تاعدئرئ بايئتقان تذلعا
استانا. 28 -ءساؤئر. قازاقپارات - ةسسة دةگةنئثئز - اقسذيةك جانر. بذل جانردا قالام تارتؤ ءذشئن ءوزئثئز دة وسئ جانرعا لايئق بولؤعا ءتيئسسئز. ءمولدئر الةمگة قالام تارتپاق ادامنئث جانئنئث تازا بولماعئ ءلازئم. ءسوز ةتةرئثئز دة وسئ تاراپتان كورئنؤگة ءتيئس. سوندا عانا وتكئنشئ جاثبئردان سوثعئ كةمپئرقوساقتاي كوز تارتار كوركةم دذنية تؤماق.
بئرةر جئل بذرئن قالامگةر باؤئرجان وماروأتئث «11-قالام ذش» ةسسةلةر جيناعئن قئزئعا وقئپ شئققان ةدئك. ةسسةگة قويئلاتئن بار تالاپ ورئندالعان كئتاپ كوپشئلئكتئث كوثئلئنةن شئققان.
جؤئردا تاعئ ءبئر ةسسةلةر جيناعئ قولئمئزعا ءتذستئ. اتئ - «مةنئث تاعدئرئمداعئ ادامدار». سالماقتئ ةكةن. جالپئ سالماعئن ايتامئز. بةتئن اشپاي تذرئپ، ءمان سالماعئ تؤراسئندا ءسوز قوزعاؤ قيئن. اأتورئ - بةكةن نذراحمةتوأ. ايگئلئ «قورقاؤلار تذندة جورتادئ» كئتابئنئث اأتورئ. كةشةگئ جؤرناليست، بذگئنگئ كةدةنشئ. اسئقپاي قاراپ شئقتئق. قاراپ شئعؤ - ءبئرئنشئ قادام. ةكئنشئ قادام - وقئپ شئعؤ. ودان كةيئنگئسئ، ارينة، زةردةلةؤ. العاشقئ قادامنان-اق سةزئنگةندةي بولدئق. جوعارئدا ةسسة جانرئنئث تالاپتارئنئث ءبئرئ رةتئندة كةيئپكةردئث لايئقتئلئعئن ايتتئق. كةيئپكةرلةردئث كوشئن ذلتتئث ذلئ پةرزةنتئ ءدئنمذحامةد قونايةأ باستاپ تذر. كئتاپ «ديماش اعا - قيماس اعا» اتتئ ةسسةمةن باستالادئ.
«ديماش اعانئث ذيئنة كةلدئك. مةنئث ةلةستةتؤئم بويئنشا، ول كئسئنئث پاتةرئنئث بولمةلةرئ اتشاپتئرئم، ءئشئ جيهازعا لئق تولئپ تذرعان سياقتئ كورئنةتئن. ةسئكتةن اتتاپ كئرگةن بةتتة ذزئن بويلئ، جذزئنةن نذر شاشقان ديماش اعانئث ءوزئ قارسئ الدئ. قول الئسئپ، ءتوس قاعئستئرا امانداستئق. ةل تانئعان وسئنداي ازاماتتئث الاقانئنا قولئم تيگةن بةتتة دةنةمدئ ءبئر ةرةكشة سةزئم شارپئپ ءوتتئ. الاقانئ جئپ-جئلئ ةكةن». بذل - ةسسةنئث ءبئر عانا ذزئگئ. وسئلاي ادةمئ باستالعان دذنيةدة تاثعاجايئپ تذلعانئث قاراپايئمدئلئق قئرئ كوركةم سؤرةتتةلگةن.
كةلةسئ ةسسة قازاقتئث قارئمدئ قالامگةرئ، مةملةكةت جانة قوعام قايراتكةرئ كاكئمجان قازئبايةأ تؤراسئندا. بذل ةسسةنئث شئنايئلئعئ سوندا - كوركةم شئعارما وقئپ وتئرعانداي اسةردة بولاسئز. جذرت جازؤشئ دةپ بئلةتئن كاكئمجان قازئبايةأتئث ازاماتتئق بيئكتئگئ نانئمدئ سؤرةتتةلگةن وسئ شئعارمانئث مئنا تذسئنا نازار اؤدارئپ كورةيئك. «جابئرقاؤ كذزبةن ئلةسة جذپئنئ تئرلئك كةشئپ جاتقان كةزئمئز ةدئ. اكةم ذزاق ناؤقاستانئپ، شةشةمنئث تئرنةكتةپ تاپقانئن تالعاجاؤ ةتئپ جذرگةن شاثئراقتا قايبئر مولشئلئق بولسئن. مةكتةپتةن سومكةمدئ سذيرةتئپ كةلة جاتسام، ةسئك الدئندا ءبئر جةثئل كولئك، ونئث جانئندا ءذش ةر ادام سويلةسئپ تذر ةكةن. ءوز-وزئمنةن كوثئلئم جئلئپ سالا بةردئ. جاقئن كةلة، ولاردئث بئرةؤئ كاكئمجان اعا ةكةنئن بئردةن تانئدئم. سومكةمدئ تاستاي سالا، جذگئرئپ كةلئپ قذشاقتاي الدئم. ول مةنئ ماثدايئمنان ءسذيئپ، باؤئرئنا قئستئ. كوپتةن بةرئ شئن پةيئلدئ مةيئرئم شارپؤئنا شولئركةپ جذرگةندئكتةن بة، كوزئمة ئستئق جاستئث قالاي مولدئرةپ كةلئپ قالعانئن اثعارماي قالئپپئن».
«جابئرقاؤ كذزبةن ئلةسة جذپئنئ تئرلئك كةشئپ جاتقان كةزئمئز ةدئ» دةگةن سويلةم ادامنئث سول ساتتةگئ جاعدايئن تابيعاتپةن استاستئرا سؤرةتتةؤ ةمةس پة؟!. اسةرئن ارتتئرا تذسةدئ. ال وسئ سويلةمدئ «جذپئنئ تئرلئك كةشئپ جاتقان كةزئمئز ةدئ» دةپ باستاي سالسا، وسئنشا اسةرلئ بولماس ةدئ. باعاسئن ارتتئرئپ، كوزئثئزگة مذشكئل حالدئ ةلةستةتئپ تذرعان - «جابئرقاؤ كذزبةن ئلةسة» دةگةن ءذش ءسوز. مذنداي شةبةرلئكتةر اأتوردئث ءار دذنيةسئنةن تابئلادئ. قيئندئقتان شارشاپ، جابئعئپ، الدةنةدةن ذمئتتةنئپ جذرگةن ءبذلدئرشئن بالانئث كاكئمجان اعاسئن كوكتةن تذسكةن جةبةؤشئسئندةي كورئپ، جةلدةي ةسئپ قذشاعئنا تئعئلؤئ قانداي نانئمدئ.
بذدان كةيئنگئ ةسسةلةر دة وسئ تاراپتا. كةيئپكةرلةرئ دة لايئق ادامدار. ورئنشا قارابالينا، قؤانئش سذلتانوأ، ءادئل احمةتوأ، بةردئبةك ساپاربايةأ، ؤاليحان قاليجان، زةينوللا كاكئمجانوأ، مارقذم مذستافا وزتذرئك، باؤئرجان ومارذلئ باستاعان ءبئرقاتار تذلعالار تئزبةكتةلگةن. ءارقايسئسئنئث بولمئسئنا لايئق تاقئرئپتار قويئلعان. مئسالعا بةلگئلئ جؤرناليست باؤئرجان ومار ذلئ جايئنداعئ ةسسةسئنة «امبةباپ» دةگةن تاقئرئپ قويعان. ومارذلئنئث جةتئ قئرلئ ةكةنئن بئلةتئن جذرت ءذشئن بذدان ارتئق نة تاقئرئپ كةرةك؟
وسئ كئتاپتاعئ كةلةسئ ةسسة قازاقتئث اياؤلئ ذلئ، تالاي ادامدئ اجالدان اراشالاپ قالعان دارئگةر نذرتاس قازئبايةأ جايئندا سئر شةرتةدئ. نذرتاستئث قازاسئ قازاقتئث ءبئراز ازاماتئنئث قابئرعاسئن قايئستئرعانئ انئق. ال قالامگةر بةكةننئث قايعئسئ بولةكشة ةكةن. ول وسئ جازباسئ ارقئلئ ءوزئنئث قانشالئقتئ جان اؤئرتقانئنا وقئرمانئن سةندئرة بئلگةن. تومةندةگئ جولدار سونئث دالةلئ.
«بةس كذندئك جالعان دذنية-اي!.. سةن تؤرالئ ةستةلئك جازامئن دةپ ويلاپ پا ةدئم؟! قانداي اؤئر. قولئم ءدئر-ءدئر ةتةدئ. سيام شاشئراپ كةتتئ. قالامسابئم دا جئلاپ تذرعان سياقتئ. كوزئثنئث تئرئسئندة نةگة جازبادئم ةكةن؟! وكئنئشتئ». وسئ وكئنئشئ وزةگئن ورتةي وتئرئپ، ول كةشةگئ نذرتاس پةن بذگئنگئ نذرتاستئث ءبئر-ءبئر قاسيةتئن جازؤ ارقئلئ-اق، كةيئپكةرئن كةمةل بيئككة كوتةرة بئلةدئ.
ءبئرئنشئ قاسيةتئن مئنا جولدار ارقئلئ جةتكئزئپتئ. «شةشةمئز الماتئعا كةتكةندة ءبئز قاتتئ قؤاناتئنبئز. سةبةبئ باؤئرئ قذر قول قايتارمايتئن. بازارلئقتئ دا كوپ الا كةلةتئن. اسئرةسة مةنئث قؤانئشئمدا شةك جوق. ولاي دةيتئنئم، نذرتاس شةشةمة ءوزئنئث قئسقارئپ قالعان كيئمدةرئن «بةكةنگة اپارئپ بةرئثئز» دةپ بةرئپ جئبةرةتئن. سونداعئ قؤانعان ساتتةرئمدئ ءالئ كذنگة ذمئتقان ةمةسپئن. ءوزئ ءالئ مةكتةپ قابئرعاسئنداعئ بوزبالا بولسا دا، اكةسئنئث جالعئز اپكةسئنئث تذرمئس جاعدايئ ونئ دا بةيجاي قالدئرماسا كةرةك».
ةندئ ةكئنشئ قاسيةتئنة دة كوثئل بولةيئك. «ول حيرؤرگ دارئگةر رةتئندة پاسيةنتتةرئنئث جان دذنيةسئنة تةرةث ذثئلةتئن. ةشقاشان پاسيةنتتةردئ تذرمئستئق جانة قئزمةتتئك جاعدايئنا قاراپ بولمةيتئن. قئزمةت بارئسئندا سةنبئ-جةكسةنبئ دةگةندئ بئلگةن ةمةس. سةبةبئ ول ءار پاسيةنتكة ءوز اكة-شةشةسئنة ةمئرةنگةن بالاداي نةمةسة بالاسئنا جانئ اشي قاراعان اكةدةي پةيئل تانئتاتئن. ار وپةراسيا جاساعان سايئن پاسيةنتتئث ءومئرئ ءذشئن جانئن سالا ةثبةك ةتتئ. ويتكةنئ ول بار نارسةنئ ادال جذرةگئمةن قابئلدايتئن. سونئمةن قاتار ونئث ذيالئ تةلةفونئندا تئنئم بولمايتئن ةدئ. اسئرةسة دةمالئس كذندةرئ، توي-تومالاقتا نةمةسة كةشكئلئك داستارقان ذستئندة ذيالئ تةلةفونئ شئر ةتة تذسةدئ. ار جاقتان نذرتاستان كومةك سذراپ شئرئلداعان بئرةؤدئث داؤسئ ةستئلةدئ. سودان كةيئن ول بار نارسةنئ ئسئرئپ تاستاپ، كةزةكتئ پاسيةنتتئ قذتقارؤ ءذشئن جذمئسقا كةتئپ بارا جاتقانئنئث تالاي مارتة كؤاسئ بولعان جايئم بار».
مئنة، مذنداي مئسالداردئ ءبئز قولئمئزعا العان جيناقتان كوپتةپ كةلتئرؤگة بولادئ. بذل ةثبةكتةر اأتوردئث ءبئر كذندة نةمةسة ءبئر ايدا تئندئرعان ءئسئ ةمةس. بذل - جئلداردئث جةمئسئ. باعالاؤعا تذرارلئق ةثبةك. ءبئزدئث جانئمئزدئ تولقئتقان دذنيةنئث كوپتئث كوثئلئنةن شئعارئ انئق.
اأتور: بةيبئت سارئباي
«ايقئن» گازەتى