جيىرما توعىز جىل سوعىسقان جاپوندىق - فوتو
بالكىم ول جايلى ەڭبەكتەردى وقىعان بولارسىزدار، ال مەن العاش رەت وقىدىم.
ءومىرى قىزىققا تولى ادام ەكەن. فيليپين ارالدارىنا پارتيزاندىق سوعىس جۇرگىزۋگە، دجۋنگلي اراسىنا تاستالعان لەيتەنانت، ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىستىڭ بىتكەنىن تەك 29 جىلدان سوڭ عانا بىلگەن ەكەن.
ياعني 1974 - جىلدىڭ 10 - ناۋرىزىندا قارۋىن تاستاپ، فيليپين پوليتسياسىنا بەرىلەدى. ونىڭ قولىندا 500 گە جۋىق جاقسى ساقتالعان وق، بىرنەشە قول گراناتى جانە سامۋراي قىلىشى بولعان. تۇتقىنعا بەرىلگەنگە دەيىن ول جالعىز ءوزى سوعىسىپ كەلگەن ەكەن.
ءيا، ءيا جالعىز ءوزى قۇلاعان يمپەريانىڭ جوق يمپەراتورى ءۇشىن، بىتكەن سوعىستى جالعاستىرا بەرگەن. ول جۇرگىزگەن پارتيزاندىق ارەكەتتەرىنىڭ سالدارىنان 130 عا جۋىق ادام قازا تاۋىپ، قانشاما ادام جاراقات العان.
ونى تۇتقىنداۋ ءۇشىن پوليتسيا، اسكەر ءتىپتى ارنايى جاساق ساربازدارى جۇمىلدىرىلعان. ءبىراق، سەرتكە بەرىك جاپوندىقتى قولعا تۇسىرە المايدى.
ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىس ۋاقىتىندا، 1944 - جىلى 7 - جەلتوقساندا، اسكەر قاتارىنا الىنعان حيرو ونودونى، تىكەلەي باسشىسى مويور تانيگۋچي، ءبىر توپ سولداتتارمەن بىرگە فيليپين ارالارىنا اكەلىپ تاستايدى.
جاپون اسكەرلەرى قايتىپ ورالعانعا دەيىن، امەريكاندار اسكەرىنە قارسى پارتيزاندىق سوعىس جۇرگىزۋگە بۇيرىق بەرە وتىرىپ، وزدەرىن ولتىرەۋگە جانە تۇتقىنعا بەرىلۋگە قاتاڭ تۇردە تىيىم سالادى.
جاپونداردىڭ نەگىزگى اسكەر كۇشتەرى سول كەتكەننەن فيليپين ارالدارىنا جاۋلاۋشىلار ەسەبىندە قايتىپ كەلە المايدى. ال حيرو ونوندو مەن ونىڭ قاسىنداعى ءۇش سارباز سوعىستى جالعاستىرىپ قالا بەرەدى. ارادا جىلدار جىلجىپ وتە بەرەدى، اسكەري باسقارمادان قارۋدى تاستاۋ تۋرالى بۇيرىق كەلمەگەن، ال سوعىس ءبىتتى قارۋلارىڭدى تاستاڭدار دەگەن ۇندەۋلەر كۇن سايىن كوبەيە بەرەدى. بۇعان جاپوندىقتار امەريكانداردىڭ ارانداتۋ ارەكەتتەرى دەپ قارايدى، ءتىپتى فيليپين پوليتسەيلەرى تاستاپ كەتىپ وتىرعان جاڭا گازەتتەردى دە ول جەردەگى جازبالاردى دا ارانداتۋ دەپ ءتۇسىنىپ، سوعىسا بەرگەن.
1972 - جىلى سوڭعى سەرىگى كوزۋكي ساقشىلارمەن بولعان قاقتىعىستا جارالانىپ، قازا بولادى. سوعىس بىتكەنىنە 27 جىلدان كەيىن قازا بولعان جاپون سولداتىنىڭ ءولىمى الەمدى ءدۇر سىلكىندىرىپ، جاپون ەلىندە قىزۋ تالقىلاۋعا تۇسەدى. جاپوندار ەلىندە ارنايى ىزدەۋ توپتارى ۇيىمداستىرىلىپ، بيرما، مالايزيا، فيليپين جەرلەرىندە قالىپ كەتكەن اسكەريلەردى ىزدەۋدى باستاپ كەتەدى.
ءبىراق حيرو ونودومەن العاش رەت بەتپە-بەت اسكەريلەر ەمەس، جاپوندىق ساياحاتشى - سۋدزۋكي كەزدەسەدى. ول سامۋرايعا سوعىستىڭ 1945 - جىلى بىتكەنىن، جاپون مەملەكەتىنىڭ جەڭىلىس تاپقانىن ايتىپ، بەرىلۋگە كەڭەس بەرەدى. ءبىراق، سەرتكە بەرىك ونودو: "سەنبەيمىن، مايور تانيگۋچي، بەرىل دەپ، بۇيرىق بەرمەيىنشە قارۋىمدى تاستامايمىن"- دەپ جاۋاپ قاتادى.
ەلگە ورالعان سۋدزۋكي ۇزاق ۋاقىت ىزدەستىرىپ ءجۇرىپ، مايوردى تاۋىپ الادى. وعان بار جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ ايتىپ، فيليپين جەرىنە الىپ كەلەدى. سول ارادا داۋىس ۇلعايتقىشپەن ءۇش تاۋلىك بويىنا توعاي ءىشىن ارالاپ ءجۇرىپ: «مەن ساعان بەرىلۋدى بۇيىرامىن!!!» - دەپ قايتالاۋمەن بولادى. ءوز باسشىسىن تانىعان حيرو ونودو جاسىرىنعان جەرىنەن شىعادى.
اسكەري كيىمىن كيگەن تانيگۋچي، ونودوعا «تىك تۇر» پارمەنىن بەرىپ، تۇتقىنعا بەرىلۋ تۋرالى بۇيرىعىن وقىپ شىعادى. بۇيرىقتا تىڭداعان سامۋراي يعىنداعى ۆينتوۆكاسىن ءتۇسىرىپ، پوليتسيا باسقارماسىنا قاراي تەڭسەلە باسىپ ءجۇرىپ كەتەدى.
1974 - جىلى ناۋرىز ايىنىڭ ونىنشى جۇلدىزىندا لۋبانگ پوليتسيا باسقارماسىنا قاراي تاۋدان جاپون يمپەراتورى اسكەرىنىڭ فورماسىن كيگەن، ورتا جاستاعى ەر ادام كەلىپ، سالتاناتتى تۇردە ءيىلىپ، تاڭ-تاماشا بولىپ تۇرعان پوليتسيا باسشىسىنىڭ الدىنا كونە ۆينتوۆكاسىن قويادى. «مەن پودپورۋچيك حيرو ونودو. تۇتقىنعا بەرىلۋ تۋرالى باسشىمنىڭ بەرگەن بۇيرىعىن ورىنداي وتىرىپ، سىزدەرگە بەرىلەمىن»، - دەپ ءوزىنىڭ ۇزاق جىلعى پارتيزاندىق مايدانىنا نۇكتە قويادى.
كەيىنگى ومىرىندە حيرو ونودا جاپون ەلىنىڭ ساۋلەتتى عيماراتتارىنا، تەلەديدار مەن كولىكتەرگە بويىن ۇيرەتە الماي، پسيحيكالىق اۋرۋعا شالدىقپاس ءۇشىن برازيليا جەرىنەن قىستاۋ الىپ، ءبىراز ۋاقىت سول جاقتا ءومىر ءسۇرىپ، قالىپتى تىرشىلىككە بويىن بىرتە-بىرتە ۇيرەتكەن ەكەن. ول تۇتقىندالعان شاقتا، فيليپيندىكتەر ءولىم جازاسىنا كەسۋدى تالاپ ەتىپ، شەرۋگە شىققانىمەن ونىڭ ەرلىگىن ەسكەرگەن فيليپيندىك بيلەۋشىلەر جاپوندىقتاردىڭ تۇتقىننان بوساتىپ، وتانىنا قايتارۋ تۋرالى تىلەكتەرىن قاناعاتتاندىرعان.
جۋرناليستتەرگە بەرگەن سۇحباتىندا، ەگەر مايور تۇتقىنعا بەرىلۋ تۋرالى بۇيىرىعىن بەرمەسە كۇنى بۇگىنگە دەيىن، سوعىسا بەرەتىندىگى جايىندا ايتادى.
وتانى ءۇشىن قالىپتى ومىردەن جىراقتاپ، جاستىق شاعىن قور ەتكەن حيرو ونودونىڭ ەرلىگى ناعىز ەرلىك بولار دەپ ويلايمىن. بۇل ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەسى انىق.
blogtime.kz
