ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق: كەرى اسەرى مەن پايداسى

استانا. قازاقپارات - ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق زاڭداستىرىلعالى بەرى وعان قاتىستى ءبىر-بىرىنە قاراما-قايشى ەكى ۇستانىم ومىرگە ەنگەندەي.

ونىڭ ءبىرىنشىسى -  وداقتىڭ الىبى رەسەي فەدەراتسياسىنا قارسى باتىستىڭ ءۇستى-ۇستىنە قويىلىپ جاتقان شەكتەۋلەرى بولسا، ەكىنشىسى -  170 ميلليون تۇتىنۋشىسى بار وداقپەن ەركىن ساۋدا كەڭىستىگىنە بىرىگۋ جايلى الىس-جاقىن شەت ەلدەردىڭ ىنتاسى.

العاشقىسى جايلى بۇعان دەيىن ەگجەي-تەگجەيلى جازعاندىقتان، بۇل جولى وعان توقتالماي، تەك وداق ءورىسى ۇلعايعان جاعدايدا، دالىرەك ايتساق، اسا مۇددەلىلىك تانىتىپ ءۇستى-ۇستىنە ءوتىنىش ءتۇسىرىپ جاتقان تۇركيا مەن يزرايل جانە باسقا مەملەكەتتەر بىزبەن ەركىن ساۋدا ايماعىن اشار بولسا، ونىڭ ەل جانە وداق ەكونوميكاسىنا قانداي اسەرى بولۋى مۇمكىن دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيمىز. ادەتتەگىدەي بۇل جولى دا ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى ەكى پىكىردى العا تارتۋ ءتاسىلىن قولدانامىز. سونىمەن:

كەرى اسەرى بولماي قويمايدى

بىزگە وداقپەن ەركىن ەكونوميكالىق كەڭىستىك ەرەجەسى بويىنشا ساۋدا-ساتتىق جاساۋعا ءوتىنىش ءبىلدىرىپ جاتقانداردىڭ ءبارى دەرلىك دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەلەرى. ياعني ولار - يمپورتقا باج سالىعى دەيتىندى بىلمەيتىندەر. سوندىقتان ءوز تاۋارلارىن باج سالىعىنداي قوسىمشاسىز نارىققا، ياعني ساتىپ الۋشىنىڭ وزىنە تىكەلەي ۇسىنعىسى كەلەدى. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەت كىرىسى ازايىپ، سولاي بولا تۇرسا دا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى ءبىراز جاقسارىپ قالادى. سەبەبى باعا ارزاندايدى. قانشا؟ كوپ! ەڭ كەمى يمپورت باعاسى ورتا ەسەپپەن 20 پايىزعا ارزانداۋى ءتيىس. كەيبىر تاۋار تۇرلەرىندە بۇل كورسەتكىش بۇگىنگى ءبىز كورىپ جۇرگەن باعانىڭ تەڭ جارتىسىنان تومەن بولماق. قىسقاسى، حالىق قالتاسىنىڭ شىعىنى ازايادى.

قۇداي قالاسا، بيىل ءبىز دە د س ۇ مۇشەسى بولامىز دەپ جاتىرمىز. مۇنداي جاعدايدا باج سالىعى مۇلدە الىنىپ تاستالىنادى. حالىقارالىق بۇل ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ ساۋدا-ساتتىعىندا باج سالىعى جۇرمەۋگە ءتيىس. تالاپ - سول.

ەندەشە، ءبىزدىڭ وداققا د س ۇ مۇشە ەلدەرى نەگە ىنتالى؟ نەلىكتەن، ونسىز دا باج سالىعىنسىز وتكىزەتىن دۇنيەلەرىن ەركىن ساۋدا ايماعى ارقىلى ساتقىسى كەلەدى؟ بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابى دايىن. مەملەكەتتەر وزدەرىنىڭ ىشكى نارىعىن سىرتتىڭ ەكسپانسياسىنان قورعاۋ ءۇشىن ءبارىبىر پروتەكتسيونيستىك ساياسات ۇستانىپ، شارالار قولدانادى. مۇنى د س ۇ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىسى ا ق ش مەملەكەتىنىڭ ءوزى ءبىر كەزدەردە ءوز تاۋارلارىنىڭ ءوز نارىعىندا وتىمدىلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن جاپونيانىڭ ساپالى دا ارزان ەلەكتروندى تۇرمىستىق تاۋارلارىنان قورعانۋى ءۇشىن كانادا -  ا ق ش -  مەكسيكا ۇشتىگىن قۇرۋ ارقىلى ومىرگە اكەلگەن. سودان بەرى تالاي وداقتار قۇرىلدى. ولار دا پروتەكتسيونيستىك ساياساتتى وندىرىسكە ەنگىزۋ ءۇشىن وسىنداي قادامعا باردى.

دەمەك، ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تا پروتەكتسيونيستىك ۇستانىممەن جۇمىس ىستەۋگە قۇقىلى. مىنە، سوندىقتان وسىنداي ساياسات ءوز تاۋارلارىنا قاتىستى قولدانىلماسىن دەگەندىكتەن دە كوپتەگەن مەملەكەتتەر بىزبەن ەركىن ەكونوميكالىق ايماق ارقىلى ساۋدا- ساتتىق ورناتقىسى كەلەدى. دۇرىس وي، قولدايتىن ءىس! دەسەك تە، ونىڭ كەرى اسەرى بولۋى ابدەن مۇمكىن. جوعارىدا يمپورت تاۋارلار ارزاندايدى دەدىك. بۇل حالىق ءۇشىن جاقسى، مەملەكەت ءۇشىن بيۋدجەتتى ورتايتاتىن ءبىر جول ەكەنىن دە ايتتىق. دەمەك، بيۋدجەتىمىز ورتاياتىن بولسا، ول ءدال قازىرگىدەي ەكونوميكانى قولدايتىن قاراجاتتى قايدان الماق؟

ايتالىق، ءبىزدىڭ اگرارلىق سالامىز تولىعىمەن دوتاتسيادا. ال لاتىن امەريكاسىنداعى ەلدەردە ازىق-تۇلىك ءوندىرىسى مۇلدە شىعىنسىز. ويتكەنى، وندا جىلدىڭ 365 كۇنىندە قار جوق. مال ءوز بەتىمەن جايىلىپ، سەمىرەدى. مالعا جەم بەرۋ دەگەندى ول جاق بىلمەيدى.

وسىنداي، مالدىڭ ەتىن ساتقاندا ول ءبىزدىڭ مالدان الدەقايدا ارزان بولارى ءسوزسىز. دەمەك، ىشكى نارىعىمىزدا ءوز مالىمىزدىڭ ەتى ارزانداپ كەتسە، اۋىلداعى اعايىننىڭ جاعدايى نە بولماق؟ جەڭىل ونەركاسىپكە قاتىستى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. قازىر، ءبىز كيىپ جۇرگەن كيىم-كەشەك تەڭ جارتى باعاسىنا ساتىلاتىن بولسا، وندا وتانداستار قازاقستاندا تىگىلگەن، توقىلعان كيىمدەردى مۇلدە كيمەي قويادى دەپ ويلاۋعا بولادى.

سەبەبى ءبىز قويىمىزدىڭ جۇنىنەن ماتا توقىپ، ودان بەشپەنت، كۇرتە تىگىپ شىققاندا كەتەتىن قاراجات، ياعني ءونىمىمىزدىڭ وزىندىك قۇنى جاپونيادا روبوتتار تىگىپ، توقىپ بەرەتىن كيىم-كەشەكتىڭ وزىندىك قۇنىنان الدەقايدا جوعارى بولماق.

مىنە، وسىنداي ماسەلەلەر الدان شىعا قالعاندا نە ىستەۋ كەرەك دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن بيلىكتەگى مىرزالار بۇگىن تاپسا، كەرەگى -  وسى.

زيانىنان پايداسى كوپ

ەكونوميكالار مەن مەملەكەتتەر باسەكەلەستىكتە داميدى دەگەن قاعيدا ورىندى. دەمەك، تۇركيا، يزرايل، ءۇندىستان، برازيليا بىزبەن ەركىن ەكونوميكالىق ايماق ارقىلى ساۋدا-ساتتىق ورناتقىسى كەلسە، بۇل - ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەردى قايراي تۇسەتىن ءبىر جول. ءبىر جاعىنان، ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر ولارعا ءوز تاۋارىن ۇسىنىپ پايداعا شىقسا، كەلەسى ءبىر توبى الگىلەردەن از شىعىنمەن ساپالى مول ءونىمدى قالاي وندىرۋگە بولاتىنىن ۇيرەنەدى. ينتەگراتسيانىڭ بۇل بەرگەنى از دەۋگە بولماس. سونداي-اق بۇل كۇندەرى دەلدالدار ارقىلى ەكسپورتتالىپ جۇرگەن كوپ تاۋارىمىز شىعارۋشى يەسىنە كىرگىزەتىن تابىس مولايادى. ياعني جاقسى كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ قۋاتى كۇشەيەدى.

ەركىن ەكونوميكالىق ايماق مۇمكىندىگىن وتاندىق قولونەرلەر شەبەرلەرى ءوز پايداسىنا شەشۋگە بولادى. ايتالىق، ءبىزدىڭ اۋىلداعى قىز-كەلىنشەكتەر قولدان توقي الاتىن تولىپ جاتقان كيىم-كەشەك تۇرلەرى ءبىز كورىپ جۇرگەن يمپورت تاۋار نارىعىندا جوق.

دەمەك، بۇل جاعىنان ۇتىس كوپ. قولونەرىنىڭ باسقا دا ونىمدەرى بىزبەن ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتا ارىپتەس بولعىسى كەلەتىندەرگە ۇنايدى دەپ ويلاۋعا بولادى. قىسقاسى، ۇتىلىسىمىزدان ۇتىسىمىز كوپ بولماق. ەڭ باستىسى، ەركىن ساۋدا ايماعىنداعى باسەكەلەستىكتە شىڭدالىپ، ءومىر ءسۇرۋدى، ءونىم ءوندىرۋدى ۇيرەنەتىن بولامىز. بىزگە بۇگىنگى جەتپەي تۇرعانى - وسى.

جۇمابەك ءجاندىلدين

«ايقىن»