مەن بالالارىمنىڭ بارلىعىن اۋىلعا جىبەرىپ، جۇمىسقا سالاتىن ادەتىمدى جاسىرمايمىن - ەرماحان ىبىرايىموۆ

استانا. قازاقپارات  -اۋىل دەسە، جۇرەگى ءلۇپ ەتىپ، بۇيرەگى بۇرمايتىن قازاق جوق. «ءبىزدىڭ اۋىل» بۇگىن سيدنەي وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ەرماحان ىبىرايىموۆتى قابىلداپ وتىر.

1. ءسىز تۋىپ-وسكەن قاي اۋىل؟

2. بۇل اۋىل نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟

3. تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى كاسىبى قانداي؟

4. اۋىل بۇرىن قانداي ەدى، قازىرگى احۋالى نەشىك؟

5. اۋىلىڭىزدىڭ بولاشاعىن قالاي ەلەستەتەسىز؟

6. اۋىلىڭىزعا ات باسىن ءجيى بۇراسىز با؟

7. بالالارىڭىزدىڭ بۇيرەگى اۋىلعا قانشالىقتى بۇرادى؟

8. اۋىلدان تۇلەپ ۇشقان ازامات رەتىندە سول وڭىرگە قاندايدا ءبىر جاقسىلىق جاساي الدىڭىز با؟

1. جامبىل وبلىسى، ت. رىسقۇلوۆ اۋدانى، جاقسىلىق اۋىلىندا تۋىپ-ءوستىم. 1972 -جىلى 1- قاڭتاردا 10 بالانىڭ 7-بولىپ دۇنيەگە كەلدىم. ءتورت قىزدان كەيىنگى ۇل بولىپ ومىرگە كەلەرىمدە اپام قانشايىم «بىرەۋلەر ايىرباستاپ الىپ قويادى» دەپ مارقۇم انام ءجاميلانى پەرزەنتحاناعا جىبەرمەي، مەنى ۇيدە بوساندىرىپتى. جاسىراتىنى جوق، مەن اپامنىڭ مەنشىكتى بالاسى بولىپ، تاربيەسىن كوردىم. دەمەك، بۇل -  مەنىڭ كىندىك قانىم تامعان ناعىز اۋىلىم. اكەم ساعي -  ت. رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. اۋداننىڭ دامۋىنا، كوركەيۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسقان ازامات. قازىرگى تاڭدا اۋداندىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ بەلدى مۇشەسى.

زەينەت جاسىندا بولسا دا دەمالىستى ونشا جانى سۇيمەيتىن، ەڭبەكقور جان. اۋىلىمىزداعى مەشىت، سپورت مەكتەبى قۇرىلىسىنىڭ باسى- قاسىندا اكەمنىڭ جۇرگەنىن ەل بىلەدى.

جاقسىلىق اۋىلى جاقسىلىق قاپالبايەۆ اتامىزدىڭ اتىمەن اتالادى. بۇل كىسى كەزىندە ۇزدىك جىلقىشى بولىپ، اۋىلدىڭ اتىن دۇركىرەتىپ، جىلقىنى قالاي باعۋ كەرەكتىگىن تانىتىپ، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى دەگەن قۇرمەتكە يە بولعان جان. وسى جەردە ايتا كەتۋ كەرەك، ءبىزدىڭ اۋىلىمىزدان شىققان تاعى بىرنەشە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتانعان اتالارىمىز بار. سونىڭ ءبىرى -  بايتىك زاۋىربەكوۆ. مەن بۇل اتامىزدىڭ كوزىن كوردىم. ءبىزدىڭ اۋىلداعى ءۇيىمىز تۇرعان كوشە بايتىك كوشەسى دەپ اتالادى. كارىباي اباقوۆ دەگەن اتامىز ۇزدىك مەحانيزاتور بولعان، ەگىن وراعىنان سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى قۇرمەتىنە يە بولعان ابىرويلى اقساقال.

ءبىلىم سالاسىنا كەلسەك، ءال- فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ءومىرحان ءابديمان ۇلىن ايتار ەدىم. ول كىسى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، ق ر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى، ق ر جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. ەلىمىزدىڭ جۋرناليستيكا سالاسىندا سىڭىرگەن ەڭبەگى وراسان زور. كوپتەگەن شاكىرت تاربيەلەپ وتىر.

راسىن ايتقاندا، كەڭەس وداعىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى -  قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىن زور باعالاپ، ولارعا ۇلكەن قۇرمەت كورسەتتى. ولاردىڭ ابىرويىن اسقاقتاتتى. بۇل ادامداردى ىنتالاندىردى. وسى تاجىريبەنى قازىر دە قولدانساق، ەلىمىزدىڭ دامۋىنا، حالقىمىزدىڭ ءال- اۋقاتىنىڭ كوتەرىلۋىنە ۇلكەن سەرپىن بەرەر ەدى دەپ ويلايمىن.

2. اۋىلىمىز تۋرالى تاريحي دەرەكتەر كوپ ەمەس، ءبىراق نۇرقياش اتا جازعان كىتاپتىڭ بەتىنەن ازداعان دەرەكتەر الۋعا بولادى. اۋىلدىڭ تاريحي اتى قۇتتىجان بولعان ەكەن. كەيىن كەڭەستەر وداعى كەزىندە لەنين ۇجىمشارىنا قاراستى تەلمان اتىنداعى اۋىل اتالىپتى. ەگەمەندىك العاننان كەيىن جاقسىلىق اۋىلى بولدى. «ايقىن» گازەتى جاقسى ءبىر باستاماعا تۇرتكى بولىپ وتىر. اۋىلىمىز تۋرالى تاريحي دەرەكتەردى جيناپ، زەرتتەپ، مەرەيتويىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك ەكەن-اق. بۇل الداعى ۋاقىتتا ويدا جۇرەتىن جايت بولدى. توي تەك ءىشىپ-جەۋ، ويىن-ساۋىق ءۇشىن ەمەس، سول اۋىلدان كىمدەر شىققانىن، ءبىزدىڭ ءتۇپ-تامىرىمىز اۋىلدا جاتقانىن كەيىنگى ۇرپاق، بالالارىمىزدىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن قاجەت.

جالپى، ءبىزدىڭ وڭىردەن شىققان سپورت ساڭلاقتارى بارشىلىق. گرەك-ريم كۇرەسىنەن ك س ر و سپورت شەبەرى جاپسارباي اتىبەكوۆ، بوكستان ك س ر و سپورت شەبەرى، الەم چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازى كەنجەبەك بەكەبايەۆ اعالارىمىزدى اتاپ وتۋگە بولادى. يسلام بايرامۋكوۆ (سيدنەي -  2000) -  وليمپيادا ويىندارىنىڭ ەركىن كۇرەستەن كۇمىس جۇلدەگەرى. بالۋانىمىز اقجۇرەك تاڭاتاروۆ (لوندون 2012) وليمپيادا ويىندارىندا قولا جۇلدەگە قول جەتكىزدى. بۇگىنگى تاڭدا دا قازاقستان قۇراما كومانداسىنا مىقتى ءىزباسار دايىنداۋ جۇمىستارىن ءساتتى جۇرگىزىپ وتىرعان جاعدايىمىز بار. وراز ءالديباي، قىدىربەك سادىقبەك سياقتى جاستارىمىز ءوسىپ كەلەدى.

3. اۋىلىمىز ەلىمىزدىڭ كوپ اۋىلدارىنا ۇقساعان، مال جانە ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. تاۋ بوكتەرىندە الما اعاشى، باسقا دا جەمىس-جيدەكتەرى مول. كوپ ءۇي جىلقى ۇستاپ، بيە ساۋادى. قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق سۋسىنىمىز - قىمىزدى ساتىپ، تىرشىلىگىن جاساپ وتىرعاندار دا بار. اپالارىمىزدىڭ قىمىزى، ايران- ءسۇت، قۇرت- ىرىمشىگى ءشولىڭدى قاندىرىپ، ءتىل ۇيىرەدى.

4. كەڭەس وداعى كەزىندە لەنين اتىنداعى ۇجىمشار اتى كەرەمەت دۇركىرەپ تۇرعان اۋىل سانالاتىن. وداق تاراعاننان كەيىن شارۋالاردىڭ ءبىرازى نە ىستەرىن بىلمەي، جاستاردىڭ كوبى قالاعا كەتىپ قالدى. قازىرگى تاڭدا نارىق زاڭدىلىقتارىنا ۇيرەنىپ، ەسىن جيناعان اۋىلداستارىم تۇرمىسىنا ەش رەنىش ايتپايدى. اندا-ساندا اۋىل ازاماتتارى اكىمدەرگە مۇڭ-مۇقتاجىن، ءوز تالاپتارىن ايتىپ، كەيىن باسىلىپ جاتادى. ول -  زاڭدىلىق.

جالپى، ءبىزدىڭ اۋىل تاۋلى، سۋلى، قۇمدى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، تابيعاتى ەرەكشە اۋىل.

5. اۋىلعا ۇلكەن جول ءتۇستى. حالىقارالىق باتىس ەۋروپا -باتىس قىتاي جولىنىڭ ەلىمىزگە، ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ اۋىلىمىزعا دا تيگىزەر پايداسى كوپ بولادى دەپ سەنەمىن. بۇل حالىقارالىق جول بولعاندىقتان، كوبىنە قىتاي مەملەكەتىنىڭ تاۋارلارىن تاسيدى. جول بويىندا زامان تالابىنا ساي تاماقتانۋ ورىندارىن، اۆتوتۇراق، تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستانساسىن اشۋ قاجەت. جەرگىلىكتى حالىقتى جۇمىس ورنىمەن قامتۋ كەرەك. ولاردى سول ماماندىقتارعا وقىتىپ، ۇيرەتۋ جاعىن دا ەسكەرگەنىمىز ءجون.

 6. اۋىلعا ءجيى ات باسىن بۇرامىن دەۋگە تولىق نەگىز بار. ءبىزدىڭ اۋىلىمىز الماتىدان 400 شاقىرىم عانا جەردە. ونىڭ ۇستىنە، جوعارىدا ايتىپ وتكەن باتىس ەۋروپا - باتىس قىتاي حالىقارالىق اۆتو جولى تۇسكەلى اۋىلعا ماشينامەن ءۇش ساعاتتا باراتىن بولدىق. ايىنا ءبىر رەت بارامىن-اۋ، شاماسى. ۇزاق ۋاقىت بارا الماي قالسام ساعىنىپ، اۋىلىمدى اڭساپ تۇراتىن قازاقتىڭ ءبىرى مەن بولامىن.

7. قازىر اسفالت پەن كومپيۋتەر زامانى عوي، سوندىقتان بالالاردىڭ اۋىلعا بارعىسى كەلمەيتىنى راس. ءبىراق مەن بالالارىمنىڭ بارلىعىن اۋىلعا جىبەرىپ، جۇمىسقا سالاتىن ادەتىمدى جاسىرمايمىن. ءبىر قىز، بەس ۇلىم بار. ەگىن وراعى كەزىندە اعا-ءىنىمنىڭ جانە مەنىڭ بالالارىم ۇلكەندەرگە كوپ كومەك كورسەتەدى. شەتتەن جۇمىس كۇشىن المايمىز. ىستەگەن جۇمىستارىنا قاراي ساعي اتالارى بالالارعا ايلىق بەرەدى. ەڭبەكپەن تاپقان ناننىڭ ءتاتتى ەكەنىن ولار ءبىلىپ ءوسىپ كەلەدى.

 8. قۇدايعا شۇكىر، سپورت مەكتەبىم بار، اۋىلعا سالعان مەشىت ەل يگىلىگىنە قىزمەت جاساپ تۇر. ءبىراز ازاماتتار شارۋاشىلىعىمدا جۇمىس ىستەپ، بالا-شاعاسىن اسىراپ ءجۇر. مەشىت 150 ادامدىق، جان-جاعى قۇلپىرىپ، تال ەگىلىپ، جايناپ تۇر. مەشىتتىڭ باس يمامى سەرىكحان قاجىعا العىسىم شەكسىز.

شارۋا قوجالىعىن اعا- ىنىلەرىم ءالماحان مەن قالماحان جۇرگىزىپ وتىر، لەسبەك اعامىز تىنباستان قىزمەت جاساپ ءجۇر. بولاشاقتان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز. مەملەكەت تاراپىنان ءارقاشان قولداۋ كورىپ، تاسىمىز ورگە دومالاۋدا. اۋىلدارىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.

«ايقىن»