الەم اپتا ىشىندە: سەكتورالدى سانكتسيا - گەوساياسي ويىنداعى كەزەكى سىن-قاتەر

استانا. قازاقپارات - وسى اپتا ىشىندە حالىقارالىق تىنىس-تىرشىلىكتە ورىن العان ماڭىزدى وقيعالاردىڭ قاتارىنا ترانساتلانتيكالىق قوعامداستىقتىڭ رەسەيگە قارسى سانكتسيالىق قىسىمدارىن كۇشەيتە ءتۇسۋىن جاتقىزۋعا بولادى.

اعىمداعى جىلدىڭ 17 - شىلدەسىندە مالايزيا اۋە جولدارىنا تيەسىلى بوينگ-777 جولاۋشىلار كەمەسىنىڭ اپاتقا ۇشىراۋى باتىس ەلدەرىنىڭ ۋكراينادا ورىن الىپ جاتقان جاعدايدىڭ دامۋىنداعى رەسەيدىڭ ءرولىن قايتا قاراۋلارىنا تۇرتكى بولدى.

بۇل ەلدىڭ شىعىسىنداعى جاعدايدىڭ تۇراقسىزدانۋى، سونىمەن بىرگە ۇشاقتىڭ اتىپ ءتۇسىرىلۋى جاۋاپكەرشىلىگىن ماسكەۋ موينىنا جۇكتەگەن اقش العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ رەسەيگە قاتىستى سەكتورالدى سانكتسيا قابىلداعان بولاتىن. امەريكانىڭ ءىزىن ىلە-شالا ءدال وسىنداي شەكتەۋلەردى اۆستراليا، كانادا جانە ەو ەلدەرى ەنگىزدى.

بۇگىنگى تاڭدا سانكتسيالىق تىزىمگە رەسەيدىڭ 80 نەن استام ازاماتى ىلىگىپ وتىر. باتىستىڭ پايىمىنشا، ءدال وسى ازاماتتاردىڭ ۋكرايناداعى داعدارىستىڭ ۋشىعۋىنا قاتىسى بار كورىنەدى. سانكتسيا قاقپانىنا تۇسكەن رەسەي ازاماتتارىنىڭ اتالعان ەلدەردەگى اكتيۆتەرى توسقاۋىلعا ىلىگىپ، ال ولارمەن بايلانىسى بار كومپانيالارعا كوممەرتسيالىق قىزمەت جاساۋعا تىيىم سالىندى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ وزدەرىنە دە بۇل ەلدەرگە كەلۋگە جول جابىلدى.

بۇعان قوسا، ا ق ش پەن ە و رەسەيلىك ەكونوميكانىڭ جەكەلەگەن سەكتورلارىنا، اتاپ ايتقاندا، قارجى، مۇناي سالالارىنا، قورعانىس ونەركاسىبىنە قارسى سەكتورالدى سانكتسيا ەنگىزدى. ەنگىزىلگەن سانكتسيا 1 - تامىزعا دەيىن جاسالعان كەلىسىم شارتتاردى قوسپاعاندا قوسارلانعان ماقساتتاعى تاۋارلارمەن، قارۋ- جاراقتاردى، اسكەري قۇرال- جابدىقتاردى جەتكىزۋگە توسقاۋىل قويۋدى دا قاراستىرادى.

سانكتسيا تىزىمىنە رەسەيدىڭ مىناداي ءىرى بانكتەرى ىلىگىپ وتىر: ۆ ت ب، ماسكەۋ بانكى، روسسەلحوزبانك، گازپرومبانك، «ۆنەشەكونومبانك» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى، نوۆاتەك كومپانياسى جانە «روسنەفت». شەكتەۋلەر اتالعان ۇيىمدارعا 50 جانە ودان دا جوعارى پايىزى تيەسىلى كومپانيالارعا دا قاتىستى.

ەۋرووداق مۇناي سالاسىنا قاجەتتى تاۋارلار مەن تەحولوگيالاردى رەسەيگە ەكسپورتتاۋدى ليتسەنزيالاۋ رەجىمىن ەنگىزدى. ەگەر بۇل تاۋارلار مۇنايدى تەرەڭ سۋدا بارلاۋ جانە ءوندىرۋ، اركتيكالىق شەلفتە مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋ نەمەسە سلانەتستى مۇناي وندىرۋمەن بايلانىستى جوبالاردى پايدالاناتىن بولسا، وندا ەو ولاردى جەتكىزۋدەن باس تارتاتىن بولادى. سەكتورالدى سانكتسيا ە و مەن ا ق ش ازاماتتارى مەن كومپانيالارىنا رەسەيلىك كومپانيالار شىعارعان جاڭا اكسيالاردى، وبليگاتسيالاردى نەمەسە 90 كۇننەن استام اينالىم مەرزىمى بار «وسىنداي قارجىلىق قۇرالداردى» ساتىپ الۋعا جانە ساتۋعا شەكتەۋ قويادى. سونىمەن قاتار جوعارىدا اتالعان بانكتەر امەريكاندىق بانكتەر مەن ينۆەستورلاردان زايمدار تارتا المايدى.

تاياۋدا «ۇلكەن جەتىلىك» ەلدەرى توبى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ رەسەيدەگى جالپى سوماسى شامامەن 1,5 ملرد. دوللاردى قۇرايتىن جاڭا جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قارسى داۋىس بەرۋگە دايىندالىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى. ەو تارابىنان قابىلدانعان سانكتسيالار باتىستا باتىس پەن ر ف قارىم قاتىناسىنىڭ سىندارلى ءساتى رەتىندە قاراستىرىلۋدا.

ە و ەلدەرى اراسىندا لوندون رەسەيگە قاتىستى سانكسيالاردى كەڭەيتۋ ءارى بۇل ەلدە ودان ارى وقشاۋلاۋ ساياساتىنا بارىنشا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر.

رەسەيگە سانكتسيالىق قىسىمدار اسكەري ساياسي سالادا دا بەلەڭ الىپ كەلەدى. بۇل سالاداعى رەسەي مەن باتىس ەلدەرىنىڭ ءوزارا ءىس قيمىلدارى تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇشىراپ كەلە جاتقاندىعى بايقالادى. بۇگىندە ناتو رەسەيمەن اراداعى ىنتىماقتاستىقتى توقتاتۋ باستاماسىن كوتەرىپ وتىر. بۇل رەتتە اتالعان دۇنيەجۇزىلىك ۇيىم «رەسەيناتو» كەڭەسى اياسىنداعى بايلانىستاردى عانا قالدىرۋعا نيەتتى. ايتا كەتەرلىگى رفنىڭ باتىستىق سەرىكتەستەرى تارابىنان ورىن الاتىن نەگىزگى وزگەرىستەر قىركۇيەكتە ۇلىبريتانيادا وتەتىن ناتو سامميتىندە جاريا ەتىلمەك.

رەسەيگە سانكتسيالىق قىسىمنىڭ كۇشەيىپ، بەلەڭ الىپ كەلە جاتقانىنداعى گەوساياسي قىسپاقتىڭ ارتا ءتۇسۋى كەدەن وداعى مەن بولاشاقتاعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا سەرىكتەس سانالاتىن قازاقستانعا دا ازداعان اسەرى تيەتىندىگى ءسوزسىز. سوندىقتان دا الدىن الا قامدانىپ، ءوز ەكونوميكاسىنا ءتونۋى مۇمكىن تاۋەكەلدەرگە قارسى ناقتى شارالاردى الدىن الا ەسكەرگەن ءجون.

ءبىرقاتار ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، قازاقستان سانكتسيالار اياسىندا تۋىنداپ وتىرعان احۋالدى ءوز پايداسىنا پايدالانا الادى. ياعني، باتىس نارىعىنا ەنۋىنە شەكتەۋگە ۇشىراعان رەسەيلىك كومپانيالار ينۆەستيتسيا ءۇشىن بالاما رەتىندە قازاقستاندىق جوبالاردى قاراستىرۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار كومىرسۋتەكتەردى ساتۋ ەسەبىنەن ۇلتتىق بيۋدجەتتىڭ تولىعۋىنا دا قاۋىپ جوق. باتىس كومپانيالارى قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ ىسىنە بەلسەندى ارالاسۋدا، بۇل دا رەسەيگە سالىناتىن سانكتسيالاردان قورعان بولاتىنى ءسوزسىز.

ۇكىمەت تە ەگەر سانكتسيا رەسەيلىك شيكىزاتتىڭ ەكسپورتىنا اسەر ەتەتىن بولسا، وندا ونىڭ كولەمى قازاقستان نارىعىنا شىعارىلاتىندىعىنا سەنىمدى. سوندىقتان دا ەلدەگى رەسەيلىك جوعارى وكتاندى بەنزيننىڭ تاپشىلىق بولۋى مۇمكىندىگىنە قاۋىپتەنۋدىڭ ەش رەتى جوق.

تولىقتاي العاندا، بايقاۋشىلاردىڭ پايىمىنشا، سانكتسيا ەنگىزۋ قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىكەلەي اسەر ەتپەيدى. ال ونىڭ جاناما اسەرلەرىن احۋالدىڭ ورتامەرزىمدە دامۋى نەگىزىنە وراي قاراستىرۋ قاجەت.

 

اۆتور: مارلان جيەمباي