كۇيەۋىمدى قىزدارمەن ءبولىسىپ كەلەمىن
ەكى كۇننىڭ بىرىندە ۇيگە قونبايتىن قىدىرىمپاز كۇيەۋىمنىڭ قىلىقتارى مەنى ابدەن تويدىردى. جاستاۋ كەزىمدە ۇلكەندەردىڭ «قىدىرمايتىن، قىزعا بارمايتىن ەركەك بولمايدى، قايدا بارادى دەيسىڭ، ءوز ايەلىنە، بالا- شاعاسىنا قايتىپ كەلەدى» دەگەن سوزدەرىن ەستىپ، ءوزىمدى- ءوزىم جۇباتاتىنمىن. ءبىراق ۋاقىت وتكەن سايىن بوساعامىز بەرىك بولا ءتۇسۋدىڭ ورنىنا شاڭىراعىمىز شايقالۋدىڭ از الدىندا تۇر. ىشىمە سىيماعان سىرىمدى «الاش ايناسىنا» اقتارايىنشى.. .
ءبىز دۋمان ەكەۋمىز جاس ۇيلەندىك. ول 21 جاسىندا، مەن 20 جاسىمدا وتباسىن قۇردىق. ەكەۋمىز العاش تانىسقان كەزدە- اق مەن دۋماننىڭ قىزقۇمار ەكەنىن بايقادىم. ويتكەنى ول ءوزى سونداي سىمباتتى، سوزگە شەشەن ەدى، ول گيتارامەن ءان سالعاندا قىز بىتكەننىڭ ءبارى وعان عاشىق بولاتىن. سول ءتامام قىزدىڭ ىشىنەن دۋماننىڭ تاڭداۋى ماعان ءتۇستى. ستۋدەنتتىك شاقتا دۋمان مەنى بارلىق وتىرىستارعا، دۋماندى كەشتەرگە ەرتىپ باراتىن. جۇبىمىز جازىلماي جۇرگەن كۇندەردىڭ بىرىندە مەن ءوزىمنىڭ جۇكتى ەكەنىمدى ءبىلدىم. سونىمەن، دۋماننىڭ اتا- اناسى مەن مەنىڭ انام ءبىزدىڭ تويىمىزدى جاساپ بەردى. مەنىڭ انام وزىمنەن كەيىنگى ءىنىم ەكەۋمىزدى جالعىز ءوسىردى. مەن تۇرمىسقا شىعىپ بارا جاتقاندا انام: « قىزىم، سەن وسى جىگىتتى ءوزىڭ تاڭدادىڭ، ءوزىڭ ۇناتتىڭ. وتباسىن قۇرعان ەكەنسىڭدەر، كەيىن ماعان دۋماندى جامانداپ، ۇيگە قايتىپ كەلۋشى بولما» دەپ ەسكەرتتى. سوندا اناشىم دۋماننىڭ ءالى اقىل توقتاتپاعانىن، جاستىق جالىنى باسىلماعانىن، ويىن- ساۋىققا قانباعانىن مەڭزەگەن ەكەن- اۋ.
سونىمەن، توي ءوتىپ ىستىق- سۋىعىمىز باسىلعان سوڭ مەنىڭ وتباسى وشاق قاسىنداعى كەلىندىك مىندەتىم باستالىپ كەتتى. ءوزىمنىڭ اياعىم اۋىر، ستۋدەنتپىن، تاڭ اتپاي ساباققا كەتەمىن، تۇستەن كەيىن ءۇيدىڭ تىرشىلىگى موينىمدا. العاشقى كۇننەن باستاپ اتا- ەنەممەن، قايىنسىڭىلىممەن بىرگە تۇردىق. دۋماننىڭ اعاسى ايەلىمەن بولەك تۇراتىن.
ەنەم بالالارىنىڭ ىشىندە دۋماندى ەرەكشە جاقسى كورەتىن. ول قانداي بۇزىقتىق جاساپ، ەرسى قىلىق كورسەتىپ جاتسا دا، اناسى دۋماننىڭ ءسوزىن سويلەيدى. ماعان ەنەم قاشاندا «سەن دۋماننىڭ ايەلىسىڭ، بۇل - ەڭ باستىسى. سەن ونى بولماشى قىزداردان قىزعانىپ ءوز بەدەلىڭدى تۇسىرمە، تەلەفونىن تەكسەرمە. وتباسىنىڭ ويران بولماۋى ايەلگە بايلانىستى. ءتوزىمدى بول. كۇيەۋىڭ ۇيگە ءوزى قايتقىسى كەلىپ، اسىعىپ تۇراتىنداي بولسىن» دەپ اقىلىن ايتىپ وتىراتىن.
ءسويتىپ، انام مەن ەنەمنىڭ اقىلىن تىڭداپ دۋماننىڭ كەيبىر قىلىقتارىنا قانداي ىزا بولسام دا، اشۋلانعانىمدى بىلدىرمەي، ءدامدى تاماق جاساپ، ءۇيدى تازا ۇستاپ، كۇيەۋىمنىڭ كوڭىلىن تابۋعا تىرىسىپ ءجۇردىم.
تۇڭعىشىمىز اياۋلىم دۇنيەگە كەلگەندە پەرزەنتحاناعا دۋمان ءبىر توپ دوستارىمەن ماس بولىپ كەلدى. ونىڭ بۇل قىلىعىنا دا كەشىرىممەن قارادىم. نارەستەممەن ۇيگە بارعانىمىزدا دۋمان ءبىزدىڭ جانىمىزدا بولادى عوي، قازىر دوستارىمەن كوڭىل كوتەرسىنشى دەپ ءوزىمدى- ءوزىم جۇباتتىم. ءبىراق دۋمان تۇڭعىش قىزىن اندا- ساندا ءبىر يىسكەگەنى بولماسا، اكە بولىپ بالاسىنا قاراسقان ەمەس. كۇندىز- ءتۇنى ۇيدە جوق، نە تۇراقتى جۇمىسى جوق. ءبىر جىلدان كەيىن ۇلىمىز دۇنيەگە كەلدى. ءبىراق دۋمان ەكى بالانىڭ اكەسى ەكەنىن دە تۇسىنگىسى كەلمەدى، ءوزىن بويداق جاس جىگىتتەي ۇستايتىن. ۇيگە جۋىنىپ، كيىم اۋىستىرۋ ءۇشىن، تاماق ءىشۋ ءۇشىن كەلەتىن. ايتەۋىر ەنەم نەمەرەلەرىن جاقسى قارادى. ەكى بالا بىرىنەن كەيىن ءبىرى قاتار بولعاندىقتان، مەن ءبىراز قينالدىم. وسىندايدا ماعان ەنەمنىڭ كومەگى ءتيدى. بالاسىنىڭ جاماندىعىن جاسىرىپ، جاقسىلىعىن اسىرىپ وتىرادى ول كىسى.
ۋاقىت سىرعىپ وتە بەردى. بالالارىمىز دا مەكتەپ جاسىنا جەتىپ قالدى. ال دۋمان ەكەۋمىز بىردە تاتۋ، بىردە قاتۋ ءومىر ءسۇرىپ جاتتىق. مەن ءوز ماماندىعىم بويىنشا قارجى سالاسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. ال دۋمان جەكە بيزنەسپەن اينالىسۋعا ارەكەت جاسادى. ءبىراز تابىس تاۋىپ، ول اتا- اناسىنا جەكە باسپانا ساتىپ اپەردى. ءسويتىپ، بالا- شاعامەن بولەك شىقتىق. ءبىراق اتا- ەنەم بىزگە ءجيى كەلىپ، نەمەرەلەرىن مەكتەپكە اپارىپ، سولاردىڭ جاعدايىن جاساپ تۇرادى.
ءبىز دۋمان ەكەۋمىز ەرلى- زايىپتى بولىپ دوستارىمىزعا قوناققا بىرگە بارمايمىز نە دوستارىمىزدى ۇيگە شاقىرا المايمىز. ويتكەنى دۋمان قاشاندا دوستارىنا ءوزى جالعىز كەتىپ قالادى. كەيدە كوشەدەن دوستارىمىزدى كورە قالسام، دۋمانمەن بىرگە تۇرىپ جاتىرسىڭدار ما، كورىنبەيسىڭ عوي دەپ جاتادى. بىردە دۋماننىڭ ءبىر دوسىنىڭ ايەلى ماعان سەنىڭ كۇيەۋىڭدى باسقا ءبىر قىزبەن كوردىم، اجىراسىپ كەتكەنسىڭدەر مە دەپ قالدى. سوندايدا نە ايتارىڭدى دا بىلمەيدى ەكەنسىڭ.
كۇيەۋىمنىڭ قىزدارمەن جۇرەتىنىن اركىمنەن ەستۋ بىلاي تۇرسىن، كەيبىر باتىل قىزدار ءوزىمدى دە مازالايتىن بولدى. تەلەفونىما حابارلاما جىبەرىپ، «دۋمان مەنىكى، باسىن بوسات» دەپ تۇرىپ وزىمە بۇيرىق بەرەتىنىن قايتەرسىڭ. وسىنداي باسسىزدىقتاردان كەيىن قالاي كۇيەۋىڭنىڭ جانىندا تىپ- تىنىش تۇك بىلمەگەنسىپ ۇيىقتاي بەرەسىڭ؟ .. ۇرىس- كەرىس، ايعاي- شۋ، وتباسىمىزدىڭ بەرەكەسى كەتەدى. باتىرىپ تا ايتتىم، جىلاپ تا ءوتىندىم، اجىراسۋعا دا بەل بايلاپ ءبىر جىل بولەك تە تۇرىپ كوردىك. ءبىراق اتا- ەنەم دۋماندى جەلكەلەپ ءجۇرىپ، ءبىزدىڭ قايتا قوسىلۋىمىزعا سەبەپكەر بولدى. كۇيەۋىمدە ەندى وڭدى- سولدى جۇرمەۋگە انت- سۋ ءىشىپ ءسوز بەردى. سونىمەن، ءبىراز ۋاقىت تىنىشتالعانداي بولدىق. جاسىمىز وتىزدان اسىپ قالدى، ەكى بالامىز ەرجەتتى عوي دەپ تاعى ءبىر ءسابيدى دۇنيەگە اكەلۋگە بەل بايلاپ، ءۇشىنشى رەت انا اتاندىم.
جاس بوسانىپ قىزىممەن ۇيدە وتىرعان كۇندەردىڭ بىرىندە سىرتقى ەسىك قاعىلدى. ويىمدا تۇك جوق ەسىكتى اشسام، ارعى جاقتا ءىشى شەرميىپ ءبىر جاس قىز تۇر. «كىرۋگە بولا ما؟ » دەدى تومەن قاراپ الگى قىز. ۋىزداي جاپ- جاس سۇيكىمدى قىزدى ۇيگە كىرگىزدىم. الگى قىز اس ۇيگە كىرىپ وتىرا قالدى دا جىلاپ جىبەردى. «تاتە، ءسىز مەنى كەشىرىڭىز. ءبىراق ءبىز دۋمان ەكەۋمىز ءبىر- ءبىرىمىزدى سۇيەمىز. ءسىز نەگە ونىڭ باسىن بوساتپايسىز. ونىڭ سىزگە دەگەن ماحابباتى باياعىدا ءوشىپ قالعان. ول سىزبەن بالالارى ءۇشىن عانا تۇرىپ جاتىر. ەندى، مىنە، مەنىڭ دە بالام بولادى دۋماننان. ءسىز مەنى ءتۇسىنىڭىزشى، دۋماندى جىبەرىڭىز» دەدى. الگى جەردە قالشيىپ تۇرىپ قالعان ەكەم، ەسىمدى جيا قويدىم دا، «انە، دۋمان تۇپكى بولمەدە ۇيىقتاپ جاتىر، ويات تا، جەتەكتەپ الىپ كەت» دەدىم. ءوزىم ىشتەي الاي- دۇلەي اشۋلانىپ تۇرسام دا سىرتقا بىلدىرمەۋگە تىرىستىم. كۇيەۋىمنىڭ اكە- شەشەسىنە حابارلاستىم. ولار دا كەلدى. ايعاي- شۋ، ۇرىس- كەرىستەن كەيىن، قىسقاسى، دۋمان الگى قىزبەن ەرىپ كەتىپ قالدى. بۇرىن قىزدارمەن جۇرەتىنىن بىلسەم دە، ۇيىڭنەن كەلىپ كۇيەۋىڭدى بوتەن قىزدىڭ جەتەكتەپ كەتكەنى قانداي جامان. قورلانىپ كەتتىم. جىلاپ- جىلاپ الدىم دا، بالالارىم ءۇشىن ءوز- وزىمە كەلۋگە تىرىستىم. سونىمەن نە كەرەك، جاس قىزدىڭ جەتەگىندە كەتكەن كۇيەۋىم 3 كۇننەن كەيىن جازدىم- جاڭىلدىم دەپ قايتىپ كەلدى. كۇلەسىڭ بە، جىلايسىڭ با؟ مەن وعان كەل دە دەمەدىم، كەت تە دەمەدىم. بۇل وسىدان ءۇش جىل بۇرىن بولعان وقيعا. قازىر كۇيەۋىمنىڭ نەكەسىز تۋعان بالاسى 3 جاسقا كەلىپ قالدى. مۇمكىن، ول كەلىنشەككە بارىپ، بالاسىنا كومەكتەسىپ تۇراتىن شىعار، ول جاعىن بىلمەيمىن. ءبىراق ودان باسقا دا قىزدار دا جەتىپ- ارتىلاتىنى شىندىق. كۇيەۋىممەن بىرگە تۇرعان 12 جىلدا ونىڭ قانشا قىزدىڭ باسىن اينالدىرعانى ءبىر اللاعا ايان، ال مەنىڭ بۇعان ەتىم ۇيرەنىپ كەتتى. قىزدارمەن قىدىراتىنىمەن قويماي، كەيىنگى كەزدە دۋماننىڭ كولەڭكەلى ىستەرمەن اينالىساتىنىن دا ءبىلدىم. جاقىندا ول ۇرلىق- قارلىققا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن سوتتالىپ كەتە جازدادى. ءۇش اي ۋاقىتشا قاماۋدا جاتقان بالالارىن اتا- اناسى تامىر- تانىستارىن سالىپ ءجۇرىپ تۇرمەدەن شىعارىپ الدى.
مەن شىنىمدى ايتسام، وسىنداي وتباسىلىق ومىردەن شارشاپ، قاجىپ كەتتىم. مەنىڭ قىزمەت ىستەيتىن ورنىمداعى باستىقتارىم كۇيەۋىمنىڭ ءىستى بولعانىن ەستىپ مەنى جۇمىستان دا شىعارىپ جىبەردى. جاقىندا ءبىر تانىسىم استانا قالاسىنداعى ۇلكەن ءبىر كومپانياعا قارجى ديرەكتورى كەرەك دەپ ماعان ۇسىنىس جاساعان ەدى. نەدە بولسا، ءبارىن تاستاپ، بالالارىمدى الىپ باسقا قالاعا بارىپ، جاڭا ءومىر باستاسام با دەپ ويلانىپ ءجۇرمىن. بالالارىم اكەسىمەن، اتا- اجەلەرىمەن ارالاسىپ تۇرار. ءبىراق مەنىڭ دۋمانمەن جاقسى وتباسى بولامىن دەگەن ءۇمىتىم ءۇزىلدى، ءتوزىمىم تاۋسىلدى. مۇنداي كۇيەۋمەن تۇرعانشا تۇرماعان دۇرىس- اۋ. بالالارىنا قانداي تاربيە بەرمەك وسى قىلىعىمەن. ءوز بالالارى مەن نەكەسىز تۋعان سىرتتاعى بالالارىنىڭ ەرتەڭگى تاعدىرى الاڭداتپايتىن ادامعا نە ىستەۋگە بولادى؟ قانشاما جاس قىزدىڭ كوز جاسىنا، نەكەسىز بالالاردىڭ وبالىنا قالعان كۇيەۋىم ومىردەن ساباق الاتىنىنا كۇمانىم بار.. .
جانار، الماتى قالاسى
