نذرلان جازئلبةكوأ: ورالمانداردئ ةل تئنئس-تئرشئلئگئنة تةزئرةك بةيئمدةؤدئث قانداي جذيةلئ شارالارئ بار؟
قازاقتاردئث نةگئزگئ بولئگئ موثعوليانئث، يراننئث، وزبةكستاننئث جانة قئتايدئث اگرارلئق اؤماقتارئنان كةلئپ جاتقاندئقتان، ةلئمئزدئث اؤئل شارؤاشئلئعئنئث دامؤئنا وث اسةرئن تيگئزةتئندئگئنة ءذمئت ارتقان بولاتئنبئز. مةملةكةت ءوز تاراپئنان يمميگراسيالئق كأوتاعا ةنگئزئلگةن ورالماندارعا جةثئلدئكتةر، وتةماقئلار، ءبئر جولعئ جاردةماقئلار بةرئپ، بةيئمدةلؤ جانة ينتةگراسيالئق قئزمةتتةر، سونداي-اق الةؤمةتتئك كومةكتئث باسقا دا ءتذرئن كورسةتؤدة.
قازئرگئ تاثدا ورالمانداردئث قازاقستاندا جةرگئلئكتئ ةلمةن ءبئر تذتاس بولئپ سئثؤئنة كةدةرگئ كةلتئرةتئن ءذش ماسةلة بار»، - دةپ سانايتئن دةپؤتات نذرلان جازئلبةكوأ ذكئمةت باسشئسئنا ساؤال جولدادئ.
ناقتئراق ايتساق، نذرلان جازئلبةكوأ تومةندةگئدةي تذيتكئلدةردئ اتاپ وتكةن.
ءبئرئنشئ. اتالئپ وتئرعان مةملةكةتتئك قولداؤ، ماقساتئ ةتنيكالئق يمميگرانتتاردئ وثتايلئ تذردة قونئس اؤدارؤ جانة ولاردئ ورنالاستئرؤدا جاردةم كورسةتؤ بولئپ تابئلاتئن «نذرلئ كوش» باعدارلاماسئندا ءوز ورنئن تاپقان. الايدا ةسةپ كوميتةتئنئث 2011 - جئلدئث قورئتئندئسئ بويئنشا ةسةبئنةن باعدارلامانئث ءتيئمسئز بولعاندئعئن بايقاپ وتئرمئز. ونئث ذستئنة، ورالمانداردئ جةكةلةگةن كةنتتةر مةن ايماقتاردا ورنالاستئرؤ ساياساتئ ولاردئث جةرگئلئكتئ قوعاممةن كئرئگؤئنة كةرئ اسةرئن تيگئزةدئ.
ناقتئ مئسال رةتئندة، جؤئرداعئ وسكةمةن قالاسئنئث جانئنداعئ شئعئس اؤئلئندا ورئن العان وقيعانئ اتاؤعا بولادئ. ورالماندار اؤئلداعئ 170 ءذيدئث ةلةكتر ةنةرگياسئنان اجئراتئلؤ سالدارئنان رةسپؤبليكالئق ماثئزداعئ جولدئ جاؤئپ تاستاعان. شئن مانئندة، جةرگئلئكتئ تذتئنؤشئلار ءوز ةركئنةن تئس ةلةكتر قؤاتئ ءذشئن 42 ميلليون تةثگةگة قارئزدانئپ قالعان. سةبةبئ «نذرلئ كوش» باعدارلاماسئمةن سالئنعان ذيلةر تةك ةلةكتر قؤاتئمةن جئلئتئلادئ.
وتكةن جئلئ دا وسئنداي جاعداي بولعان جانة ماسةلة تةك وبلئس اكئمئنئث ارالاسؤئمةن شةشئلگةن. الايدا ءبئز ورالمانداردئ وقشاؤلاندئراتئن ةمةس، ولاردئ ةلگة بةيئمدةؤدئث جذيةلئك شارالارئن قابئلداؤ كةرةك دةپ ةسةپتةيمئز. ةكئنشئ ماسةلةگة توقتالساق، بذگئنگئ تاثدا مةملةكةتتئك ءتئلدئ بئلمةيتئن ورالماندار (رةسةيدةن كةلگةن يمميگرانتتاردئ قوسپاعاندا) ءتئپتئ جوق دةؤگة بولادئ. الايدا ولاردئث بارلئعئ دا رةسمي ءتئلدئ قولدانؤعا قاتئستئ ءتئل كةدةرگئلةرئنة تاپ بولئپ وتئر. حالئققا قئزمةت كورسةتؤدة مةملةكةتتئك ورگاندارداعئ لاؤازئمدئ تذلعالار حالئق وزدةرئنة قاي تئلدة جذگئنسة سول تئلدة قئزمةت كورسةتؤگة دايئنبئز دةپ سانامايتئندئعئ تؤرالئ دابئلدار كةلئپ تذسؤدة.
ارينة، مذنداي جاعدايلاردا ورالماندارعا مةملةكةتتئك ورگانداردئث اكئمشئلئك جذيةسئنئث ءتارتئبئن ءتذسئنؤ قيئنعا تذسةدئ. ياعني جةرگئلئكتئ تذرعئنداردئث تورةشئلدئكپةن جانة تاكاپپارلئقپةن قاراؤئ تؤرالئ ورالمانداردئث نارازئلئعئ ورئندئ.
ةلگة ورالعان كوپتةگةن باؤئرلارئمئز انا تئلئندة ةركئن سويلةپ تذرسادا تئلدئك قاتئناس جاعئنان قازاق ةلئندة ءومئر ءسذرؤدئث قيئندئعئن سةزئنؤئنةن ارتئق قورلئق جوق دةپ سانايدئ. مذنئ ماعان قوستاناي وبلئسئندا سايلاؤشئلارمةن كةزدةسكةندة ةلگة ورالعان وتانداستارئمئز كذيئنئشپةن ايتقان بولاتئن. وسئ اتالعان جايتتاردئث ءبارئ قازاق حالقئنئث بئرئگؤئنة جانة سئثئسؤئنة كةرئ اسةرئن تيگئزةدئ.
سونداي-اق ورالماندار بوگدة ةلةمةنت، ءتئپتئ قوعامنئث دارةجةسئ تومةن مذشةلةرئ دةگةنگة ساياتئن ورالماندار تؤرالئ كةزدةسئپ قالاتئن پئكئرلةردئ وزگةرتؤ وتة ماثئزدئ. ةتنيكالئق قازاقتار قازاقستانئمئزدئث ةگةمةندئگئن ماقتان تذتادئ، وزدةرئنئث تاريحي وتانئن، وركةندةگةن ةل، ال قازاقتاردئ انا ءتئلئن جانة ءداستذرئن قذرمةتتةيتئن رؤحئ كذشتئ ذلت رةتئندة كورگئسئ كةلةدئ. قازاقستاندا بولئپ جاتقان بارلئق جاعدايلاردئ، قايعئلئ وقيعالار مةن ساتسئزدئكتةر بولسئن، جةتئستئكتةر بولسئن ءبارئن ولار جذرةكتةرئنة جاقئن قابئلدايدئ.
رةسمي ستاتيستيكالئق دايةكتةرگة سايكةس، 2003 - جئلدان باستاپ ورالماندار سانئنئث ورنئقتئ تذردةگئ تومةندةؤ سةرپئنئ بايقالادئ (2003 - جئلئ - 65 مئث ادام، 2011 - جئلئ 38 مئث ادام).
ءذشئنشئ ماسةلة، قازاقستانعا كةلگةن كوپتةگةن ورالماندار ذزاق ؤاقئت بويئ ازاماتتئعئن الا الماي ءجذر. مئسالئ، تةك قانا قوستاناي وبلئسئ رؤدنئي قالاسئندا 80 وتباسئ ازاماتتئعئن الا الماعان.
وسئنداي جاعدايلارعا بايلانئستئ بايلانئستئ ذسئنئس ايتقان حالئق قالاؤلئسئ ذكئمةتتةن ورالمانداردئ ةل تئنئس-تئرشئلئگئنة تةزئرةك بةيئمدةؤدئث قانداي جذيةلئ شارالارئ قابئلدايتئنئ تؤرالئ حاباردار ةتؤئن سذراعان (بذل ساؤالعا سونداي-اق، دةپؤتاتتار ا. پةرؤاشةأ، ة. نيكيتينسكايا، ا. ابئلدايةأ، ت.ةرعاليةأ، ا.تذرتايةأ قول قويعان).