قاسىمىزدا «كومپيۋتەرباستى» قازاقتار ءجۇر
ولاردىڭ ءبىرازى تابىلادى دا، ەندى ءبىرازى ءىز-ءتۇسسىز كەتەدى.
قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ىزدەستىرىلىپ جاتقان بالالاردىڭ سانى 5000 نان استام».
مۇنداي دەرەكتى 29-30 - مامىر كۇندەرى الماتىدا وتكەن «ورتالىق ازيا ايماعىندا ينتەرنەتتىڭ دامۋى» اتتى بەسىنشى فورۋمدا «قازاقستاننىڭ ينتەرنەت اسسوتسياتسياسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات سابىروۆ كەلتىردى.
شاۆكات سابىروۆ، سونداي-اق، وتكەن جىلى ينتەرنەتتە زاڭعا قايشى 612 حابارلاما بولعانىن، ونىڭ تەڭ جارتىسىنان استامى ادامنىڭ جەكە باسىنا قول سۇعۋ، ار-نامىسىن قورعاۋ ەكەنىن ايتتى.
ءبىر شيرەگى ناسىلدىك جانە ۇلتتىق كەمسىتۋشىلىكپەن بايلانىستى بولسا، ازعانتاي ءبىر بولىگى ينتەرنەتتەگى الاياقتىققا تيەسىلى ەكەن. ءبىر جاقسىسى، ادامنىڭ ار-نامىسىنا نۇقسان كەلتىرەتىن نەمەسە جەكە باسىنا قول سۇعاتىن ماتەريالدار جونىندە سايت اكىمشىلەرىنە حابارلاسقان ۋاقىتتا بارلىعى دەرلىك قاتەلىك جىبەرگەندەرىن ءتۇسىنىپ، حابارلامانى دەرەۋ الىپ تاستاپ وتىرعان ەكەن.
ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان ەكى كۇندىك جيىن بارىسىندا بۇدان وزگە دە كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەر تالقىعا ءتۇستى. نەبىر قىزىقتى دەرەكتەر كەلتىرىلدى.
ماسەلەن، قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى لەسيا قاراتايەۆا كەلتىرگەن دەرەكتەرگە ءبىز دە ەرىكسىز نازار اۋداردىق. وتكەن جىلى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ارنايى تاپسىرىسىمەن اۋقىمدى الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەن ەكەن.
زەرتتەۋ قورىتىندىسىنا سايكەس، رەسپوندەنتتەردىڭ 83,9 پايىزى الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانادى ەكەن. 7,4 پايىزى پايدالانبايدى، ءبىراق پايدالانعىسى كەلەدى. ال ناقتى قانداي الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالاناتىندارىن سۇراعان ۋاقىتتا پىكىرلەر ەكىگە جارىلعان. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 90 پايىزعا جۋىعى رەسەيدىڭ «موي مير» الەۋمەتتىك جەلىسىن قولداناتىندارىن ايتسا، ارنايى ساراپشىلاردىڭ تەك 36 پايىزى عانا «موي ميرگە» تاۋەلدى ەكەن.
كەرىسىنشە، «فەيسبۋكتى» قاراپايىم ادامداردىڭ 17,5 پايىزى پايدالانادى ەكەن دە، ال ساراپشىلاردىڭ 94 پايىزى وسى جەلىدە تىركەلگەن ەكەن. رەسپوندەنتتەردىڭ ىشىندە تەك 10,1 پايىزى عانا «تۋيتتەردى» پايدالانسا، ارنايى ساراپشىلاردىڭ 82 پايىزى «تۋيتتەردى» تۇراقتى پايدالانادى.
الايدا، كوپشىلىك الەۋمەتتىك جەلىلەردى جاڭا ادامدارمەن تانىسۋ، تانىستارمەن اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن پايدالاناتىنىن اڭعارۋعا بولادى، مۇندايلاردىڭ ۇلەسى 94,5 پايىز ەكەن. الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋشىلەر قوعامدىق پىكىرگە ىقپال ەتۋ، ازاماتتىق پوزيتسيانى ءبىلدىرۋ، ازاماتتىق اكسيالارعا قاتىسۋ جونىندە دە سۇراعان ەكەن.
جالپى، فورۋم كەزىندە مۇنان وزگە دە ءبىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەلەر ايتىلدى، پىكىر الماستىق. جانە ەڭ باستىسى، وسى فورۋم اقپاراتتىق تەحنولوگيالار، جاڭا مەديا سالاسىندا وتە ءبىلىمدى، جانە سول ءبىلىمىن كوپتىڭ يگىلىگىنە جۇمساي الاتىن قازاقتىڭ ازاماتتارى بار ەكەنىن كورسەتتى. ماسەلەن، جاڭا مەديا مامانى اسحات ەركىمبايدىڭ داتا-جۋرناليستيكا تۋرالى بايانداماسى ەشكىمدى بەي- جاي قالدىرمادى.
«بىردە مولدوۆادا داتا-جۋرناليستيكاعا قاتىستى ترەنينگ ءوتتى. وسى داتا-جۋرناليستيكانىڭ كومەگىمەن مولدوۆادا باستاۋىش سىنىپتا مولدوۆاندار، ورىستار جانە گاگاۋىزداردىڭ بىرگە وقىپ، جوعارعى مەكتەپكە اركىم ءوز تىلىندەگى مەكتەپكە اۋىسىپ كەتەتىنىن بىلدىك»، - دەيدى اسحات. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، اسحات قازاقستانداعى سوڭعى حالىق ساناعىنىڭ مالىمەتتەرىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ، ۇلكەن عىلىمي جوبا جاساپ، ونى امەريكادا قورعاعان.
اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى «دينوزاۆرلاردىڭ» ءبىرى ءارى بىرەگەيى تيمۋر بەكتۇردىڭ بايانداماسىن ءبارىمىز اسىعا كۇتتىك. ينتەرنەتتەگى الەۋمەتتىك جوبالار جونىندەگى تيمۋردىڭ تۇسىندىرمەسى ءالى تالايىمىزدىڭ قاجەتىمىزگە جارايتىنى انىق. تيمۋردىڭ epub.kz ەلەكتروندى كىتابى دا، «زاچەم ورىسشا، كوگدا ەست قازاقشا» اتتى «شالاقازاقشا» جوباسى دا بۇگىندە ەلدىڭ اۋزىندا جۇرگەنى بەلگىلى. قىزدار جاعى دا قالىسىپ جاتقان جوق. ءاليا سەمباي «يۋۆيجن» جوباسىنىڭ نەگىزىندە ءبىراز جايتتان حاباردار ەتسە، ايجان كارىبايەۆا ۆيدەوبلوگ جاساۋدىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىستى.
ال كاسپي بانكتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى ەربول ازانبەكتىڭ ينتەرنەتتەگى يميدج توڭىرەگىندەگى اڭگىمەسى قىزۋ پىكىرتالاس تۋدىردى. «الەۋمەتتىك جەلىدە وتىراتىن 400 ادامنان ينتەرنەتتەگى يميدج تۋرالى سۇرادىم. 290 ادام ونىڭ نە ەكەنىن مۇلدەم بىلمەيدى. 52 سى: «يميدج دەگەن نە، شاش ساندەپ، ءساندى كيىم كيۋ مە؟» - دەپ وزىمە كەرى سۇراق قويدى. 400 دىڭ ىشىندە تەك 5 ادام عانا ينتەرنەتتەگى يميدجىنە ءمان بەرەدى ەكەن. ال قالعاندارى «قويشى سونى» دەپ قولدى ءبىر سىلتەدى»، - دەيدى ەربول.
ول سونىمەن قاتار، ينتەرنەتتەگى يميدجگە ءمان بەرمەۋدىڭ قاتە ەكەنىن ايتىپ، ونى جان-جاقتى دالەلدەرمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. سونىڭ ىشىندە پىكىر جازعاندا كورىنگەنمەن ۇرسىسا جونەلەتىن، اۋزىنا كەلگەنىن جازاتىن، ءبىر ۇيىمنان كەتكەن ءوشىن ينتەرنەتتەن الاتىن، كورىنگەن تاقىرىپقا پىكىر جازاتىن، جەكە ادامنىڭ ار-نامىسىنا تيەتىن سوزدەردى جازاتىن جانداردىڭ قوعامدىق بەينەسى جاعىمسىز ەكەنىن باسا ايتتى. ءبىز قىز-جىگىتتەردىڭ ۋاقىتتىڭ تالابىنا ىلەسىپ، زاماننىڭ كوشىنەن قالماي، «كومپيۋتەرباستى» قازاققا اينالعانىنا قۋاندىق.
جۇلدىز ءابدىلدا
(«اق جەلكەن» ، №5. 2014 - جىل)
