رەسەيگە سالىنعان سانكتسيا قازاقستانعا جاڭا ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر اشا ما؟

 استانا.قازاقپارات - وسى جۇمادا رەسەي قاتتى قاۋىپتەنگەن ەۋروپالىق وداقتىڭ كەزەكتى سانكتسياسى ىسكە قوسىلادى.

 ارينە، بۇل رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ تىنىسىن ودان سايىن تارىلتا تۇسەرى ءسوزسىز. الايدا اتالعان سانكتسيا قازاقستانعا قانداي دا ءبىر ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ جولىن اشا الا ما؟

نەگىزىنەن، وسىعان دەيىن كوپتەگەن ساراپشىلار «ەنەرگەتيكالىق، ياعني مۇناي مەن گاز بويىنشا تاۋەلدى بولعاندىقتان، باتىس رەسەيگە تىرناعىن قاتتى باتىرمايدى، تەك دوق كورسەتۋمەن شەكتەلەدى» دەپ كەلگەن. الايدا ۋكراينا اۋەسىنەن مالايزيالىق ۇشاقتىڭ اتىپ ءتۇسىرىلۋى دۇنيەنى كۇرت وزگەرتىپ جىبەردى. ەرتەڭىندە- اق ەۋروپالىق وداق رەسەيگە قارسى قولداناتىن كەزەكتى قاتاڭ سانكتسيا شارالارىن ازىرلەپ جاتقاندىعىن مالىمدەگەن، ال كەشە ونىسى وسى جۇمادا ناقتى ىسكە قوسىلاتىندىعى بەلگىلى بولدى. الدىندا جەكە تۇلعالارعا سانكتسيا سالۋمەن شەكتەلىپ كەلگەن باتىس ەندى جەكەلەي سەكتورلارعا قول سوزا باستادى. ارينە، ودان باتىستىڭ دا زارداپ شەگەتىندىگى بەلگىلى. سوندىقتان دا ولار ۇزاق ويلاندى.. .

قالاي دەگەنمەن دە بۇل سانكتسيا بويىنشا رەسەيلىك مەملەكەتتىك بانكتەر ەندى ەۋروپالىق ينۆەستورلاردان قارجى تارتا المايدى، سونداي- اق باتىس ءوندىرىسى رەسەيلىك مۇنايشىلاردى قۇرال- جابدىقپەن قامتاماسىز ەتپەيتىن بولادى، قارۋ- جاراق ساۋدا- ساتتىعى بويىنشا دا ەكى تاراپقا ەمبارگو قويىلادى. سولتۇستىك كورشىمىزدەگى ساۋدا- ساتتىق بايلانىستاردىڭ قيىنداۋ ماسەلەسىن ءبىز ۇتىمدى پايدالانا الامىز با؟ .. ارينە.

 ويتكەنى، بىرىنشىدەن، كەدەن وداعى ۇشتىگىندە تەك قازاقستاننىڭ سىرتقى بايلانىستارى قالتقىسىز ءارى ۇستانعان پوزيتسياسى دا كەز كەلگەن شەتەلدىككە تارتىمدى. بەلارۋسسياعا قاراعاندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ سالىق جۇيەسى اشىق، ال رەسەيمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ سالىق كولەمى الدەقايدا تومەن. ەكىنشىدەن، تاۋار قوزعالىسى. ءبۇتىن الەمنەن وقشاۋلانعان رەسەي ىشكى نارىعىن ءوزى قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارسىز. سوندىقتان ول كەدەن وداعى ەلدەرىنە جانە قىتايعا ءۇمىت ارتادى. ال ءبىز اراداعى تاسىمال مەملەكەت رەتىندە بۇدان كوپ پايداعا كەڭەلە الامىز. ۇشىنشىدەن، باتىس سانكتسيامەن شەكتەگەن مۇناي سالاسىنا قاجەتتى قۇرال- جابدىقتى شەتەلدەن قازاقستان ساتىپ الىپ بەرە الادى. جالپى، بۇل جولدى رەسەيلىك ينۆەستورلار رەسەي قىرىمعا قول سالعاندا- اق قىستا قازاقستانمەن اقىلداسا باستاعان ەكەن. بۇل تۋرالى قازاقستان كەدەندىك بروكەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ءتوراعاسى گەننادي شەستاكوۆ ايتادى. «رەسەيدەن بۇل ماسەلەنى قوزعاپ بىزگە كەلۋشىلەر بولدى. ول ءبىز تاپسىرىستى سىزدەرگە جولدايمىز، ال قازاقستان ءوزىنىڭ سىرتقى بايلانىستارى ارقىلى ونى الدىرسا دەگەندەي قولقالاۋ بولدى. بۇل ءبىز ءۇشىن قيىن نارسە ەمەس. رەسەي ءبىزدىڭ شوتقا اقشا اۋدارادى، ال ءبىز سول اقشاعا سىرتتان تاۋار ساتىپ اكەلەمىز. بۇل رەەكسپورت تا بولمايدى. ويتكەنى ءبىز ءبىرىڭعاي كەدەن وداعىنداعى ەلمىز» دەيدى ول. ارينە، مۇندايدا رەسەيلىكتەرگە تاۋار الۋ قىمباتقا تۇسەدى. ءبىراق ءوندىرىس كولەمىن ازايتىپ الماس ءۇشىن مۇنداي شىعىنعا بارۋعا ابدەن بولادى. ال قازاقستان لوگيستيكا سالاسى بويىنشا تابىس تاۋىپ، سالىق الىپ، قوسىمشا قاراجاتقا كەنەلەدى.

 تورتىنشىدەن، يمپورتتىڭ كۇرت شەكتەلۋىنە بايلانىستى ىشكى نارىعىن قامتاماسىز ەتە الماي جاتقاندىقتان رەسەيلىك تاۋارلار ءبىزدىڭ نارىققا كوپ جول تارتا بەرمەيدى، اۆتوكولىكتەن باسقاسى. بۇل - وتاندىق تاۋاروندىرۋشىلەرگە ۇلكەن مۇمكىندىك. بەسىنشىدەن، سانكتسيا رەسەيدىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ ساۋدا- ساتتىق باعىتىن قايتادان قۇرۋعا يتەرمەلەيدى. بۇل رەتتە ەۋروپا مەن ازيانىڭ جۇرەگىندە، ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك پوتەنتسيالى ارتادى. التىنشىدان، ينۆەستورلار ءۇشىن ۇلكەن جەڭىلدىك ۇسىنىپ وتىرعان (ەلباسى مامىردا الماتىدا وتكەن حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمدا ەلگە كەلەم دەگەن شەتەلدىك ينۆەستورلاردى كورپوراتيۆتىك سالىقتان 10 جىل بويىنا بوساتاتىندىعىن مالىمدەگەن) قازاقستان جان- جاقتان كاپيتالىن الىپ قاشىپ، ونى قايدا ورنالاستىرارىن بىلمەي وتىرعان ينۆەستورلارعا وتە تارتىمدى كورىنۋى مۇمكىن. جاڭبىرشا جاۋماسا دا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ۇنەمى ورىن الا بەرمەيتىن قىسىلتاياڭ ءساتتىڭ ۇتىمدى تۇسىن پايدالانۋ ءۇشىن قازاقستانعا ازداپ بولسىن، ات بۇرارى ءسوزسىز. وندا دا جاڭا ءوندىرىس وشاقتارىن اشۋ ءۇشىن. بۇل ەكونوميكاسى السىرەگەن رەسەيگە تاعى قوسىمشا سوققى بەرۋ ءۇشىن باتىس پەن ا ق ش- قا ءتيىمدى جولدار بوپ كورىنۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇعان جول بەرمەس ءۇشىن رەسەيلىك ءوندىرىس وشاقتارى، ەڭ ءبىرىنشى بوپ قازاقستانعا جول تارتا باستايدى. ارينە، قيىن- قىستاۋ كەزەڭدە جاعداي وسىلايشا سيپات الىپ جاتسا، قازاقستان ءۇشىن وتە جاقسى بولار ەدى.

ەسكە سالا كەتەلىك، مەملەكەت باسشىسى ن. نازاربايەۆ «ەكونوميكالىق سانكتسيالار تىكەلەي بىزگە اسەر ەتپەيدى، ويتكەنى قازاقستاندا مۇنداي ماسەلە جوق. بۇل رەسەي مەن باتىستىڭ اراسىنداعى جاعداي، ەگەر ول ورىن الىپ جاتسا» دەپ مالىمدەگەن بولاتىن گااگاداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك بويىنشا وتكەن فورۋم اياسىنداعى باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا.

 

اۆتور: كامشات ساتيەۆا

«الاش ايناسى»