كۇيەۋىمدى سۇيمەيمىن...

استانا. قازاقپارات - «...ء بىزدىڭ وتباسىمىز سىرتتان قاراعان ادامعا باقىتتى، الاڭسىز بولىپ كورىنەدى. ويتكەنى مەنىڭ ومىرلىك جارىم، بالالارىم، ۇلكەن ءۇيىم دە بار. جارىم وتباسىنا مەيىرىمدى جان، قامقور اكە. ءبىراق.. . مەن قانشا تىرىسسام دا كۇيەۋىمدى سۇيە الماي قويدىم»، - دەپ حات جولداعان تولقىن. ەندەشە تولقىننىڭ سىرعا تولى حاتىن وقىپ، ءوز ويلارىڭىزدى قوسا وتىرىڭىزدار وقىرمان.

مەن الماتى وبلىسىنىڭ بۇرىنعى نارىنقول اۋدانىنداعى ءبىر اۋىلدا تۋىپ ءوستىم. ءوزىم ون بالانىڭ كەنجەسى بولعاسىن وتە ەركە ەدىم. ءبىراق اكەم مەن انامنىڭ قانشا ەركەسى بولسام دا، الدىمداعى اعالارىمنىڭ سۇق كوزىنەن جاسقاناتىنمىن. اۋىلدا قىز بالانىڭ ءاربىر قادامى اڭدۋلى عوي. كوشەدە كولبەڭدەپ جۇرە بەرسەڭ دە، بىرەۋگە جىميا قاراساڭ دا، ءۇيدىڭ قاقپاسىنىڭ الدىنان جىگىتتەر ىسقىرىپ وتسە اڭگىمە.

اعالارىمىز دا وزدەرى بىرەۋدىڭ قىزدارىمەن جۇرسە دە، قارىنداستارىن ۇيدەن اتتاپ شىعارمايتىن. ۇيدەن مەكتەپكە تۋرا بارىپ، تۋرا قايتاتىن جول دا جاساپ قويعان. وسىنداي قاتالدىقتا تاربيەلەنسەك تە، بويجەتىپ، ەتەك-جەڭىمىزدى جيا باستاعاندا اۋىلدىڭ جىگىتتەرى بىزگە كوز قىرىن سالىپ، شىعارىپ سالۋعا ارەكەت ەتىپ، سومكەمىزدى كوتەرىپ بايەك بولىپ جاتاتىن.

ءۇيدىڭ ماڭىنا كەلگىشتەپ كەتكەن جىگىتتەرگە اكەم: «ءاي، جۇگىرمەك، ساعان كىم كەرەك؟» دەپ ايعاي سالسا، «ەردوس كەرەك ەدى» دەپ كەنجە اعامنىڭ اتىن اتاي سالاتىن قۋلار. وسىنداي ءبىزدىڭ اۋلانى تورۋىلداعان جىگىتتەردىڭ ءبىرى مەنىڭ ەڭ العاش ماحاببات دەگەن ۇلى سەزىمدى سەزىنىپ كورۋىمە سەبەپكەر بولدى.

جاندوس مەنەن ەكى سىنىپ جوعارى وقيتىن. مەكتەپتىڭ دالىزىندە ءبىر-بىرىمىگە قارسى كەزدەسىپ قالساق، نەگە ەكەنىن بەلگىسىز مەن ودان قاتتى قىسىلىپ، تىك قاراۋعا باتا الماۋشى ەدىم. ويتكەنى جاندوستىڭ جۇرگەن ءجۇرىسى، سويلەگەنى، مەكتەپ كەشتەرىندە ولەڭ ايتقانى ماعان قاتتى ۇنايتىن. 9-سىنىپ وقىپ جۇرگەنىمدە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان كۇزگى بالدا جاندوس ەكەۋمىز جۇپ بولىپ سول كەشتى جۇرگىزدىك.

وسى كۇزگى بالدان كەيىن قىزدار، جىگىتەر جيىلىپ بي كەشىن وتكىزدىك. سول كۇنى جاندوس مەنى ۇيگە دەيىن شىعارىپ سالدى. ءبىزدىڭ ءۇي كوشەنىڭ ەڭ باسىندا ەدى. ۇلكەن كوشەنىڭ بويىمەن ءبىر توپ وقۋشى كەلە جاتىرمىز. جول-جونەكەي اركىم ءوز ۇيىنە كىرىپ ازايا بەردىك. جاندوستىڭ ۇيىنە تاياعانىمىزدا ول دا ۇيىنە كىرەتىن شىعار دەپ ەدىم، ءبىراق ول مەنىمەن قاتار ءجۇردى. ەكەۋمىز اقىرىن باسىپ ءۇنسىز كەلە جاتىرمىز. ىشىمنەن ۇيگە جىلدام جەتپەسەك ەكەن دەپ تىلەپ كەلەمىن. انشەيىندە ۇيدەگىلەرگە ءۇيىمىز مەكتەپتەن سونشا الىس دەپ اشۋلاناتىنمىن. بۇل جولى ماعان ءۇيىمىز مەكتەپكە سونداي جاقىن كورىندى.

ءدال وسى كۇننەن باستاپ جاندوس ەكەۋمىز جاقىن دوس بولىپ كەتتىك. جۇرەگىم الىپ ۇشىپ مەكتەپكە اسىعاتىنمىن. ول مەنىڭ اعام ەردوستىڭ سىنىپتاسى بولعاندىقتان ءۇيىمىزدىڭ اۋلاسىنا ءجيى كەلىپ تۇردى. ول مەكتەپتى بىتىرگەندە مەن قاتتى قينالدىم. قالاعا وقۋعا كەتكەندە ساعىنىپ، تاعاتسىزدانا كۇتۋشى ەدىم. ول كانيكۋلعا كەلسە، مەن ءۇشىن مەيرام بولاتىن. وسىلاي ەكى جىل زۋىلداپ وتە شىقتى. مەن الماتى قالاسىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم.

جاندوس ماعان جاتاقحاناعا ءجيى كەلىپ تۇراتىن بولدى. ءبىر كۇنى ول ماعان اياق استىنان اسكەرگە كەتەتىنىن ايتتى. مەن نە دەرىمدى بىلمەدىم، جىلادىم، اشۋلاندىم. اسكەرگە بارۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىنىپ تۇرسام دا، ءوزىم قالاعا ەندى جەتىپ، جۇبىمىز جازىلمايتىن بولدى دەپ قۋانىپ جۇرگەنىمدە بۇل حابار ماعان جامان اسەر ەتتى.

سونىمەن جاندوس ەكەۋمىز ول اسكەردەن كەلە سالىپ ۇيلەنەتىن بولىپ كەلىسىپ، ونى اسكەرگە شىعارىپ سالدىم. ءوزىم سۇيىكتىمدى ساعىنسام دا وقۋىمدى جاقسى وقۋعا تىرىسىپ، جاندوسىمنىڭ ءار حاتىنا قۋانىپ ءجۇرىپ جاتتىم.

ەكىنشى كۋرس وقىپ جۇرگەنىمدە جاتاقحانانىڭ بولمەسىندە بىرگە تۇراتىن دوس قىزىمنىڭ تۋعان كۇنى بولدى. تۋعان كۇنگە ءبىراز ستۋدەنت جينالدى. تۋعان كۇن يەسى اسەل تالدىقورعانىڭ قىزى ەدى. ونىڭ تۋعان كۇنىنە اۋىلداستارى كەلدى. وسى بالالاردىڭ اراسىندا اسحات دەگەن بالا ەكەۋمىز تەز ءتىل تابىسىپ كەتتىك. اسحات الماتىداعى ەنەرگەتيكالىق ينستيتۋتتا وقيتىن. وتە ءبىلىمدى، ۇستامدى جىگىت. اسحات اسەلدىڭ سىنىپتاسى بولعاندىقتان ورتاق دوسىمىز رەتىندە جاقسى سىيلايتىنمىن. ول اسەل ەكەۋمىزدى قىدىرتىپ، كينوعا، تەاترعا الىپ باراتىن. ءبىر كۇنى اسحات اپكەسىنىڭ ۇيىندە تۋعان كۇن جاسايتىن بولىپ اسەل ەكەۋمىزدى شاقىردى.

ويىمدا تۇك جوق ءبىر توپ قىز بولىپ تۋعان كۇنگە باردىق. سول كۇنى اسحاتتىڭ تۋعان- تۋىسى جيىلىپ كەلىن تۇسىرۋگە دايىندالعان ەكەن. مەن ونى كەيىن ءبىلدىم عوي. سونىمەن نە كەرەك، مەن ءوزىمنىڭ قالاۋىمنان تىس ءبىر-اق كۇندە جاندوسىمدى باسقا جانمەن ايىرباستاپ جىبەردىم.

قازاقتىڭ قىزدارى ءۇشىن كيەلى بوساعانى اتتاپ، اق جاۋلىق سالىنعاننان كەيىن ارتقا شەگىنەر جول جوق. جىلاي-جىلاي باسىما سالعانىنا كونىپ، جاندوستى ۇمىتۋعا تىرىستىم. ءبىراق اقىلىم قانشا جاندوستى ۇمىتتىرعىسى كەلسە دە، جۇرەك، شىركىن كونبەدى.

اسحات ەكەۋمىز ءبىر جىلدان كەيىن بالالى بولدىق. ول كەزدە قالادا تۇراتىن اعامنىڭ ءۇيىنىڭ قاسىنداعى 2 بولمەلى شاعىن ءۇيدى جالداپ تۇراتىنبىز. ءبىر كۇنى ءۇيدىڭ تىرلىگىن جاساپ اۋلادا جۇرسەم قاقپادان جاندوس كىرىپ كەلدى. ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزگە ۇندەي الماي ءبىراز تۇرىپ قالىپپىز. سول كەزدە ۇيدەن اعام شىعىپ، «ە، جاندوس كەلدىڭ بە، جاقسى بولدى، سەنەن اۋىلعا سالەمدەمەمدى بەرىپ جىبەرەيىن دەپ شاقىرىپ ەدىم» دەدى. مەن ساسقانىمنان بۇرىلا سالىپ ۇيگە كىرىپ كەتتىم.

ۇيگە كىرىپ تىعىلسام دا، جاندوستى تاعى ءبىر كورۋگە اڭسارىپ اۋىپ تەرەزەگە قاراي بەرگىم كەلدى، جۇرەگىم تۋلاپ قاتتى تولقىعانىم سونشالىق قول-اياعىم سۇپ-سۋىق بولىپ كەتتى. جاندوس تا ءدال مەندەي سەزىمدە بولدى ما، بىلمەيمىن. ول ماعان وكپەلى عوي دەپ ءوزىمدى ءوزىم قيناپ جۇرەتىنمىن. ءبىراق سول ساتتە كورگەنىمدە ونىڭ كوزىنەن وزىمە دەگەن جەككورىنىشتى كورمەگەن سەكىلدىمىن. مۇمكىن ماعان سولاي كورىنگەن شىعار...

مەن جاندوستى سۇيگەندەي اسحاتتى جاقسى كورە المادىم. ەكەۋمىزدىڭ ورتاق ەكى بالامىز بار. ولار اكەلەرىن قاتتى جاقسى كورەدى. اسحات تا بالالارى دەسە جانى بولەك. مەنىڭ كوڭىلىمدى تابۋ ءۇشىن دە مەرەكە سايىن گۇل سىيلاپ بايەك بولىپ جۇرەدى. مەن ۇيدە تاماق جاساماسام دا، ونىڭ كيىمدەرىن ۇتىكتەمەسەم دە ول ماعان ەشقاشان داۋىس كوتەرگەن ەمەس. قايتا ماعان: «جانىم اۋىرىپ تۇرسىڭ با، كوڭىل-كۇيىڭ بولماي تۇر ما» دەپ استى-ۇستىمە تۇسەدى. ال ماعان اسحاتتىڭ مەنى وسىلاي ەركەلەتكەنىنىڭ، بايەك بولعانىنىڭ ءوزى ۇنامايدى. ول ۇيگە كەلمەسە ەكەن، جۇمىستارىمەن سىرتتا جۇرە بەرسە ەكەن دەپ ويلايمىن. ال ءوزىمنىڭ جانىم قالامايتىن اداممەن ءتۇندى وتكىزۋدىڭ قانداي ازاپ ەكەنىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. تۇڭعىش بالاما اياعىم اۋىر كەزدە كۇيەۋىمنىڭ يىسىنەن جيىركەنەتىنمىن. ءبىراق كەيدە مەنىڭ وزىنە سالقىن قارايتىنىمىدى كۇيەۋىم دە سەزەتىن سەكىلدى.

شەكسپيردىڭ «ماحاببات ءوزىن قۋعاننان قاشىپ، وزىنەن قاشقاننىڭ ارتىنان قۋادى» دەگەن ءسوزى بار عوي. وسى ءسوز ءدال ماعان ارنالعانداي. بۇگىندە جاندوستىڭ وتباسى، ءتورت بالاسى بار. ءبىراق مەن ونى ءالى كۇنگە سۇيەمىن، قىزعانامىن. ول ۇيلەندى دەپ ەستىگەندە ءىش-قۇسا بولىپ ولە جازدادىم. نە ىستەرىمدى بىلمەيمىن. جاندوس قازىر اۋىلدا تۇرادى. كەيدە اۋىلدىڭ ادامدارى ۇيگە كەلە قالسا، جاندوستىڭ ەسىمىن ەستيمىن بە دەپ ەسىم شىعادى. بىردە اۋىلداعى جەڭگەم اڭگىمە اراسىندا «جاندوستىڭ ايەلى پىسىق ەمەس، بوستاۋ» دەگەندە ىشتەي قۋانىپ كەتتىم. نەگە ەكەنىن ءوزىم دە بىلمەيمىن. ادەتتە سۇيگەن ادام ءوزىنىڭ سۇيىكتىسىنە باقىت تىلەيدى دەپ جاتادى عوي. ءبىراق مەن جاندوستىڭ باسقا جانمەن باقىتتى ەكەنىن ەستىگىم كەلمەيدى.

جاندوس تا مەنى سۇيەتىنىن بىلەمىن. ويتكەنى ونىڭ ماعان دەگەن سەزىمىن ونىڭ كوزىنەن كورەمىن. ەكەۋمىز ءبىر جىلدا ەكى-ءۇش رەت كەزدەسىپ تۇرامىز. وسى كەزدەسۋ ماعان ۇزاق ۋاقىتقا قۋات بەرەدى. جوق، سىزدەر جامان ويلاپ قالماڭىزدار، مەن كۇيەۋىمنىڭ كوزىنە ءشوپ سالعان ەمەسپىن، سالمايمىن دا. ويتكەنى مەنىڭ بۇعان ارىم جىبەرمەيدى. ءبىراق جاندوستى كورگەن كۇنى مەن سونداي باقىتتى بولىپ جۇرەمىن. ەكەۋمىز كەزدەسكەندە سويلەسە دە المايمىز، ايتاتىن ورتاق اڭگىمەمىز دە جوق. ءبىراق ونىڭ قاسىندا ءۇنسىز وتىرسام دا مەن ءوزىمدى باقىتتى سەزىنەمىن.

«مەن سىيعا تارتقان ورامال» دەگەن اندەگىدەي «كۇلدىرىپ وتىر باسقا جان، جاقسى ەدى سەن كەپ جىلاتساڭ» دەپ ءومىرىم ءوتىپ بارادى.

 مەن كۇيەۋمىنەن اجىراسا المايمىن. ويتكەنى بالالارىمدى ءتىرى جەتىم ەتكىم كەلمەيدى. سول ءۇشىن ماڭگىلىككە ءوز ماحابباتىمدى قۇربان ەتتىم. انا رەتىندە باقىتتى بولسام دا، ايەل رەتىندە باقىتسىزبىن.

مەن ءوزىمنىڭ بۇل سىرىمدى ەشقاشان ەشكىمگە ايتقان ەمەسپىن. ىشىمە سىيماعان سىرىمدى اق قاعازعا اقتاردىم. مەنىڭ باقىتتى بولعىم كەلەدى. ءبىراق امالىم قانشا، مەن اسحاتتى قانشا اياسام دا، سىيلاسام دا، سۇيە المايمىن. ماحابباتتىڭ دەرتىن تارتىپ جۇرگەن مەن بەيباق قالاي باقىتتى بولسىن. ءبىر كەم دۇنيە.. .

تولقىن، الماتى وبلىسى

«الاش ايناسى»