قئتايدئ قئلقالامئنا باس يدئرگةن رامازان
استانا. 23- مامئر. قازاقپارات - ادةمئلئك الةمئ، جاراسئمدئ وبراز، سيقئرلئ سذلؤلئقتئ قئلقالاممةن كةستةلةپ، اقئندار سياقتئ ذيلةسئمدئلئككة ذمتئلاتئن ونةر بولسا، ول - بةينةلةؤ ونةرئ. وسئ قذدئرةتتئ ونةردئث تذنئعئنان قانئپ ءئشئپ، وزئنة عانا ءتان ايشئقتئ الةمدئ بةينةلةپ، شةبةرلئگئ مةن كئشئپةيئلدئگئ ءبئر بويئنا توعئسئپ جاتقان سؤرةتشئنئث ءبئرئ - رامازان ميزانبايةأ.
ونئث 2003-2004 - جئلدارئ قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنئث حانشان قالاسئنداعئ ؤنيأةرسيتةتتة ارنايئ كةلئسئم-شارتپةن ءبئر جئل ساباق بةرئپ، سول ؤنيأةرسيتةتتئث قذرمةتتئ پروفةسسورئ اتانئپ قايتقانئ بار.
قئتايلار باتئستئق سؤرةت ونةرئن ذيرةتؤ ءذشئن باسئندا ماسكةؤدةن مامان ئزدةگةن، ءبئراق ونئسئ قئمبات اقئ سذراعاندئقتان كةلئسئم بةرمةي، ماسكةؤدة ءبئلئم العان سؤرةتشئنئ الماتئدان ئزدةؤلةرئنة تؤرا كةلگةن. تاثداؤ رامازانعا تذسكةن.
وسئلايشا ول قئتايدئث بولاشاق سؤرةتشئلةرئن پورترةت جازؤدئث كةزةثدئك جولدارئنا، اكأارةلمةن، گؤاشپةن، ءتذرلئ ءتذستئ قارئنداشپةن، مايلئ بوياؤمةن شاعئن ةتيؤدتةردةن باستاپ، ذلكةن شئعارمالار جازؤعا، بوياؤدئث سان قيلئ تاسئلدةرئنة ذيرةتئپ قايتتئ. مذنئث ءبارئ ايتؤعا وثاي بولعانمةن، ذلكةن كذش-جئگةردئ تالاپ ةتتئ. قئتايلار جئبةك ماتاعا سؤرةت سالؤدئث، قذسنيحات جازؤدئث، پةيزاج جانرئنئث حاس شةبةرئ رةتئندة الةمدة دةس بةرمةيدئ. كةسكئندةمة ونةرئ سالاسئندا دا قئتاي حالقئنئث ةجةلدةن بةرئ جالعاسئپ كةلة جاتقان «قئتايشا سؤرةت» دةپ اتالاتئن دةربةس ونةرئ بار.
كوبئنةسة جان-جانؤارلار مةن قذستاردئ سالعاندئ قالايدئ جانة سؤرةتتةردئث باستئ ةرةكشةلئگئ - يةروگليف بولئپ تابئلاتئنئندا. قئتايلئق سؤرةت ونةرئ ةؤروپالئق سؤرةت ونةرئمةن قابئسپايدئ. ةؤروپالئق كةسكئندةمةشئ كةثئستئكتئ الدئنان ارتقئ جاعئنا قاراي قابئلداسا، قئتاي كةسكئندةمةشئسئ - جوعارئدان تومةن قاراي قابئلدايدئ. بذل دذنيةنئ قابئلداؤمةن، تانئممةن بايلانئستئ. ذلتتئق ةرةكشةلئك.
وسئ جاعئنان كةلگةندة، كةنةپكة (حولست) سؤرةت سالؤ جاعئنان قئتايلار ارتتا قالعان دةؤگة بولادئ. جيأوپيس ونةرئ، رةاليستئك باعئتتا مايلئ بوياؤمةن سؤرةت سالؤ ونشا دامي قويماعان. سةبةبئ ءداستذرلئ مادةنيةتئنة ءتان ةمةس. ونةردة شةكارا بولمايدئ. قئتاي ءتئلئن بئلمةسة دة، رامازان قئتايلئق ستؤدةنتتةرمةن ونةر تئلئندة، ياعني بةينةلةؤ تاسئلئمةن ذعئنئسا ءبئلدئ، جان دذنيةلةرئن اسةمدئككة ذيرةتتئ، تابيعات سذلؤلئعئن ءتذسئندئردئ. ارينة، قاسئنا اؤدارماشئ قوسئپ بةرگةن. ساباقتان تئس ؤاقئتئندا تابيعات اياسئندا ءجذرئپ، كذندةلئكتئ ءوزئن قورشاعان ورتانئث كورئنئستةرئن، جئل مةزگئلدةرئن قاعاز، كةنةپ بةتتةرئنة ءتذسئرئپ، قئتايلاردئث ومئرئنةن ءتذرلئ پةيزاجدار، پورترةتتةر، ناتيؤرمورتتار جازدئ. قئتاي پسيحولوگياسئن، فيلوسوفياسئن تذسئنؤگة بةيئمدةلدئ. دذنية تانئمئن مولايتتئ.
قئتاي باسپاسئ «چاوچجوؤ كذزئ»، «حان وزةنئ»، «حؤ ةي وزةنئ» سةكئلدئ كوپتةگةن پةيزاجدارئ مةن قئتاي وقئتؤشئلارئ جانة ستؤدةنتتةرئنئث پورترةتتةرئن، ناتيؤرمورتتارئن ءتذرلئ ءتذستئ كئتاپ ةتئپ شئعارئپ بةردئ. حانشان قالاسئ قئتايدئث ارعئ شةتئندة. ماثگئ جاز ةلئ. الماتئدان ول جاققا قئستا بارعان، بذل جاقتا اياز جالاپ تذرسا، ونداعئ جذرتتئث كويلةكتئث وزئنةن ئستئقتاپ جذرگةنئن كورئپ تاثعالعان. بارلئق جاعدايدئ جاساعان قئتايلئقتار الدئمةن ةكئ اپتا بويئ دةمالدئردئ.
بذلارئ باسقا جةردئث تابيعاتئنا بةيئمدةلسئن دةگةنئ ةكةن. ةكئ اپتادان كةيئن جان-جاقتئ دارئگةرلئك باقئلاؤدان وتكئزئپ بارئپ، وقئتؤشئلئق جذمئسقا جئبةردئ. سؤرةتشئلةر پوةزياعا ءبئر تابان جاقئن كةلةدئ. رامازاننئث دا ماماندئعئ سؤرةتشئ بولعاندئقتان اندا-ساندا پوةزيا الةمئنةن ءبئر شابئت قئسئپ، ءتذرتئپ قوياتئنئ بار. ءار جئلداردا جازئلعان جئرلارئن جيناقتاپ قاراسا، كئتاپقا جاراپ قالاتئنداي بولئپتئ. جارئققا شئعارسام دةگةن وي كةلدئ. اقئرئ 2005 - جئلئ «سئرلاسؤ» اتتئ تئرناقالدئ جئر كئتابئن شئعارعان.
وسئ كئتاپتاعئ «قئتايدئث قئزئ»، «كافةسئندة چاؤجاؤدئث» سةكئلدئ ولةثدةرئنة كذندئز-ءتذنئ قايناپ جاتاتئن قئتاي قالاسئ ةرةكشة شابئت بةرگةن-دئ. «جئگئتكة جةتئ ونةر دة از» دةگةن. تةرةث وي كارتيناعا دا، ولةثگة دة كةرةك. سؤرةتشئلةردئث اراسئندا اقئندار، اقئنداردئث اراسئندا سؤرةتشئلةر از ةمةس. جيأوپيس ونةرئنئث مايتالمانئ ابؤباكئر ئسمايئلوأ بئرنةشة ونةردئ مةثگةرگةن. ماسةلةن، ول كئسئ ءبيشئ، ءانشئ، رةجيسسةر، اكتةر بولعان. بذل ونةرلةردئث ءبارئ ءبئر-بئرئمةن تئعئز بايلانئستئ. ةندةشة سؤرةتشئ رامازاننئث اقئن رامازانعا اينالئپ شئعا كةلؤئنئث نةگئزئ ءبئر.
- XVIII عاسئردا ةؤروپا سؤرةتشئلةرئنئث شةبةرحانالارئنان باستاؤ الاتئن جيأوپيس ونةرئنئث تاريحئ تةرةثدة جاتئر. «جيأوپيس ةشقاشان اياقتالمايدئ، ال اياقتالعان شئعارما جيأوپيس ةمةس» دةگةن ءسوز بار. وسئدان-اق جيأوپيستئث كذردةلئ ونةر ةكةندئگئن تذسئنة بةرؤ كةرةك. ومئردةگئ بار شئندئقتئ اينئتپاي كوشئرئپ بةرؤ، ياعني كارتينا بةتئندة ءدال كورسةتؤ نةمةسة بوياؤ تذرلةرئمةن ناقتئ كورسةتة ءبئلؤ، ول ونةرگة جاتا بةرمةيدئ. جيأوپيس دةگةن تةرمين «ءتئرئ جازؤ» نةمةسة «ءدال شئن جازئپ كورسةتؤ» دةگةن ماعئنانئ بةرةدئ. جيأوپيس ءسوزئن «كةسكئندةمة» دةپ اؤدارئپ ءجذر.
ءبئزدئث ويئمئزشا، كةسكئندةمة دةگةن ءسوز جيأوپيستئث ءتذپ ماعئناسئن اشپايدئ. سةبةبئ كةسئندةمةنئث ءتذبئرئ «كةس»، ياعني بول، قي دةگةن ماعئنانئ بئلدئرةدئ. وسئ ماعئنا تذرعئسئنان كةلسةك، جيأوپيستئ ءبولئپ، كةسئپ، قيئپ جازؤعا بولمايدئ، كةرئسئنشة تذتاس بةينةلةيدئ. سوندئقتان كةسكئندةمةنئث ورنئنا جيأوپيس دةگةن ءسوزدئ قالدئرؤ كةرةك، - دةيدئ رامازان بيبوسئن ذلئ.
ءبئز ءسوز ةتئپ وتئرعان سؤرةتشئ رامازان ميزانبايةأ - تاجئكستاندا 1954 - جئلئ دذنيةگة كةلگةن قازاق. كةشةگئ وتئزئنشئ جئلدارداعئ قئزئلدار سالعان سويقاندا اتالارئ تاجئك جةرئنة اؤا كوشئپ كةتكةن. زامان تذزةلگةسئن اتامةكةنئنة قايتا ورالعان. قئزئلوردا وبلئسئنئث جاثاقورعان اؤدانئندا 1972 - جئلئ ورتا مةكتةپتئ بئتئرگةن سوث، اسكةردة ةكئ جئلدئق بورئشئن وتةدئ. 1975 - جئلئ اباي اتئنداعئ قاز پ ي-دئث كوركةم سؤرةت جانة گرافيكا فاكؤلتةتئنة ءتذسئپ، «ساؤلةت جانة سئزؤ» ماماندئعئن الئپ شئقتئ.
جولدامامةن جةزقازعان پةدينستيتؤتئنا وقئتؤشئلئققا باردئ. 1987 - جئلئ لةنين اتئنداعئ ماسكةؤ مةملةكةتتئك پةداگوگيكالئق ينستيتؤتئنئث اسپيرانتؤراسئن اياقتاپ، كانديداتتئق ديسسةرتاسيا قورعادئ. 1994 - جئلئ قازاقستان سؤرةتشئلةر وداعئنئث مذشةلئگئنة ءوتتئ. 2001 - جئلدان اباي اتئنداعئ قاز م پ ؤ-دة وقئتؤشئ. 80 نةن استام عئلئمي-ادئستةمةلئك ماقالالارئ جارئق كورگةن، ونئث جةتةؤئ قئتايدا باسئلعان. 2005 - جئلئ شئققان «جيأوپيس» اتتئ وقؤلئقتئث اأتورئ. بذل كوركةم سؤرةت جانة گرافيكا فاكؤلتةتئ ستؤدةنتتةرئنة ارنالئپ تذثعئش رةت قازاق تئلئندة شئققان وقؤلئق ارنايئ گرانتتئ جةثئپ العان.
500 دةن استام جيأوپيستئك جذمئستاردئث اأتورئ. سؤرةتشئ رةتئندة رةسپؤبليكالئق جانة حالئقارالئق كورمةلةرگة تذراقتئ تذردة قاتئسئپ تذرادئ. پولوتنولارئ رةسةي، قئتاي، كانادا، اأستراليادا ساقتاؤلئ. قازئر سؤرةت ونةرئندة ءتذرلئ اعئمداردئث بةلةث الئپ تذرعانئ ءمالئم. زاماناؤي ونةر دةگةندئ سئلتاؤراتئپ، ةشكئم تذسئنبةيتئن، ايقئش-ذيقئش بوياؤلاردئ باتتاستئرا جاعا سالعان نةمةسة جذرتتئ شوشئتؤدئ ماقسات ةتكةن قورقئنئشتئ كارتينالارئن شةدةأرگة باعالاپ جذرگةندةر دة جةتئپ ارتئلادئ. رامازاننئث ونداي ءذستئرت، تاياز دذنيةلةرگة جانئ قاس. «ونداي ابستراكتئلئ دذنيةلةرگة جيأوپيس جازؤ قولئنان كةلمةيتئندةر، سؤرةت سالا المايتئندار بارادئ. ولارعا ءتذرلئ جذلدة تاعايئنداپ، ةلئمئزدة بةلةث الؤئنا دةم بةرئپ وتئرعان «سوروس» قوعامدئق قورئنئث ئقپالئ زور» دةيدئ ول.
پوةزيا وقؤ - رامازاننئث سؤرةت سالؤئنا ءاردايئم تئث شابئت بةرةدئ.
كوپتةگةن ذلئ جازؤشئلار رومان جازعاندا مؤزئكا قوسئپ قوياتئن بولعان. ءوزئمئزدئث مذحتار اؤةزوأ، تاكةن ءالئمقذلوأتار قولدارئنا دومبئرا ذستاپ، شابئتتانئپ الاتئن كورئنةدئ. رامازان ميزانبايةأ شابئت قئسقاندا ولةث جازئپ قانا قويمايدئ، مؤزئكا تئثداعاندئ ذناتادئ. ماسكةؤ قالاسئندا جيأوپيس ونةرئن ذيرةنؤدئث تيئمدئلئگئن ارتتئرؤ ماقساتئمةن سؤرةتشئلةرگة ساباق بارئسئندا مؤزئكا قوسئپ قوياتئن. بذل تاجئريبة ءوز ناتيجةسئن بةرةدئ: مؤزئكا تئثداي وتئرئپ سالعان ستؤدةنت كارتيناسئ جوعارئ ساپادا ورئندالادئ. جيأوپيس ونةرئندة نةگئزگئ بوياؤلار سانئ جةتةؤ بولسا، مؤزئكا ونةرئندة دة نوتالار سانئ - جةتةؤ. مذنئث ءوزئ بذل ةكئ ونةردئث ءبئر-بئرئنة وتة جاقئندئعئن ءبئلدئرةدئ.
پةداگوگيكا عئلئمدارئنث كانديداتئ، سؤرةتشئ رامازان ميزانبايةأ پوةزيادا نةمةسة سؤرةت ونةرئندة بولسئن، ءاردايئم شئعارماسئنئث تذتاستئعئن ويلايدئ. از ايتئپ، كوپ نارسةنئ ذقتئرعئسئ كةلةدئ. ول ءذشئن كوپ نارسةدة قذرباندئققا بارؤعا تؤرا كةلةدئ. ءبئر جاعئنان پوةزيا پاتشالئعئ، ءبئر جاعئنان سؤرةت الةمئ ونئ ذنةمئ اثدئپ تذرادئ. ونئث جةتةلةپ، باسقارئپ وتئراتئن قوجايئنئ - ونةرئ. جان سئرئن العاؤسئز بولئسةتئن ةث سةنئمدئ دوسئ دا - سول. ونداي سةنئمدئ دوستئث جارتئ جولدا قالدئرماسئ بةلگئلئ.
تورةعالي تاشةنوأ