بولات ەسماعامبەتوۆ: بىزدەگى فۋتبول بىرەۋلەردىڭ تابىس كوزىنە اينالىپ بارادى
فۋتبول دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن جەرلەستەرىمىز قاي كوماندادا قانداي ويىنشىلار ويناعانىن، ولاردىڭ كىم ەكەنىن جاتتاپ ۇلگەردى. ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ، ءوز «سۇيىكتى ويىنشىلارىنىڭ» تىلەۋىن تىلەدى.. . قوش! ەندى قالام ۇشىن ءوز ەلىمىزدەگى وتاندىق كوماندالارعا قاراي بۇرساق.
«قازاق فۋتبولى قاشان داميدى؟ » دەگەن سۇراق بۇرىننان ايتىلىپ كەلەدى. اركىم ءار ءتۇرلى جاۋاپ بەرەدى . وسى سۇراققا بايلانىستى بىزدە فۋتبول فەدەراتسياسىنا، كلۋب باسشىلارىنا قوڭىراۋ شالىپ، سۇراعىمىزعا جاۋاپ ىزدەپ كورگەن ەدىك. وكىنىشكە قاراي، ناقتىلى جاۋاپ بەرەتىن ەشكىمدى تابا المادىق. اقىرى، كەزىندە فۋتبولدان ۇلتتىق قۇرامامىزدىڭ بەلدى مۇشەسى بولعان، توقسانىنشى جىلدارى فينليانديانىڭ جوعارعى ليگاسىندا ويناعان، قولىندا باپكەرلەر جوعارعى مەكتەبىنىڭ ديپلومى بار، الايدا، ءدال بۇگىنگى تاڭدا بوس جۇرگەن بولات ەسماعامبەتوۆتى تاۋىپ، تەلەفون ارقىلى اڭگىمەگە تارتتىق.
- بولات جولداس ۇلى، كوكتەمدە ەلوردامىزدا ۋەفا كونگرەسى ءوتتى. بۇل قازاق فۋتبولىنا نە بەردى دەپ ەسەپتەيسىز؟
- مۇنداي ءىرى شارانىڭ ەلىمىزدە وتكەنى بارلىق جاعىنان الىپ قاراعاندا ماڭىزى زور. اسىرەسە ۋەفا كونگرەسىنىڭ استانادا وتكەنى ەل سپورتىنىڭ دامۋىنا، سونىڭ ىشىندە فۋتبولىمىزدىڭ دامۋىنا وراسان زور ىقپال ەتەدى دەپ ەسەپتەيمىن. ۋەفا جينالىسى اياسىندا فۋتبولدىڭ «جىلىگىن شاعىپ، مايىن ىشەتىن» ماماندار ەلىمىزگە كەلدى. قازاق فۋتبولىمەن تانىستى. ولاردىڭ ءاربىر ايتقان سوزدەرى، ويلارى، پىكىرلەرى قازاقستان فۋتبولىنىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. ءوزىم سول جينالىستا بولا المادىم. ءبىراق، وندا فۋتبولىمىز ءارى قاراي دامۋى ءۇشىن قانداي جاعدايلار جاسالۋى كەرەك، قانشا فۋتبول الاڭدارى سالىنۋى كەرەك دەگەن سەكىلدى ماسەلەلەر قاراستىرىلىپتى. الداعى ۋاقىتتا بۇل قارالعان ماسەلەلەر ءوز جەمىسىن بەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىن.
- ءسىز جاس كەزىڭىزدە ءبىر كىسىدەي الا دوپتى اياعىڭىزدا ويناتتىڭىز. كەيىن باپكەر بولدىڭىز. قازىر ەلىمىزدەگى كلۋبتاردىڭ باس باپكەرلەرى دە، ويىنشىلارى دا ءبىر كلۋبتان ءبىر كلۋبقا ءجيى اۋىسادى. نە سەبەپتى؟
- قازىر ەلىمىزدەگى باپكەرلەردىڭ جاعدايى وتە قيىن. مەن باپكەر بولماي تۇرىپ فينليانديانىڭ، رەسەيدىڭ ءبىراز كوماندالارىندا وينادىم. كەيىن باپكەرلەر جوعارى مەكتەبىن تامامداپ، ەلگە ورالدىم. ەلگە كەلگەن بويدا جۇمىس ۇسىندى. سەمەيدەگى «ەلىم- اي» كومانداسىنىڭ باس باپكەرى، «قايسار» ، «قايرات» ، «تسەسنا» ، تاعى باسقا كوماندالارعا باپكەر بولدىم. سوڭعى جىلدارى باپكەرلەردى شەتەلدەن شاقىرۋ ءۇردىسى پايدا بولدى. الايدا، قازاقتاردان ىزدەسە دە جاقسى ماماندار تابۋعا بولادى. ءبىراق، مەنىڭ ويىمشا، قازىر ەلىمىزدە ساعان ۇسىنىس جاساسىن دەسەڭ، قازاق ەمەس، نەمىس بولۋىڭ نەمەسە وزگە ەلدىڭ ازاماتتىعىن الۋىڭ كەرەك سياقتى. سوندا عانا ساعان دەگەن قىزىعۋشىلىق ويانادى. ال، ءبىر كلۋبتان ءبىر كلۋبقا كوشۋگە كەلەتىن بولساق، بارلىعى قاراجات ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. بيىل «اقتوبەنى» جاتتىقتىردىڭ دەلىك. سول جىلى ويىنشىلارىڭ جاقسى ونەر كورسەتسە، سەنىڭ دە باعىڭ جانعانى. ناشار ويىن كورسەتسە سەن دە جامانسىڭ. سول كلۋب سەنى لاقتىرىپ تاستايدى. ويىنشىلار دا سول سياقتى. جاقسى ويىن كورسەتسە، كەلەسى جىلى دا سەنى الاقانىنا سالىپ، اقشاڭدى دۇرىستاپ بەرىپ، الىپ قالادى. ال، كەرىسىنشە بولسا، ءجونىڭدى تاپ دەپ اقىرىن شىعارىپ سالادى. مۇنى فۋتبولدىڭ جازىلماعان زاڭى دەپ بىلگەن دۇرىس.
- بارلىعى قاراجات ماسەلەسىنە تىرەلەدى دەپ جاتىرسىز. ءبىز شەتەلدەن لەگيونەرلەردى وتە قىمباتقا ساتىپ الىپ جاتقان جوقپىز با؟ نەمىستىڭ Тransfermarkt پورتالى بيىلعى قازاقستان بىرىنشىلىگىنە كەلگەن جاڭا لەگيونەرلەردىڭ ترانسفەرلىك نارىقتاعى باعاسىن جاريالاپتى. وندا «استانا» كلۋبىنىڭ قاتارىندا دوپ تەۋىپ جۇرگەن 25 جاستاعى بەلارۋس جارتىلاي قورعاۋشىسى رەنان برەسساننىڭ نارىقتاعى باعاسىن پورتال 000 2000 ەۋروعا باعالاپتى. بۇل سۇمدىق اقشا عوي.. .
- ءيا، وتە كوپ اقشا. جاسىراتىنى جوق، ءبىزدىڭ ەلگە كەلىپ دوپ تەۋىپ جۇرگەن لەگيونەرلەردىڭ جالاقىسى ءبىزدىڭ تۇسىمىزگە كىرمەيتىن اقشا. ءبىراق، ءار كلۋبتىڭ ءوزىنىڭ ەسەبى بار. بىزگە ولار ەشتەڭەسىن ايتپايدى. وتكەندە بۇل اقپاراتتى مەن دە كورگەن ەدىم. وندا رەنان برەسساننان كەيىن ەكىنشى ورىندا دا «استانا» فۋتبول كلۋبىنىڭ ويىنشىسى سيسەرۋ تۇر ەكەن. ونىڭ ترانسفەرلىك قۇنى - 000 1500ەۋرو. سونىمەن قاتار، ەل بىرىنشىلىگىندە ونەر كورسەتەتىن «اتىراۋ» ساپىنداعى مايكل وديبە مەن اقتوبەلىك ماركوس پيززەلليدى دە 500000 1 ەۋروعا باعالاپتى. ءبىراق، بۇل مالىمەتتەر ناقتىلى مالىمەت ەمەس، بولجام بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ونى مىسال رەتىندە ايتىپ جاتىرمىن. دەگەنمەن، الىستان كەلگەن اياقدوپ شەبەرلەرى از اقشاعا جۇرمەگەنىن جاقسى بىلەمىن.
- وسى شەتەلدەن كەلىپ جاتقان فۋتبولشىلاردى قالاي تاڭداپ الادى؟ ولار بۇرىن بەلگىلى كلۋبتاردا ويناعان، ويناماعانىن انىقتاپ، قاداعالايتىن كىم بار بىزدە؟
- وكىنىشكە قاراي، قاداعالاپ وتىرعان ەشكىم جوق. قازىر اتى بار دا زاتى جوق بەلگىسىز اگەنتتەر كوبەيىپ كەتتى. سىرتتان فۋتبولشىلاردى دا، باپكەرلەردى دە الىپ كەلىپ جاتقان سولار. اگەنتتەر فۋتبولدى كاسىپ كوزىنە اينالدىرىپ العان. كىمدى الىپ كەلگىسى كەلەدى، سونى الىپ كەلەدى. نەگىزى، ايماقتاردا باس باپكەردى اكىم بەكىتۋى كەرەك. ءبىراق وعان ۇسىنىس جاسايتىن سول اگەنتتەر مەن كلۋبتىڭ ديرەكتورى. باپكەرمەن كەلىسىم- شارت ءبىر جىلعا جاسالادى. ەگەر دە سىرتتان كەلگەن مامانعا كوڭىلىڭىز تولماي جارتى جىلدان سوڭ كەلىسىم- شارتتى بۇزساڭىز، ءبىر جىلدىق جالاقىسىن تولىق تولەيسىز. مىنە، اقشا قايدا كەتىپ جاتىر؟ ! ودان كەيىن تاعى ءبىر ماماندى سىرتتان تارتادى. وزگە ەلدەردە مۇنداي جاعدايعا جول بەرىلمەيدى. بىزدەگى فۋتبول بىرەۋلەردىڭ تابىس كوزىنە اينالىپ بارا جاتقانى شىندىق. ەلىمىزدەگى باپكەرلەرگە سۇرانىس جوق. ەسەسىنە كاسىبي دەڭگەيى وتە ناشار بولسا دا، سىرتتان مامان تارتقان ماقتانىش. ونىڭ وسىعان دەيىن قانداي جەتىستىكتەرگە جەتكەنى تۋرالى ەشكىمنىڭ شارۋاسى جوق. تەك سىرتتان كەلسە بولعانى. سوعان اياماي اقشا بولەدى. مەن فۋتبول ويناپ جۇرگەندە دە، باپكەر بولعانىمدا دا اگەنتتىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن ەمەسپىن. قازىر بۇرىنعىعا قاراعاندا باپكەرگە، فۋتبولشىعا بەرىلىپ جاتقان جالاقى وتە جوعارى. ءبىراق، ونى اقتاپ جاتقان ەشكىم جوق. بۇگىندە فۋتبولشىلارىمىز نەگە وزگە ەلگە بارمايدى؟ سەبەبى، ولارعا بىزدەگىدەي اقشا بەرىلمەيدى. ال، بىزدە ولارعا جالاقى شامادان تىس كوپ بەرىلىپ جاتىر. اقشا شاشۋمەن ەشقاشان فۋتبولىمىزدىڭ كوسەگەسى كوگەرمەيدى.
- قازىر قاراپ وتىرساڭىز ەل ىشىندەگى جارىستار بولسىن، باسقا دا بىرىنشىلىكتەر بولسىن ەكى كلۋب ويناعاندا ويىننىڭ نەگىزگى ۋاقىتىندا لەگيونەرلەر مەن باسقا دا ۇلتى قازاق ەمەستەر وينايدى. ويىننىڭ بىتۋىنە ەكى- ءۇش مينۋت قالعاندا عانا الاڭعا ءبىر نە ەكى قازاقتى شىعارادى. ولاردىڭ اياعىنا دوپ تيمەي جاتىپ ۋاقىت اياقتالادى. بۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟
- وعان ەڭ الدىمەن شەتەلدەن اقشا ءۇشىن عانا كەلگەن باپكەرلەر كنالى. ولار قازاققا جانى اشىمايدى. «قازاقتاردى شىعارسام، ولار دۇرىستاپ ويناي الماي قالسا، ورنىمنان ايرىلىپ قالام» دەپ قورقادى. سوسىن وزگە ۇلتتاردى شىعارادى. ەكىنشى سەبەپ - ءوزىمىزدىڭ قازاق فۋتبولشىلارىنىڭ ناشارلىعى. ولار شەتەلدەن ءبىر فۋتبولشى الىپ كەلسە سونى كەرەمەت سانايدى. «مەنىڭ ودان قاي جەرىم كەم» دەپ العا ۇمتىلعاننىڭ ورنىنا كەرى تارتادى. ايتپەسە دوپتى جاقسى تەبە الاتىن قازاق جوق دەگەنگە مەن سەنبەيمىن. بۇل جەردە جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەردىڭ، وتاندىق گازەت، تەلەارنا، ينتەرنەت- پورتالداردىڭ دا كومەگى كەرەك دەپ ويلايمىن. شەتەلدەن كەلگەن ويىنشىلاردىڭ سويىلىن سوقپاي، قاراكوزدەرگە قولداۋ جاساسا، بولاشاقتا ءبارىن وزگەرتۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ءۇشىنشى سەبەپ - كلۋب باسشىلىعىنا فۋتبولعا ەش قاتىسى جوق كاسىپكەرلەردى اكەپ قويادى. ولارعا وزدەرى باسقارىپ وتىرعان كلۋب ويناسا بولدى. ارى قارايعى ىسىمەن شارۋاسى جوق. الاتىنىن الىپ وتىرا بەرەدى.
- بىلتىر «شاحتەر» كومانداسىنىڭ چەمپيوندار ليگاسىنىڭ توپتىق كەزەڭىنە شىعۋىنا ءبىر قادام جەتپەي قالدى. ەسەسىنە ءبىز قازاقستان فۋتبول تاريحىندا تۇڭعىش رەت ەۋروپا ليگاسىنىڭ توپتىق كەزەڭىنە شىقتىق. ەندى بۇدان دا جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتە الامىز دەپ ويلايسىز با؟
- وسى ناتيجەلەردىڭ ارقاسىندا ۋەفا ءبىزدىڭ ەلگە نازارىن بۇردى. ەلىمىزدە كونگرەسس ءوتتى. « ءۇمىتسىز شايتان» دەمەي مە؟ ! قازىر كوپتەگەن جاستارىمىز ءوسىپ كەلەدى. بۇيىرسا تالاي بيىكتەرگە شىعامىز دەگەن ءۇمىت بار. قازىرگى تاڭداعى كەيبىر كەلەڭسىز جاعدايلار اقىرىن- اقىرىن وزگەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىن.
- سۇحبات بەرگەنىڭىزگە كوپ راحمەت!
كۇنسۇلتان وتارباي
