ا ق ش- تىڭ رەسەيگە قارسى كەزەكتى جازالاۋى قازاقستانعا دا قيىن تيەتىن سياقتى

استانا. قازاقپارات - تاياۋدا ا ق ش- تىڭ رەسەيگە قارسى ەنگىزگەن سانكسياسىنىڭ سالدارىن حالىقارالىق ساراپشىلار اۋىر بولادى دەسىپ جاتىر. ويتكەنى ول الدىڭعىسىنداي جەكەلەگەن تۇلعالارعا ەمەس، كورپوراتيۆتىك سەكتورعا باعىتتالىپ وتىر.

ناقتىراق ايتقاندا، جاڭا سانكسيا تىزىمىنە رەسەيلىك ءىرى بانكتەر، ەنەرگەتيكالىق الىپتار مەن قورعانىس كومپانيالارى ەنگىزىلگەن. «الاش ايناسى» باسىلىمى مۇنداي جاعدايدا رەسەيمەن ءبىر ەكونوميكالىق وداقتا كىندىگى بايلانعان قازاقستاننىڭ جايى نە بولادى دەپ الاڭدايدى.. .

جاڭا سانكسيا جاريالانعاندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ب ر ي ك س (برازيليا، رەسەي، ءۇندىستان، قىتاي جانە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى) مەملەكەتتەرى باسشىلارىمەن بولعان كەزدەسۋدەن ورالىپ، جۋرناليستەرمەن باسپا ءسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ جاتقان- تىن. وسى كەزدەگى جاڭا سانكسياعا قاتىستى ءوز ويىن بىلدىرگەن پۋتين العاش رەت ونىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنا اۋىر سوعاتىنىن مويىنداپ، ا ق ش- پەن قارىم- قاتىناستى جاقسارتۋعا ەسىگى ءاردايىم اشىق ەكەندىگىن مالىمدەدى (پۋتين بۇعان دەيىن سانكسيا رەسەي ءۇشىن شىبىن شاققان قۇرلى بولمايدى دەگەن ماعىنادا مالىمدەمە جاساپ كەلگەن -  اۆت) . دەگەنمەن رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ قيىن جاعدايدا ەكەنىن، ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور توقتار ەسىركەپوۆ، پۋتين وسى مالىمدەمەسى الدىندا ب ر ي ك س- تە بايقاتقانىن ايتادى.

- ب ر ي ك س - جاس ۇيىم. قازىر ول حالىقارالىق تەرەڭ مانىستەگى شەشىمدەردى قابىلداۋعا قاۋقارلى ەمەس. مىسالى، وسىنداعى مەملەكەتتىڭ ءبىر دە ءبىرى قىرىم رەفەرەندۋمىن مويىنداماعان. مىنە، سوعان قاراماستان ب ر ي ك س- كە ارقا سۇيەپ، ولاردى رەسەيدىڭ وزىنە باعىتتالىپ جاتقان باتىس سانكسيالارىنان قورعاۋعا شاقىرۋى ابدەن تىعىرىققا تىرەلگەنىن، ءوزىنىڭ قيىن جاعدايدا ەكەنىن اشىق بايقاتتى، - دەيدى عالىم.

سونداي- اق توقتار ەسىركەپوۆ: «قانشا جەردەن الەمگە قارسى كۇشەنگەنىمەن رەسەي ەكونوميكاسى تاۋەلسىز ەمەس، ا ق ش- تا وسى وسال تۇسىنا جارماسىپ، ماسكەۋدىڭ بەتى ابدەن قايتقانشا تىرناعىن باتىرا بەرەدى. بىزگە دە ەڭ جامانى وسى بوپ تۇر» دەيدى.

توقتار ەسىركەپوۆ، ەكونوميكا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور:

- ب ر ي ك س- ءتى باتىس سانكتسيالارىنان ءوزىن قورعاۋعا شاقىرۋى، كۋبانىڭ ك س ر و كەزىندەگى قارىزىنىڭ 90 پايىزىن كەشىرىپ، ونىڭ ورنىنا ا ق ش جاعالاۋىنان 250 شاقىرىمدا ورنالاسقان، 2009 - جىلى 11- قىركۇيەكتەگى تەراكتىدەن سوڭ جابىلعان لۋردەستەگى كەڭەستىك راديولوكاتسيالىق ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتۋى، كەز كەلگەن ۇيىمدى، سونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىقتى دا گەوساياسي مۇددەگە پايدالانۋى ماسكەۋدىڭ بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك ءتارتىپتى جاڭاشا ورناتۋعا بارىن سالىپ جاتقانىن اڭعارتادى. ولاي ەتپەسە قىزىل كرەمل ۋاقىتىنان كەش قالاتىنىن جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر.

ال ەكونوميكالىق وداقتار مەن بىرلەستىكتەردى ساياسي مۇددەگە پايدالانۋدىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارمايدى. وسى جاعىنان العاندا، رەسەي وقشاۋلانىپ، ەكونوميكاسى قۇلدىراي تۇسەدى. ويتكەنى ءوز ءوندىرىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن رەسەي اسىقپادى. ارينە، رەسەيمەن بىرگە قازاقستان دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە سىرت الەمنەن وقشاۋلانادى. رەسەي ەكونوميكاسىنداعى قيىنشىلىقتار كوپ مەملەكەتكە، سونىڭ ىشىندە ەۋروپانىڭ وزىنە دە، ال بىزگە مىندەتتى تۇردە اسەر ەتەدى. مەنىڭ بىلۋىمدە، قازىر قازاقستان ۇكىمەتى بۇل باعىتتاعى ءىس- قيمىلداردى ءجىتى باقىلاپ، ەل ەكونوميكاسىنا تيەتىن «جۇدىرىقتىڭ» جۇمساقتاۋ بولۋى ءۇشىن جان- جاقتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، ارنايى باعدارلاما جاساۋدا.

قارجىگەر- مامان ءىلياس يسايەۆ بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار مەن مامىر ايلارىن وتكەندەگى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ەل ەكونوميكاسى وسىمىندە ايتارلىقتاي تومەندەۋ بولعانىن، بۇل جاعىمسىز قۇبىلىس الدا جاڭا سانكسيالارعا بايلانىستى ارتا تۇسەتىندىگىن ايتادى.

ءىلياس يسايەۆ، قارجىگەر- مامان:

 -  قازىردىڭ وزىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنى الدىڭعى جىلدارعا قاراعاندا باسەڭسىگەن. ويتكەنى وعان ساۋدا- ساتتىق قارىم- قاتىناسىنداعى باس ارىپتەستەرىمىز رەسەي مەن ۋكراينا ەكونوميكاسىنداعى قيىن جاعداي ىقپال ەتكەن.

بۇگىندەرى ا ق ش جۇمسارتىلعاننان شارتتى سانكسيا سالۋعا كوشتى، ياعني جەكەلەي تۇلعالاردان كورپوراتيۆتىك سەكتورعا ءوتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە دامۋ قارقىنى باسەڭسىگەن قازاقستان ەكونوميكاسىن تاعى تەجەيتىن فاكتور بولاتىنىن اڭعارتادى. رەسەيلىك بانك سەكتورىمەن ءوزارا كورروسپەندەنتتىك قارىم- قاتىناستاعى قازاقستاندىق بانك سەكتورىنىڭ دا مۇنداي جاعدايدا ءتۇسىم ازايادى. ناۋرىز ايىنداعى سانكتسيالار ونسىز دا بانكتىڭ يپوتەكالىق باعدارلامالارىن جابۋعا ىقپال ەتكەن.

بۇل جولى دا وسىلاي بولادى، ياعني نەسيەلەندىرۋ كولەمى شەكتەلەدى. اينالىمدا قاراجات ازايىپ، ول تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋىنا، ينفلياتسيانىڭ كۇشەيۋىنە، بيۋدجەتتى ۇنەمدەۋدە جۇمىسسىزداردىڭ ارتۋىنا اكەپ سوعۋى ىقتيمال. مىنە، وسى تاپشىلىقتىڭ ورنىن جابۋ ءۇشىن شيكىزاتتان تۇسەتىن تابىستى ارتتىرۋ ماقساتىندا تاعى دا شەتەلدىك ۆاليۋتا قىمباتتاۋى ىقتيمال. نەگىزىنەن، ۇنەمى اقشا قۇيىلىپ وتىرۋدى قاجەت ەتەتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك، ءوندىرىس ورىندارىنا قيىن سوعادى. بۇل ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ىسكە كىرىسكەنگە دەيىنگى جاعدايىمىز، ال ودان كەيىنگىسىن بولجاۋدىڭ ءوزى وتە قيىن.

ەسكە سالا كەتەلىك، ا ق ش- تىڭ رەسەيگە قارسى ەنگىزگەن جاڭا سانكسيا قۇرامىنا رەسەيلىك ەكى قارجىلىق ينستيتۋتى، ەكى ەنەرگەتيكالىق كومپانيا، سونىمەن قاتار اسكەري تەحنيكا وندىرەتىن سەگىز ءوندىرىس وشاعى بار. ۆنەشەكونوم بانك، گازپروم بانك، روسنەفت جانە نوۆاتەك ەندى امەريكالىق بانكتەر مەن ينۆەستورلاردان ەندىگىگە ءارى قارىز الا المايدى، قۇندى قاعازىن شىعارمايدى، نەسيە تارتا المايدى.

 ا ق ش كومپانيالارىنا ۆەب پەن گازپرومنىڭ 2014 - جىلدىڭ 16 - شىلدەسىنەن سوڭ شىعارعان اكسيالارىن، دەپوزيتارلىق كەپىلدەمەسىن ساتىپ الۋىنا تىيىم سالىندى. ال الماز- انتەي، بازالت، سوزۆەزديە كونتسەرنى، اسكەري ماشينا جاساۋ كەشەنى، كالاشنيكوۆ كونسەرنى، ك ب پ، راديوەلەكتروندى تەحنولوگيالار جانە ورال ۆاگون جاساۋ زاۋىتتارىنىڭ كەز كەلگەن شەتەلدەگى اكتيۆتەرىنە قۇلىپ سالىنعان، ال امەريكالىق كومپانيالارعا بۇلارمەن ساۋدا- ساتتىق قارىم- قاتىناسىن دوعارۋعا بۇيرىق بەرىلگەن.

اۆتور: كامشات ساتيەۆا

«الاش ايناسى» گازەتى