مەن قازاق قىزدارى كونكي تەبە المايدى دەگەنگە سەنبەيمىن - كەنجەش سارسەكەنوۆا - فوتو

استانا. قازاقپارات - سپورت الەمىنىڭ ارعى- بەرگى تاريحىنا كوز جۇگىرتەر بولساق، قازاق توپىراعى قاشاندا دارىندارعا كەندە بولعان ەمەس. سولاردىڭ ىشىندە قازاقتىڭ قاراكوز قىزدارىنىڭ ورنى ءوز الدىنا ءبىر توبە. ەلىمىزدە كەنجە دامىعان سپورت - قىسقى سپورت تۇرلەرى ەكەنى شىندىق. سونىڭ ىشىندە - كونكي سپورتى.

مىنە، وسىنداي جالىنان ۇستاتا بەرمەيتىن اساۋ سپورتتىڭ بۇل تۇرىنەن قازاقتىڭ قاراكوز قىزدارىنىڭ ءبىرى - كەنجەش سارسەكەنوۆا ەكى بىردەي وليمپياداعا قاتىسىپ، كوگىلدىر مۇز بەتىندە اققۋداي قالىقتاپ، ەل نامىسىن قورعاعانىن بۇگىندە كوپ ەشكىم بىلە بەرمەيدى. ول 1992-1999 - جىلدار ارالىعىندا ۇلتتىق قۇراما ساپىنداعى جالعىز قازاق قىزى بولدى. ەل بىرىنشىلىگىندە بەس دۇركىن قازاقستان چەمپيونى اتاندى.

اتام قازاق بايىرعى زاماندا جىلقى جانە اڭ تەرىلەرىنەن شاڭعى جاساپ، قاتىناس قۇرالى رەتىندە پايدالانعانىن ەستيتىنبىز. ال، اياعىنا كونكي بايلاپ، مۇز ايدىنىندا دوداعا تۇسكەن ادامداردى قازاقتىڭ ەسكى تاريحىنان وقىعان جوقپىز. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا قازاق كونكيشىلەرىنىڭ اتى شىعا قويعان جوق. كەنجەش سارسەكەنوۆا 1985 - جىلدارى تۋعان جەرى شىعىس قازاقستان وڭىرىنەن الماتىعا كەلىپ، اركىم باعىندىرا المايتىن كونكيگە قۇرىق تاستاپ، اساۋ سپورتتىڭ جالىنا قول سالىپتى. از جىلدىڭ ىشىندە ايدىن توسىنە باۋىرىن توسەي قالىقتاپ، جۇلدىزداي اققان ارۋىمىز قازاق قىزدارىنىڭ دا كونكي تەۋىپ، ەل نامىسىن بايراقتى باسەكەلەردە قورعاي الاتىندىعىن دالەلدەدى.

ول - كونكي تەبۋ سپورتىنان قازاق قىزدارىنان شىققان تۇڭعىش سپورت شەبەرى. قازاقستان بىرىنشىلىكتەرىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى، جۇمىر جەردىڭ نەبىر جۇيرىكتەرىمەن سىنعا تۇسكەن ساڭلاق. كونكيدەن ەكى بىردەي وليمپيادادا باق سىناعان تۇڭعىش قازاق قىزى. بۇگىندە كەنجەش ءوزى ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىسقانىمەن مۇزايدىن ماڭىنان الىستاپ كەتپەگەن ەكەن. ول قازىر قازاقستان رەسپۋبليكاسى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى اگەنتىگى، شتاتتىق ۇلتتىق كوماندالار جانە سپورتتىق رەزەرۆتەر ديرەكتسياسىندا كونكيمەن مانەرلەپ سىرعاناۋدان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.

جاقىندا كەنجەش سارسەكەنوۆامەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.

- ءسىزدى قازىرگى جاستاردىڭ ءبىرى بىلسە، ءبىرى بىلە بەرمەيدى. اڭگىمەنى ءوزىڭىزدى تانىستىرۋدان باستاساڭىز؟

- مەن شىعىس قازاقستان وبلىسى، اياگوز قالاسىنىڭ تۋماسىمىن. كوپ بالالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم. اكە-شەشەم 13 بالانى ومىرگە اكەلىپ، تاربيەلەگەن ادامدار. مەن ۇيدەگى ون ەكىنشى بالامىن. سپورتقا كەلۋىمە ەكى اعام سەبەپ بولدى. ازەن جانە ءابىلاحات دەگەن ەكى اعام سپورتپەن اينالىساتىن، ەكەۋى دە گرەك-ريم جانە ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرلەرى. سول اعالارىم سپورتقا جاقىن ەكەندىگىمدى بايقاپ، 1985 - جىلى سول كەزدەگى الماتىداعى قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى سپورت ينتەرناتىنا الىپ باردى.

- ءسىز الماتىعا بارعاندا بىردەن كونكي سپورتىن تاڭدادىڭىز با؟

- جوق، مەن ول كەزدە جەڭىل اتلەتيكا تۇرلەرىنىڭ بىرىنە قابىلدانسام دەپ ويلاعان بولاتىنمىن. ول كەز تامىز ايى بولاتىن، جەڭىل اتلەتيكاعا تالاپ قىلۋشىلار قاتارى كوپ ەكەن، ورىن بولماي، كونكي سپورتىنا ءبىر ادام قابىلدايدى دەگەن سوڭ قاتتى قينالدىم. اياعىما كونكي بايلاپ كورمەگەن كەزىم. ءتىپتى كونكيدى قولىما ۇستاپ كورمەپپىن. نەدە بولسا، كورەيىن دەپ تىركەلىپ، بارلىق تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ، ينتەرناتقا وقۋعا ءتۇستىم. سول جىلى ەلدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن وسى سپورت تۇرىنە جاستار اعىلىپ كەلدى. جيىرماعا جۋىق جاس قىزدار جينالىپپىز. مەنىڭ العاشقى جاتتىقتىرۋشىم باحريەۆا ولگا سەرگەيەۆنا بولدى. ول كىسى مەنى 2-3 جىلداي جاتتىقتىردى. قىسقى سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ارتا باستادى. سودان كەيىن لەونيد نيكولايەۆيچ لي ، ۆياچەسلاۆ نيكولايەۆيچ سۋحورۋكوۆ سەكىلدى جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ قول استىندا جاتتىعۋ جاسادىم. قىسقاسى، 13 جىل كونكي تەپتىم.

- تابانى كۇرەكتەي 13 جىلدا قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىڭىز؟

- 1989-1990 - جىلدارى قازاقستاننىڭ جاستار چەمپيوناتىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى اتاندىم. 1992 - جىلى كونكي سپورتىنان سپورت شەبەرى دارەجەسىنە جەتتىم. 1992-1994 - جىلدارى الەم كۋبوگىنىڭ كەزەڭىنە جانە الەم چەمپيوناتتارىنا قاتىسىپ، 1994 - جىلى قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ ۇزدىك سپورتشىلارى قاتارىندا ليللەحامەردە وتكەن XVII قىسقى وليمپيادا ويىندارىنا جانە 1998 - جىلى ناگانودا بولعان XVIII قىسقى وليمپيادا ويىندارىنا قاتىستىم. وسى ەكى وليمپيادا ويىندارىندا كونكي سپورتىنان ەلىمىزدىڭ نامىسىن قورعاعان سپورت تاريحىنداعى تۇڭعىش ءارى جالعىز قازاق قىزى مەن بولدىم. بۇل ماعان اللانىڭ بەرگەن سىيى. 1994 - جىلى XVII قىسقى وليمپيادا ويىندارىنا قاتىسىپ، ەل نامىسىن قورعاۋداعى سىڭىرگەن ەڭبەگىم ءۇشىن ەلباسىمىزدىڭ ءوز قولىنان اتاۋلى التىن ساعاتپەن ماراپاتتالدىم. وسى جارىستان كەيىن تۇرمىسقا شىقتىم. جۇلدىز ەسىمدى قىزىم بار. 1998 - جىلعى وليمپيادا ويىندارى قارساڭىندا وتباسىلىق جاعدايعا بايلانىستى سپورتتان قول ءۇزىپ قالعان ەدىم. وليمپياداعا قاتىسقىم كەلدى. وليمپياداعا بارۋ ءۇشىن تياناقتى ازىرلىك كەرەك. وعان قوسا وليمپيادا ءنورماتيۆىن ورىنداۋعا ءتيىسسىڭ. ول كەزدە مەدەۋ مۇز ايدىنى قازىرگىدەي ەمەس. بابى جوق. سودان اسقار اعامنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن شەتەلدە دايارلىق جاساپ، وليمپيادا جولداماسىنا قولىم جەتتى. 1999 - جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ كانگۆونگ قالاسىندا بولعان قىسقى ازيا ويىندارىنا قاتىستىم. سول جارىستا 1500 مەتردە 8- ورىن، كوپسايىس قورىتىندىسىندا 9- ورىننان كورىندىم. سول جارىستان كەيىن كونكيمەن قوش ايتىستىم.

- ءسىز سپورتتان كەتكەننەن كەيىن ورنىڭىزدى باسقان قازاق قىزدارى بولدى ما؟

- مەن جوعارىدا قۇراما مۇشەلەرىنىڭ اراسىندا جالعىز قازاق قىزى بولعانىمدى ايتتىم. مەن كەتكەننەن كەيىن بۇل سپورتتا جانە الەمدىك سىنداردا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن بىردە-ءبىر قازاق قىزىن ەستىگەن دە، كورگەن دە ەمەسپىن. سودان بەرى ءۇش وليمپيادا ءوتىپتى.

- ءوزىڭىز كوپ بالالى وتباسىنان شىعىپسىز، قازىر قانشا بالا تاربيەلەپ، ءوسىرىپ جاتىرسىز؟

- سول جۇلدىز ەسىمدى ءبىر قىزىم عانا بار.

- قىزىڭىز ءوزىڭىزدىڭ جولىڭىزدى قۋمادى ما؟

- وكىنىشكە قاراي، مەنىڭ جولىمدى قۋعان جوق. ءبىراق، كونكيدى وتە جاقسى تەبەدى. ون جاسقا تولعاندا كونكيگە قالاي قارايسىڭ دەپ سۇرادىم. ول، ءوزى ءۇشىن جاتتىعۋدى تاستامايتىنىن، ءبىراق، عىلىمعا، ونەرگە قىزىعاتىنىن ايتتى. بالا بولسا دا، ءوز تاڭداۋى بار عوي، ءارى قاراي ماجبۇرلەمەدىم.

- استانادا جۇمىس ىستەگەنىڭىزگە كوپ بولدى ما؟

- استاناعا كەلگەنىمە ءتورت جىلداي بولىپ قالدى. بۇعان دەيىن الماتىدا جەكە مەنشىك وقۋ ورىندارىندا دەنە شىنىقتىرۋ پانىنەن ءمۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەدىم. كەيىن ەلىمىزدە VII قىسقى ازيا ويىندارى وتەتىن ۋاقىتقا جاقىنداپ قالعاندا، وسى بايراقتى باسەكەگە از دا بولسا كومەگىم ءتيىپ قالار دەگەن ويمەن استاناعا كەلگەن بولاتىنمىن.

- قىسقى ازيا ويىندارى دەمەكشى، تالاي قىسقى سپورت تۇرلەرىنەن شەت ەلدەردە ەل نامىسىن قورعادىڭىز. ءوز ەلىمىزدە وتكەن ايتۋلى دودادا ەل قورجىنى التىنعا تولىپ، كوماندالىق ەسەپتە تۇڭعىش رەت باس جۇلدەنى ەنشىلەدىك. سودان بەرى دە ءبىراز ۋاقىت ءوتىپتى. بىزگە سول باسەكەدەن نە قالدى؟

- مۇنداي دودا قاي ەلدە ءوتسىن، سول ەلدىڭ بىرىنشىدەن سپورتشىلارىنا، ەكىنشىدەن سول ەلدىڭ حالقىنا ۇلكەن جىگەر سىيلايدى. ءبىز جاس مەملەكەت بولا تۇرا وسىنداي ۇلكەن دودانى ەلىمىزدە ءساتتى وتكىزە بىلدىك. بۇل دەگەنىڭىز ناعىز تاۋەكەلدىڭ ءىسى. بۇعان ەل بولىپ قۋاندى. ءبىز وسى ازيا ويىندارىنىڭ ارقاسىندا باسقا ەلدەرگە ءوزىمىزدى تانىتا بىلدىك دەپ ويلايمىن. ولار قازاق ەلىن، ونىڭ مادەنيەتىن، جاعدايىن، سپورتشىلارىنىڭ قانداي ەكەنىن ءبىلدى. جاس تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ بەدەلىن الەمگە ءبىر ايگىلەپ تاستادى. ال، بىزگە نە قالدى دەگەن سۇراققا كەلسەك، قالعان دۇنيە وتە كوپ. سونىڭ ىشىندە اتاپ ايتارلىعى - سول كەزدەگى VII قىسقى ازيا ويىندارىنا ارناپ سالىنعان سپورت كەشەندەرى. ونى جارىس اياقتالعاننان كەيىن ەشكىم كوتەرىپ الىپ كەتكەن جوق. بۇگىندە ەلىمىزدەگى جاستار سول ستاديونداردا سپورتپەن شۇعىلدانۋعا مول مۇمكىندىك الىپ وتىر. مىنە، ءوزىڭىز كورىپ وتىرعانداي، الەمدىك دەڭگەيدەگى جارىستار سول كەزدەگى نىسانداردا ءوتىپ جاتىر.

- ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، سول ازيا ويىندارىنان كەيىن ەلىمىزدىڭ قىسقى سپورتى جاقسى دامىپ كەلە جاتىر دەيسىز عوي؟

- ارينە، دامىپ كەلە جاتىر. بىزدە بۇدان بۇرىن قىسقى سپورت تۇرلەرىنىڭ ويداعىداي دامي الماۋىنىڭ ءبىر سەبەبى، قىسقى سپورت كەشەندەرىنىڭ جوقتىعىنان دەپ ايتۋعا بولادى. VII قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ ارقاسىندا استانا مەن الماتى قالالارىنداعى سپورت كەشەندەرى وزىق تەحنيكالارمەن، زامان تالابىنا ساي قايتادان جاساقتالىپ، جاڭادان سپورت نىساندارى بوي كوتەردى. بۇگىن وسى سپورت كەشەندەرىنىڭ ارقاسىندا قازاق ەلىنىڭ قىسقى سپورتى ءارى قاراي داميتىنىنا كۇمان جوق. بولاشاقتان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز. بىرنەشە جىلداردان كەيىن ەلىمىزدىڭ قىسقى سپورتىنان كوپتەگەن رەكوردتار بولاتىنىنا ءوز باسىم سەنىمدىمىن.

- بۇگىندە وسىنداي مۇز ايدىن كەشەندەرىن كورگەندە باياعى سپورتشى كەزىڭىز ەسىڭىزگە ءتۇسىپ، مۇزايدىنعا جۇگىرىپ شىعىپ كەتكىڭىز كەلىپ تۇراتىن شىعار؟

- وسىنداي كەرەمەت مۇزايدىنداردى كورگەندە سپورتتا جۇرگەن كەزىم ەسىمە ءتۇسىپ كەتەدى. شىركىن، سول كۇندەرىم قايتا اينالىپ كەلسە عوي، دەيمىن ىشىمنەن. بۇل سارايدا تەك ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس، شەتەلدەردىڭ تالاي جۇيرىكتەرى كەلىپ، باقتارىن سىناپ جاتىر. قازىرگى بالالار باقىتتى عوي. امان بولساق، قازاقستاندا تالاي ارۋلارىمىز وسى ايدىندا قالىقتايتىن بولادى. مەن قازاق قىزدارى كونكي تەبە المايدى دەگەنگە سەنبەيمىن.

 - اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

 سۇحباتتاسقان كۇنسۇلتان وتارباي