توقسان ەكى جاسىندا قاسقىر العان اقساقال

استانا. قازاقپارات - تۋعانىنان تابيعاتپەن بىتە قايناسقان يليا بيريۋكوۆ - ءالى كۇنگە قولىنان مىلتىعى تۇسپەگەن كاسىپقوي اڭشى. كوكپەكتى اۋىلىنىڭ شەتكەرى جاعىنداعى ۇيدە تۇراتىن اقساقالدىڭ اڭسارى ۇنەمى تاۋ-ورمانعا اۋىپ تۇراتىنداي.

كوكپەكتىلىكتەر «يلين كليۋچ» اتاپ كەتكەن توعايعا اقساقال كۇندەلىكتى جۇمىسقا بارعانداي بارىپ، سول ماڭدى ارام شوپتەن تازارتىپ، باۋ-باقشا باپتاعانداي كۇتەدى. ەكى گەكتارداي جەردە توپتاسا وسكەن تەرەك-قايىڭداردى بۇرىندارى يليا اقساقالدىڭ اتاسى وتىرعىزىپتى. قازىر سايالى توعايدا اۋىلدىڭ جاستارى سەرۋەندەپ، ۇيلەنگەندەر تاعزىم ەتىپ شىت بايلايدى. «اتاڭنان مال قالعانشا، تال قالسىن» دەگەندى وسىندايدا ايتسا كەرەك.

ون ءبىر جاسىنان باستاپ اڭ اۋلاپ جۇرگەن يليا بيريۋكوۆ توقساننىڭ ەكىسىنە كەلسە دە، اڭشىلىق ماۋسىمىندا زاڭدى تۇردە بيلەتىن الىپ، يىعىنا مىلتىعىن اسىپ اڭعا شىعادى. بىلتىر قىستا نەمەرەسى ەكەۋى قىردان قاسقىر اتىپ الىپتى.

 - قاراشادا العاش قار جاۋدى. نەمەرەمدى ەرتىپ الدىم دا، ورمانعا قاراي بەت الدىم. مىلتىعىم قولدا. اۋىلدان شىعا بەرە اياعىمىزعا شاڭعىمىزدى بايلاپ الدىق. شاڭعىنى سۇيرەتە باسىپ كەلە جاتىرمىز. ءبىر كەزدە توعايدىڭ ماڭىنان ءۇش قاسقىردىڭ ءىزىن بايقاپ قالدىق. ءىزدى بويلاپ جۇرە بەردىك. كوپ ۇزاماي انادايدا ءتۇز تاعىسىن كوزىمىز شالدى. ءىرى ەكەن. مىلتىعىمدى وقتاپ، كوزدەدىم دە، شۇرىپپەنى باسىپ قالدىم. ءتۇز تاعىسى ءبىر اۋناپ ءتۇستى، - دەيدى اڭشى اقساقال قابىرعادا ءىلۋلى تۇرعان قاسقىردىڭ تەرىسىن يەگىمەن نۇسقاپ. -  وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن بيعاش جاقتان ءۇش قاسقىر اتىپ الدىم. نەگىزىنەن قاسقىر اتۋ ءۇشىن ءوزىڭ دە قاسقىرداي بولۋىڭ كەرەك.

تورىندە ءار ءتۇرلى اڭنىڭ يلەنگەن تەرىلەرى، اڭ- قۇستاردىڭ سۋرەتتەرى قاز- قاتار ءتىزىلىپ تۇر. بەينە ءبىر زوولوگيالىق مۇراجايدا جۇرگەندەيسىڭ. تەرىلەردىڭ اراسىندا سىلەۋسىننىڭ ءبىر-ەكى تەرىسى كوزگە ەرەكشە تۇسەدى ەكەن. سىلەۋسىن مىسىق تۇقىمداس، سونداي ساق اڭ بولعاندىقتان، ونى اۋلاۋ دا وڭايعا تۇسپەيتىندەي.

- وسىدان 65 جىل بۇرىن اتقا ءمىنىپ، يت ەرتىپ اڭعا شىقتىق. اينالانى ات قۇلاعى كورىنبەس تۇمان باسقان. ءبىر ۋاقىتتا العا ءتۇسىپ كەتكەن ءيتىمنىڭ ۇرگەن، ىرىلداعان داۋىسى شىقتى. سول جاققا قاراي جەتىپ بارسام، سىلەۋسىنمەن الىسىپ جاتىر. سىلەۋسىننىڭ وسىپ تۇسكەن تىرناعى ءيتتى قاتتى جارالاپتى. سىلەۋسىنگە قارسى تۇرعان ءيتىمدى اۋىلعا الىپ كەلىپ، ءىشىن تىكتىم. ءتاۋىر بولىپ كەتتى، - دەيدى يليا بيريۋكوۆ.

 يليا اقساقالدىڭ ۇلى ۆلاديمير دە - تابيعاتتىڭ ادامى. وسى اۋماقتا 15 جىلدان بەرى ورمانشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. اندا-ساندا ءوزى قۇراستىرعان جول تاڭدامايتىن كولىكپەن قاسقىر اۋلاۋعا شىعىپ تۇرادى. ءبىراق سوڭعى جىلدارى دالادا وزگە اڭ-قۇستى قويىپ، قاسقىردىڭ ءوزى ازايىپ كەتىپتى. بۇرىندارى كول ماڭىندا ۇيرەك ۇشىپ، قاز قونىپ، قاڭقىلداپ، ۋدا-شۋ بولىپ جاتاتىن. قازىر ءولى تىنىشتىق ەكەن.

 - 1987 - جىلدارى قارا قاسقىر كوردىك. ادامنان ەش سەسكەنبەيدى. سوندايدىڭ جەتەۋىن اتىپ الدىق. سالماقتارى - 60-65 كەلى. ول كەزدەرى قىزىل قاسقىر دا جورتىپ جۇرەتىن. قازىر مۇنىڭ ءبىرى دە جوق، - دەيدى ورمانشى ۆلاديمير بيريۋكوۆ.

 دەي تۇرعانمەن، سوڭعى جىلدارى كوكپەكتى اۋدانىندا ەلىك، تۇلكىلەر كەزدەسىپ تە ءجۇر. ازىن-اۋلاق ارقار دا بار سياقتى. ال سىلەۋسىن كوپ كەزدەسە بەرمەيدى ەكەن.

كەرەك دەرەك

 يليا بيريۋكوۆ 1922 - جىلى كوكپەكتى اۋدانىندا تۋعان. بايكالدا اسكەري بورىشىن وتەپ، جاپون سوعىسىنا قاتىسقان. سەگىز جىل بويى شەكاراداعى ۇرىستا بولعان. 1949 - جىلى ەلىنە ورالىپ، توكار بولىپ قىزمەتكە تۇرادى. زەينەتكەرلىككە دە وسى جەردەن شىققان. ەڭبەك كىتاپشاسىندا جۇمىسقا قابىلداندى جانە زەينەتكەرلىك دەمالىسقا شىقتى دەگەن عانا جازۋ بار.

مەرەي قاينار ۇلى

«ديدار»