوسا جۇتارداي. يەگى كەمسەڭدەپ، تەمىر تەگەشتەگى سورپانى توگە- موگە ءسىمىردى. قالشىلداپ، قابىرعاعا سۇيەنە كەتتى» ، - دەيدى دە، - «سۇيەگىنەن سىلىنىپ الىنعان، الدە، ۇزاق قايناتىلىپ، سىلىكپەسى شىعىپ، جىلىگىنەن اجىراتىلعان ەت - ادام ەتى ەدى...» ، - دەپ وقىپ وتىرعان ادامنىڭ ءوزىن قۇستىرتىپ جىبەرە جازدايدى.

 اڭگىمەنى باستان- اياق وقىپ شىققان ادامنىڭ جۇرەگىن شايلىعىپ، لوقسىپ كەتەدى. قۇيقاڭ شىمىرلاپ، ءوزىڭ ادام ەتىن جەپ جاتقانداي كۇي كەشەسىڭ دە، قۇسۋعا شاق قالاسىڭ. قانداي جيىركەنىشتى دەرسىڭ. وقىپ بىتكەنشە كەڭەس ۇكىمەتىنە لاعنەتىڭدى جاۋدىرتاسىڭ.

 اڭگىمەنىڭ تاعى ءبىر جەرىندە ءوز قولىمەن ءىشىن ءتىلىپ، كەڭىردەگىن سۋىرىپ تاستاعان ءمايىتتىڭ ءوزىنىڭ تۋعان باۋىرى بولىپ شىعاتىنى بار. راس، «توقتىق نە دەگىزبەيدى، اشتىڭ نە جەگىزبەيدى» .

ادام ەتىن جەۋشىلەر.. .

 بۇنىڭ ءبارى ءوتتى، كەتتى. اللا قايتىپ باسىمىزعا تۋعىزباسىن مۇنداي جاعدايدى دەيمىز. دەسەك تە، قازىر دە مۇنداي ادام ەتىن جەيتىن جالماۋىزدار كوپ. ول زاماندا ادام ەتىن ماجبۇرلەپ جەگىزسە، قازىر ءوز ەركىمەن جەيتىندەر. ەشكىم ماجبۇرلەمەيدى. ەشكىم وعان يتەرمەلەمەيدى. ول ادام جەگىشتەردىڭ ەسىمى -  عايباتشىلار. ياعني، كادىمگى كىسىنىڭ سىرتىنان ونى رەنجىتەتىندەي، نامىسىنا تيەتىندەي، ارىن بىلعايتىنداي ءسوز ايتىپ، عايباتتايتىنداردى «ادام جەگىشتەر» دەيمىز. ادام بولعاندا دا ءوزىنىڭ تۋعان باۋىرىنىڭ ەتىن جەۋشىلەر ولار. سەبەبى، اللا تاعالا جانە پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) سولاي دەگەن. قۇراندا راببىمىز: «ءبىر- ءبىرىڭدى عايباتتاماڭدار! قايسىبىرىڭ بولماسىن ولگەن باۋىرىنىڭ ەتىن جەگەندى قالاي ما؟ ارينە، بۇدان جيىركەنەسىڭدەر! ەندەشە اللانىڭ ازابىنان قورقىڭدار! راسىندا اللا تاعالا قۇلدارىنىڭ تاۋبەسىن قابىل ەتۋشى، ەرەكشە مەيىرىمدى» ، -  دەيدى («حۋجۋرات» سۇرەسى، 12-ايات) .

«عايباتشى» كىم؟

  اللا ەلشىسى (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) : «عايبات -  مۇسىلمان باۋىرىڭ تۋرالى ول ەستىگەن جاعدايدا وعان ۇنامايتىن ءسوز ايتۋىڭ» ، -  دەيدى. سوندا ساحابالاردىڭ ءبىرى: «ەگەر ايتقانىم راس بولىپ، مەن ءسوز ەتكەن ءمىن، كەمشىلىك ونىڭ بويىندا بولسا شە؟ » -  دەپ سۇرايدى. بۇعان پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) : «ەگەر سەن ءسوز ەتكەن ءمىن، كەمشىلىك ونىڭ بويىنان تابىلسا، ونى عايباتتاعان بولاسىڭ. ال ەگەر تابىلماسا، جالا جاپقان بولاسىڭ» ، -  دەيدى.

حيكايا

 حازىرەت ءاناس بىلاي دەيدى: «پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) ءبىر كۇنى اۋىز بەكىتۋىمىزدى ءامىر ەتىپ: «رۇقسات ەتىلمەيىنشە ەشكىم ورازاسىن اشپاسىن» دەدى. كەش قاراڭعىلىعى تۇسكەن كەزدە پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) الدىنا كەلگەندەرگە اۋىزدارىن اشۋعا رۇقسات بەردى. وسى كەزدە ءبىر كىسى كەلىپ: «ۋا، اللاھتىڭ ەلشىسى (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) ! ەكى جاس قىز ورازا ۇستاپ، قاتتى شارشادى. ءسىزدىڭ الدىڭىزعا كەلۋگە ۇيالادى، بىلەم. قارسى بولماساڭىز، ورازالارىن اشسىن» دەگەن كەزدە پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) رۇقسات بەرمەي قويادى. الگى كىسى تاعى ەكى مارتە پايعامباردىڭ الدىنا كەلەدى. اقىرىندا پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) : «ولار ورازا ۇستاعان جوق. كۇنى بويى ادامنىڭ ەتىن جەگەندەردىڭ اۋىزدارى قالاي بەرىك بولادى؟ ولارعا ايت، ورازا تۇتقان بولسا، اسقازانىنداعىسىن سىرتقا اقتارسىن، كورەيىك» دەيدى. الگى كىسى پايعامبارىمىزدىڭ (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) ايتقاندارىن جەتكىزدى. ولار پايعامبارىمىزدىڭ (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) ايتقانىن ورىندايدى.

پايعامبارىمىزدىڭ (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) ايتقانى ايداي كەلىپ، الگىلەر قان لوقسيدى. جاڭاعى كىسى پايعامبارىمىزعا (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) كەلىپ جاعدايدى بايانداعان كەزدە «شىبىن جانىمدى قۇدىرەتتى ۋىسىندا ۇستاعان اللاھقا انت ەتەيىن، ەگەر قۇسپاي بۇل قان اسقازاندارىندا قالعاندا ولاردى جاھاننامنىڭ وتى جۇتار ەدى» دەدى. ەكىنشى ءبىر ريۋاياتتا الگى كىسى ەكىنشى رەت كەلىپ: «و، اللاھتىڭ ەلشىسى، شىدامدارى تاۋسىلىپ، اشتىقتان بۇراتىلىپ تۇر» دەيدى.

پايعامبارىمىز ولاردى اكەلگىزىپ بىرەۋىسىنە: «كانە، لوقسى» دەدى. ول قان ارالاس ءىرىڭ لوقسيدى. ءتىپتى، ىدىس تولىپ كەتتى. ەكىنشىسى دە ءدال سولاي.

 وسىدان كەيىن پايعامبارىمىز «بۇلار حالال جولمەن ورازا ۇستادى. ءبىراق، ادامداردىڭ ەتىن جەۋ ارقىلى حارام جەدى» دەگەن- دى.

نە ىستەۋ كەرەك؟

عايبات ايتقان قۇل ەكىنشى ايتپاستاي تاۋبە ەتۋى ءتيىس. سەبەبى، قۇران كارىمدە اللا تاعالا: «ءبىر- ءبىرىڭدى عايباتتاماڭدار! قايسىبىرىڭ بولماسىن ولگەن باۋىرىنىڭ ەتىن جەگەندى قالاي ما؟ ارينە، بۇدان جيىركەنەسىڭدەر! ەندەشە اللانىڭ ازابىنان قورقىڭدار! راسىندا اللا تاعالا قۇلدارىنىڭ تاۋبەسىن قابىل ەتۋشى، ەرەكشە مەيىرىمدى» ، - دەۋى ارقىلى قۇلىنىڭ تاۋبەسىن قابىل الاتىنىن ايتادى.

 سوسىن ەكىنشى بۇل كۇناعا بارماۋ ءۇشىن ءتىلىن تىزگىندەۋى ءتيىس. تىلىمەن تەك جاقسى دۇنيەلەر سويلەۋى كەرەك نە ۇندەمەۋى ءتيىس. پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) : «كىمدە- كىم اللاعا جانە اقىرەت كۇنىنە انىق سەنسە، تەك قانا جاقسى ءسوز ايتسىن نەمەسە ۇندەمەسىن» ، -  دەيدى.

سىيى قانداي؟

 ءتىلىن باققان ادامعا پايعامبارىمىزدى (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) ءجانناتتى كەپىل ەتەدى. «كىمدە- كىم ماعان ەكى جاعى مەن ەكى بۇتىنىڭ اراسىنا قاتىستى كەپىلدىك بەرسە، مەن دە ونىڭ جۇماققا كىرۋىنە كەپىل بولامىن» ، -  دەيدى. ياعني، ءتىلى مەن جىنىس مۇشەسىنە (زيناقورلىقتان ساقتانعانعا) يە بولعانعا اللانىڭ ءجانناتى بار.

عايبات ايتۋشىنى تىيعان ادام ءۇشىن دە اللانىڭ سىيى بار. پايعامبارىمىز (ساللاھۋ 'الەيھي ءۋاسسالام) : «كىمدە- كىم دىندەس باۋىرىنىڭ ار- نامىسىن قورعاپ، باۋىرى جايلى ايتىلعان عايبات ءسوزدى تىڭداماي عايباتتاۋشىنى تىيىپ تاستاسا، قيامەت كۇنى اللا تاعالا توزاق وتىن ونىڭ جۇزىنەن قاشىق ەتەدى» ، - دەيدى.

اۆتور: سالتان سايران ۇلى

«الاش ايناسى»