عاسىردان دا ۇزاق ەڭبەك - فوتو
سودان بەرى جىلدان جىلعا، شاقىرىمنان شاقىرىمعا، توننادان تونناعا جەتكىزىپ، تاسىمالدانعان جۇكتەرىمەن بەل اسقان شويىن جول ءوز قىزمەتىن ادال اتقارىپ كەلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ايتقانداي، تەمىرجول ەل ەكونوميكاسىنىڭ «كۇرەتامىرى» .
وتكەن 110 جىلدا بولات جول ەڭبەككەرلەرىنىڭ التىن قولىمەن، قارىمدى قابىلەتىمەن كوپ جۇمىس اتقارىلدى.
دەمەك، بۇگىن دە، ەرتەڭ دە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ: «ەشقانداي كولىك ءتۇرى بۇعان دەيىن دە، تاياۋ بولاشاقتا دا قازاقستان ءۇشىن تەمىرجولداي ماڭىزدى بولا المايدى»، دەگەن ءسوزى ءوز ءمانىن جويمايدى.
ۇزىندىعى 1668 شاقىرىمدى قۇرايتىن ورىنبور-تاشكەنت شويىن جول الىبى 1906 - جىلى عالامات ارا قاشىقتىقتى قۇرايتىن ەۋروپالىق رەسەي مەن ورتالىق ازيانى جالعاپ جاتتى. ءسويتىپ، ول ءوزى وتكەن وڭىرلەرگە كەرەمەت دامۋ سەرپىنىن بەرىپ، قازاق دالاسىنا تۇپكىلىكتى وزگەرىس اكەلدى. الىپ تەمىرجول ماگيسترالى پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ حالقىمىزدىڭ تۇرمىس سالتى، مەنتاليتەتى، سونداي-اق، ەكونوميكالىق ءوسىمى تۇبەگەيلى وزگەردى دەۋگە نەگىز بار.
بىلاي قاراعاندا، وتاربانىڭ العاشقى اشى داۋىسى شىققاننان-اق قازاق دالاسىندا ءوندىرىس وشاقتارى قۇرىلا باستادى. ۇلكەن ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەر مەن اگرارلىق سالا دامىپ، جەر يگەرىلدى. ۇلتتىق ءبىلىمدى ينجەنەر مامانداردىڭ بۋىنى قالىپتاستى. بۇلارمەن قوسا، قازاق ەلىنىڭ ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ كوپشىلىگىمەن گۋمانيتارلىق بايلانىسى ورنادى.
ءبىزدىڭ ەلدەگى تەمىرجولدىڭ 110 جىلدىق تاريحىندا كوپتەگەن وقيعالار ورىن الدى. تەمىرجول رەلستەرىمەن 1930- جىلدارى كەڭەس وداعىنىڭ يندۋستريالاندىرۋى وتسە، بۇگىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باستاماشىلىعىمەن زامانعا ساي جاڭا ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ شاراسى ءجۇرىپ جاتىر.
ءبىزدىڭ حالىق شويىن جولمەن ۇلى وتان سوعىسىندا جەڭىسكە قول جەتكىزدى. سەبەبى، سول جىلدارى تەمىرجول تامىرلارىمەن قازاق ەلىنىڭ ازىق-تۇلىگى سوعىس دالاسىنا قاراي اعىلىپ جاتتى. ەلىمىزدەگى ءىرى ءوندىرىس ورىندارىن تەمىرجولىمىز بەينە-ءبىر قۋاتتى قولدارىمەن تۇتىنۋشىلارمەن تىعىز بايلانىستىردى.
وتكەن عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا قازاق تەمىرجولىنىڭ تەحنولوگياسى، ستانسالارى مەن ءاربىر تەلىمى ۇنەمى دامۋ ۇستىندە بولدى. 1913-1917 - جىلدارى چەليابى-ترويتسك- قوستاناي تەمىرجولدارى سالىندى. التاي مەن سەمەيدى جالعاعان تەمىرجول جەلىسى دە 1913 - جىلى تارتىلدى. ال 1922 - جىلى پەتروپاۆل- كوكشەتاۋ تەمىرجولى توسەلىپ، كەيىننەن ول اقمولا مەن پاۆلودار-قۇلاندىعا دەيىن ۇزارتىلدى.
وسى ارادا 1926-1930 - جىلدارى قۇرىلىسى جۇرگىزىلگەن اتاقتى تۇركسىب تەمىرجولىن نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. ونىڭ جالپى ۇزىندىعى 1500 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتسا، كىرمە جولدارىن قوسا ەسەپتەگەندە 2000 شاقىرىمنان اسىپ جىعىلاتىن.
قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العالى بەرى تەمىرجول كولىگى مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرىنە اينالدى.
سوڭعى 5 جىلدا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇ ك» ا ق يندۋستريالاندىرۋ بويىنشا كوشباسشى بولىپ، قازاقستاندا 4 بىردەي زامانا تالابىنا ساي ءىرى زاۋىتتاردى ىسكە قوستى. ولار - ۆاگون جاساۋ، لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ، رەلس شىعاراتىن كاسىپورىندار. بۇلارمەن قاتار، سالاعا قاتىسى بار ونداعان سەحتاردى جاڭعىرتىپ ىسكە قوستى. ونىڭ ىشىندە ۆاگون قۇياتىن جانە قوسالقى بولشەكتەر جاسايتىن ءوندىرىس وشاقتارى بار.
ۇلتتىق كومپانيا ترانزيتتىك مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتە وتىرىپ، سوڭعى 5 جىلدا ستراتەگيالىق ماڭىزى وتە جوعارى ءتورت بىردەي تەمىرجول جەلىسىن تارتتى. ولاردىڭ جالپى ۇزىندىعى 1641 شاقىرىمعا جەتىپ جاتىر.
جەتىگەن- التىنكول جولى قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەكىنشى بايلانىس تەمىرجولى بولسا دا، تاياۋ جىلدارى پويىز وتكىزۋ تۇرعىسىندا دوستىق- الاشاڭقاي دەڭگەيىنە جەتەدى دەگەن سەنىم بار.
ال، وزەن - تۇركىمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكارا تەمىرجول جەلىسى قازاقستان ارقىلى پارسى شىعاناعىنا شىعاتىن حالىقارالىق تاماشا ۇيلەسىم تاپقان جول بولىپ وتىر.
تاياۋ ۋاقىتتا ماڭعىستاۋ، اقتوبە، قاراعاندى، قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ تۇرعىندار سيرەك قونىستانعان اۋداندارى ارقىلى وتەتىن جەزقازعان-سەكسەۋىل جانە ارقالىق-شۇباركول تەمىرجول جەلىلەرى ىسكە قوسىلىپ، پايدالانۋعا بەرىلەدى. ولار توتەلەي تارتىپ، شىعىس پەن باتىستى جالعايدى. ءسويتىپ، وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك وڭىرلەردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. سونداي-اق، قازاق ەلىنىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ودان سايىن كۇشەيتە تۇسەدى. سەبەبى، ول جولدار ازيا-ەۋروپا ارالىعىنداعى ەلىمىز ارقىلى وتەتىن جولداردى مىڭ شاقىرىمعا دەيىن قىسقارتادى.
«ق ت ج» ۇ ك» ا ق ەكونوميكالىق باعىتتى العا جىلجىتۋشى لوكوموتيۆ رەتىندە كولىكتىك- لوگيستيكانى باسقارۋىنا الىپ، بولاشاققا سۇيرەپ كەلەدى.
بۇگىندە بۇل كومپانيانىڭ باسقارۋىنا ەلىمىزدىڭ 11 اۋە ايلاعى، سۋ نىساندارى مەن اۆتوكولىك كەشەندەرى بەرىلىپ، لوگيستيكالىق تىزبەك قۇرۋ ءىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قىتاي ەلىنىڭ ليانيۋنگان پورتىندا كولىكتىك- لوگيستيكالىق تەرمينال سالىنۋدا. ءسويتىپ، كورشى ەلدىڭ سولتۇستىگى مەن ورتالىعىنداعى وڭىرلەرمەن تىعىز بايلانىس، ارىپتەستىك ورناتىلۋدا. اتالعان ايماقتار جونەلتەر جۇگىنىڭ ايتارلىقتاي بولىگىن قازاقستان تارابىنا بۇرماق. سونداي-اق، ەل ىشىندە جانە شەتەلدە كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتاردىڭ جەلىلەرى قۇرىلۋدا. بۇگىندە الماتى وبلىسىنىڭ قىتايمەن شەكاراسىندا «قۇرعاق پورت» قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
جولاۋشىلار تاسىمالداۋ ءىسى دە نازاردان تىس قالماۋدا. ونىڭ ايقىن كورىنىسى وتكەن جىلى تەمىرجولدىڭ قىزمەتىن 20 ملن. ادام پايدالانىپتى.
وتاندىق «تۇلپار-تالگو» زاۋىتىنىڭ ۆاگوندارى نەگىزىندە جاڭا باعىتتار جاساقتالىپ، سونىڭ ارقاسىندا «ق ت ج» ۇ ك» ا ق جوعارى جىلدامدىقتى جولاۋشىلار باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. بۇرناعى جىلى «الماتى- پەتروپاۆل» پويىزى وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى جالعاسا، بىلتىر ونىڭ قاتارىن «استانا- اتىراۋ» ، «الماتى- اتىراۋ» پويىزدارى تولىقتىردى. ال، بيىل تاعى 5 پويىز جولعا شىعادى. ولار، استانا-قىزىلوردا، الماتى- اقتوبە، استانا-وسكەمەن، الماتى-وسكەمەن، الماتى- اتىراۋ باعىتتارىنداعى جۇردەك پويىزدار بولماق.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ،
«ەگەمەن قازاقستان»
