اتى-ءجونىمىزدى قاشان ءبىر قالىپقا تۇسىرەمىز

استانا. قازاقپارات - اينالاسى ون ميلليون قازاق جۇزىنە، رۋىنا، جاعىراپياسىنا قاراي ءبولىنۋشى ەدىك.

ەندى اتى-جونىمىزدە دە بىرىزدىلىك جوعالىپ بارادى.

كەشەگى كەڭەستىك قوعامنان قالعان - وۆ، - يەۆ، - وۆا، - يەۆا، - ين، - ينا-لارعا قوسا تەگى، نەمەرەسى، ۇلى، قىزى، اۋلەتى، كەلىنى دەگەن تەكتىك تىركەستەرگە قۇلاعىمىز ۇيرەندى. ارينە، وقىرمان ءوز اتى-ءجونىمدى، تەگىمدى قالاي جازدىرسام دا ءوزىم بىلەمىن دەۋى مۇمكىن. ءبىراق، بۇل ماسەلەنى ۇلتتىق سيپاتىمىزعا ساي ءبىر ىزگە تۇسىرمەسەك تاعى دا بولمايتىن سەكىلدى. «الاش ايناسى» وسى ماسەلە بويىنشا زەرتتەۋ ماقالاسىن ۇسىنادى.

مىسالى، - شۆيلي، - دزە دەسە گرۋزين، تەگىنە-يان جالعانسا ارميان ەكەندىگىن جازباي تانيسىز. ال قازاقتى قازىر وزگە ۇلتتان تەگىنە قاراپ ايىرۋ قيىنداپ بارادى. وسى تۇستا وتكەنگە باجايلاپ كوز جىبەرەتىن بولساق، اتى-ءجوندى دۇرىس جازۋعا جول سىلتەگەن ارنايى جارلىق بار ەكەن.

ەلباسى ن. ءا. نازاربايەۆ 1996 - جىلدىڭ 2 - ساۋىرىندە «ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ تەگى مەن اكەسىنىڭ اتىن جازۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى بەكىتۋ ءتارتىبى تۋرالى» جارلىققا قول قويعان. كەيبىر قانداستارىمىز اتى-ءجونىن سول كەزدەرى-اق «جوندەپ» السا، ءبىرازىمىز بۇرىنعى ورىسشا جونىمىزبەن ءجۇرىپ جاتىرمىز.

ءتىپتى، ءبىر كەزدەرى اتى- ءجونىن قازاقشالاعىسى كەلىپ احات بولىمىنە جولىققان ازاماتتاردى «بۇگىن مۇنداي قادامعا بارساڭ ەرتەڭ زەينەتكە شىعار كەزدە كەدەرگىلەرگە تاپ بولاسىڭ» دەپ قورقىتىپ، ۇركىتكەن جاعدايلار دا ۇشىراسىپتى. باتىس قازاقستان وبلىستىق ءى ءى د كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مۇنداي اڭگىمەلەر مۇلدە قيسىنسىز دەپ وتىر.

مەڭدىقىز وتاروۆا، ب ق و ءى ءى د كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى:

- تەگىن وزگەرتۋگە قۇلشىنىس بىلدىرگەندەردىڭ دەنى 16 جاسقا تولىپ ءتولقۇجات الۋعا كەلەتىن جاستار. 2013 - جىلى وبلىستا 2487 ازامات اتى-ءجونىن قازاقى قالىپقا قايتا وزگەرتتى. بيىلعى التى ايدا 610 ادامنىڭ تەگىن ۇلتتىق داستۇرگە ساي وزگەرتىپ بەردىك.

ارينە، ءبىز تەكتى وزگەرتۋ ماسەلەسىندە بەلگىلى ءبىر ەرەجەگە سۇيەنەمىز. ياعني وبلىستىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ دەرەگىنە جۇگىنەمىز. مىسالى، ازاماتتىڭ قۇجاتىندا اتى، ءجونى، تەگى ورىسشا قارىپتەرمەن كورسەتىلسە ونى ەلباسى جارلىعىنا سۇيەنە وتىرىپ، قازاقشالاپ بەرۋگە بولادى. ال ەگەر ازامات ءجونىن الىپ تاستاپ، اتى مەن اكەسىنىڭ اتىن عانا قالدىرامىن دەپ تىلەك بىلدىرسە بۇل جەردە ول تەك احات ءبولىمىنىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى.

«كوپشىلىكتىڭ «تەگىمىزدى وزگەرتسەك، قۇجاتىمىزدىڭ ءبارىن وزگەرتۋ كەرەك. ەرتەڭگى كۇنى زەينەتكە شىققاندا دا ءوزىمنىڭ سول ادام ەكەنىمدى دالەلدەي الماي قالامىن» دەپ ۇرەيلەنۋى بەكەرشىلىك. سەبەبى ءبىزدىڭ مەكەمە قۇجاتىن ۇلتتىق داستۇرگە ساي وزگەرتكەن ادامدارعا سونى راستايتىن قوسىمشا قۇجات بەرەدى. بۇل «ەلباسىنىڭ 1996 - جىلعى 2 - ساۋىرىندە شىققان جارلىعىنا سايكەس وسى ازاماتتىڭ تەگى اكەسىنىڭ اتىنا وزگەرتىلدى» دەگەن جازۋى بار انىقتاما. بۇل انىقتاما قوسىمشا قۇجات رەتىندە تەگىن وزگەرتكەن ادامعا قاي-قاي جەردە دە پايداعا اسادى. زەينەتكەرلىككە شىعاتىن كەزدە قۇجاتى بويىنشا تۇيتكىلدى ماسەلەگە تاپ بولىپ جاتسا، تەگىن وزگەرتكەن ادامدار ءتيىستى ورىنداردان وسىنداي انىقتاما الىپ، تالاپ ەتكەن ادامعا اپارىپ بەرۋى كەرەك، سوندا بارلىق ماسەلە شەشىلەدى.

ازاماتتار باسقا جەرلەرگە دە وسىنداي انىقتامانى اپارىپ، بەلگىلى ءبىر قۇجاتتىڭ، مىسالى، ديپلومنىڭ نەمەسە ءۇي- جايدىڭ يەسى ءوزى ەكەندىگىن دالەلدەۋىنە بولادى. سونداي-اق قازاق ارىپتەرى شەتەلگە شىققاندا قيىنشىلىق تۋعىزباي ما دەگەن كۇدىكتەن دە ارىلعان ءجون. سەبەبى ءتولقۇجات يەسىنىڭ اتى-ءجونى اعىلشىنشا ترانسكريپتسيامەن جازىلادى. قىسقاسى، ءتولقۇجاتىن ۇلتتىق داستۇرگە سايكەس جاڭالايمىن دەۋشىلەرگە كەدەرگى جوق. ول ءۇشىن ازاماتتار حالىققا قىزمەت ەتۋ ورتالىعىنداعى ءبىزدىڭ قىزمەتكەرىمىزگە جولىعىپ ءوتىنىشىن تاپسىرۋى ءتيىس»، - دەيدى كوشى- قون پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى.

جالپى قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسكە سايكەس، ادىلەت ورگاندارىندا تىركەلۋگە جاتاتىن جازبانىڭ جەتى ءتۇرى بار. ولار: تۋۋ، اكەلىكتى انىقتاۋ، نەكە قيۋدى تىركەۋ، نەكەنى بۇزۋ، بالا اسىراپ الۋ، اتىن، اكەسىنىڭ اتىن، تەگىن اۋىستىرۋ جانە قايتىس بولۋ تۋرالى اكتىلەر.

اتىن، ءجونىن، تەگىن اۋىستىرۋ 16 جاسقا تولعان ق ر ازاماتتارىنىڭ جەكە ءوتىنىشى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ۇلتتىق داستۇرلەرگە بايلانىستى اكەسىنىڭ نەمەسە اتاسىنىڭ اتى بويىنشا تەكتە بولعىسى كەلۋى كودەكستىڭ 257-بابى 11-تارماعىنا سايكەس تەگىن اۋىستىرۋعا رۇقسات بەرىلەتىن دالەلدى سەبەپتەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ۇلتتىق داستۇرگە بايلانىستى تەگىن اۋىستىرۋ تۋرالى ءوتىنىش ازاماتتىڭ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ينتەرنەت ارقىلى ارىز بەرۋگە دە مۇمكىندىك بار. ارىزدار ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىندا www.e.gov.kz ارقىلى تولتىرىلادى. ەلەكتروندىق قىزمەت تەك ەلەكتروندىق ساندىق قولتاڭبالارى بار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا عانا كورسەتىلەدى.

اسقار قوجىموۆ: «زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىعى ب ق و فيليالى» ر م ق ك- نىڭ ديرەكتورى:

- تالاي ادام اتى-ءجونىن، تەگىن وزگەرتىپ، جاڭا قۇجاتقا يە بولىپ جاتىر. وسى ورايدا ءوز باسىم بۇعان بايلانىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر، قيىندىقتار تۋىندادى دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن. قۇجاتىن وزگەرتكەن ازاماتتاردىڭ «تەگىمدى وزگەرتەمىن دەپ ءجۇرىپ، جيناقتاعان قارجىمدى جوعالتىپ المايمىن با؟» دەپ ۇرەيلەنۋى بەكەرشىلىك.

اتى-ءجونىن، تەگىن وزگەرتكەنىمەن، ولاردىڭ جيناعى ەشقايدا كەتپەيدى. ءار ادامنىڭ زەينەتاقى جيناعى ءوز شوتىندا ساقتالادى. جەكە تۇلعانىڭ كۋالىگىندەگى ج س ن ءنومىرى ارقىلى ادامدى تابۋ وپ-وڭاي. قاجەت بولسا تەگىن وزگەرتكەن ادامدار بىزگە كەلىپ، زەينەتاقى جارناسىن ءبىر شوتقا جيناقتاپ بەرۋىمىزدى سۇراپ، ءوتىنىش جازادى. ونىڭ وتىنىشىنە سايكەس ءبىر شوتقا جيناقتالعان جيناعى ودان ءارى ءبىرىڭعاي زەينەتاقى قورىنا اۋدارىلىپ، سول ورتالىقتا ساقتالادى.

اۆتور: دارىن دارابوز