الةمدةگئ ءئرئ قارؤ ةكسپورتتاؤشئ ةلدةر
استانا. 25 - ءساؤئر. قازاقپارات - ب ذ ذ باس اسسامبلةياسئمةن قارؤ ساتؤ جونئندةگئ كةلئسئم قابئلدانعان بولاتئن. بذل قاراپايئم قارؤ-جاراقتئث زاثسئز اينالئمئنا شةكتةؤدئ رةتتةيتئن جالعئز عانا جذية بولئپ تابئلادئ.
مذنئ جاساؤ ءذشئن ب ذ ذ بازاسئندا سةگئز جئلدان استام كةلئسئم جذرگئزئلدئ. وعان قارؤسئزداندئرؤ جونئندةگئ ذكئمةتتئك ةمةس ذيئمدارمةن قاتار، افريكا، ورتالئق جانة وثتذستئك امةريكا، سولتذستئك ةؤروپا ةلدةرئنئث بارلئعئ قاتئستئ. ناتيجةسئندة 154 مةملةكةت كةلئسئمگة وتئردئ. بذل جاياؤ اسكةرگة قارسئ مينالار مةن كاسسةتالئق بومبالاردئ قولدانؤعا تئيئم سالئنؤدان كةيئنگئ تاريحي جةتئستئك بولدئ.
قازئرگئ رةتتةلةتئن وبةكتئلةرگة تانكتةر، اسكةري كورابلدةر، جاؤئنگةرلئك تئكذشاقتار، سونداي-اق اتئس قارؤلارئ مةن جةثئل قارؤ-جاراقتار جاتادئ. ةندئ بذل كةلئسئمگة قاتئسؤشئ-مةملةكةتتةر قارؤدئ وثدئ-سولدئ بارئنة بئردةي ساتا المايدئ، ولار ءذشئن ب ذ ذ قاؤئپسئزدئك كةثةسئنئث شةشئمئمةن بةلگئلةنگةن تئيئم سالئنعان يمپورتةر-مةملةكةتتةر پايدا بولدئ. ةگةر قارؤ اسكةري قئلمئستار نةمةسة گةنوسيد ماقساتئندا پايدالانئلاتئن بولسا ساؤدا جاساؤعا بولمايدئ. سونئمةن قاتار قارؤ ساتقاندئعئ تؤرالئ ب ذ ذ سةكرةتارياتئنا بايانداؤ تالاپ ةتئلةدئ جانة قارؤدئث قارا بازارعا شئعئپ كةتؤئمةن كذرةسكة بارلئق كذشئن سالؤئ ءتيئس.
جاقئندا ستوكگولمدةگئ حالئقارالئق الةمدةگئ پروبلةمالاردئ زةرتتةؤ ينستيتؤتئ (SIPRI) قازئرگئ كةزدةگئ قارؤ ساتاتئن ءئرئ ةكسپورتةرلةردئث ءتئزئمئن جاريالادئ. وسئ ءتئزئم بويئنشا، الةمدةگئ ةث ءئرئ ساؤداگةر ةلدةردئث ئشئندةگئ بةستئكتئ ا ق ش باستاپ تذر. دذنية جذزئندةگئ ساتئلاتئن قارؤلاردئث 30 پايئزئ قذراما شتاتتاردئث ذلةسئندة. ودان كةيئن 26 پايئزبةن رةسةي ةكئنشئ ورئندا. ودان كةيئن ورئنداردئ قارؤ ساؤداسئنئث 7 جانة 6 پايئزئن يگةرگةن گةرمانيا مةن فرانسيا تذر.
ستوكگولمدةگئ حالئقارالئق الةمدةگئ پروبلةمالاردئ زةرتتةؤ ينستيتؤتئنئث انئقتاماسئ بويئنشا، باسقا ةلدةرگة قارؤ-جاراق جةتكئزؤشئلةردئث تئزئمئنة ؤكراينا دا كئرةدئ ةكةن. وتكةن جئلدئث قورئتئندئسئ بويئنشا ؤكراينا الةمدئك قارؤ ساتؤشئلاردئث ئشئندة 4-ورئندئ يةمدةنگةن. ال وتكةن بةسجئلدئق بويئنشا العاندا ورتا ةسةپپةن 9-ورئندا جذرگةن. ؤكراينانئث وتكةن جئلعئ ساتقان قارؤ-جاراقتارئنئث قذنئ 1،334 ميلليارد دوللاردئ قذراعان. مذنئ SIPRI ماماندارئ ةسةپتةپ شئعارئپتئ.
«مالئمةتتةردئ ساراپتاپ قاراعاندا، قارؤ ةكسپورتئنئث مذنداي ءئرئ سوماعا كذرت ءوسؤئ قئتايمةن اراداعئ كةلئسئمگة قاتئستئ بولؤئ كةرةك. بذل قانداي كةلئسئم ةكةنئن مةن بئلمةيمئن. دةتالداندئرئلعان مالئمةتتةرگة قاراعاندا، كةلئسئم «اؤا جاستئعئنئث ذستئندةگئ كةمةلةرگة» قاتئستئ بولؤئ كةرةك»، دةپ مالئمدةدئ رازؤمكوأ اتئنداعئ اسكةري باعدارلامالار ورتالئعئنئث ديرةكتورئ نيكولاي سؤنگؤروأسكي.
ونئث ايتؤئنشا، SIPRI -دئث بئلتئرعئ كورسةتكئشئ بويئنشا ؤكراينانئ قارؤ ساتؤدان ارتقا تاستاعان ا ق ش، رةسةي جانة قئتاي مةملةكةتتةرئ عانا، ال گةرمانيا، فرانسيا، ذلئ بريتانيا سياقتئ ةؤروپاداعئ الپاؤئت مةملةكةتتةر ؤكرايناعا جةتة الماي قالعان. قئتاي كةيبئر جةتئلدئرئلگةن قارؤدئث تذرلةرئن رةسةيدةن، ؤكراينادان، تاعئ باسقا ةلدةردةن ساتئپ الادئ، ءبئراق ول ءئرئ قارؤ ةكسپورتتاؤشئ مةملةكةتتةردئث ئشئنة كئرةدئ.
SIPRI بايانداماسئندا كورسةتئلگةن تئزئمدةگئ باستاپقئ بةستئك قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئمةن بئتةدئ. ق ح ر قئرعي-قاباق سوعئس اياقتالعاننان بةرئ ءئرئ قارؤ ةكسپورتةرلةرئنئث قاتارئنان ءبئرئنشئ رةت كورئندئ. الايدا قئتاي قارؤ ساتؤدئ ةندئ باستاپ وتئرعان جوق، وتكةن عاسئردئث سةكسةنئنشئ جئلدارئندا يران-يراك سوعئسئنئث ارقاسئندا قارؤ ساتؤشئ ءئرئ ةكسپورتةرلةردئث قاتارئندا بولعان. SIPRI مالئمةتتةرئ بويئنشا، 2008-2012 - جئلدار اراسئنداعئ كةزةثدة باسقا مةملةكةتتةرگة قاراپايئم قارؤ-جاراق ةكسپورتتاؤ بويئنشا قئتاي الةمدئك 5 پايئزدئ يةمدةنگةن. ءسويتئپ، تئزئمدة بةسئنشئ ورئندئ يةمدةنئپ وتئرعان ءئرئ قارؤ ةكسپورتةرئ ذلئ بريتانيانئ ئعئستئرئپ تاستاپتئ. جوعارئدا اتالعان كةزةثنئث ئشئندة قئتايدئث قارؤ ةكسپورتئنئث 162 پايئزعا ءوسؤئ پاكستانعا ءئرئ پارتيالاردئ جةتكئزؤدئث ارقاسئندا جذزةگة اسئرئلعان. الايدا SIPRI ساراپشئلارئنئث ايتؤئنشا، قئتاي ءوزئن سوثعئ كةزدةردة ءبئرقاتار مةملةكةتتةرگة قارؤ ساتؤشئ ةكسپورتةر رةتئندة كورسةتتئ.
ئرگةمئزدةگئ جاقئن كورشئمئز بولعاندئقتان قئتاي ةلئنئث اسكةري احؤالئ تؤرالئ دا ايتا كةتةلئك. جالپئ، قئتاي بيلئگئ اسكةري تةحنيكالارعا، قورعانئس شئعئندارئنا قارجئنئ وتة كوپ بولةتئن مةملةكةتتةردئث ءبئرئ. قئتاي ذكئمةتئ بيئلعئ جئلعئ اسكةري بيؤدجةتتئث جوباسئن جاريالادئ. «شينحؤا» اگةنتتئگئنئث حابارلاؤئنشا، 2013 - جئلئ اسكةري بيؤدجةت 720،2 ميلليارد يؤاندئ (114،3 ميلليارد دوللار) قذراپتئ. بئلتئرعئ جئلئ ذلتتئق قورعانئسقا 650،6 ميلليارد يؤان جذمسالعان ةكةن، بيئل ول 10،7 پايئزعا ءوسئپ وتئر. سوثعئ بئرنةشة جئل بويئ قورعانئسقا جذمسالعان قارجئ ئشكئ جالپئ ءونئمنئث 1،6 پايئزئن قذراعان.
ذكئمةتتئث مالئمدةؤئنة قاراعاندا، قورعانئس بيؤدجةتئنة تذسكةن قارجئ اسكةري قئزمةتكةرلةردئث جذمئس جاعدايئن، ومئرلةرئن جاقسارتؤعا، سونداي-اق قارؤلئ كذشتةردئ مةحانيزاسيالاؤ جانة اقپاراتتاندئرؤ باعئتئنا جذمسالادئ. سونئمةن قاتار قارؤلئ كذشتةردئث نةگئزگئ مئندةتتةرئ جاؤئنگةرلئك دايئندئقتئ جوعارئ دةثگةيدة ذستاؤ جانة سئرتتان كةلةتئن كةز كةلگةن قاؤئپتئث بةتئن قايتارؤ بولئپ قالا بةرةدئ. حالئق وكئلدةرئنئث بذكئل قئتايلئق جيئنئنئث وكئلئ فؤ يننئث مالئمدةؤئنشة، ايماقتاعئ تذراقتئلئقتئ ذستاپ تذرؤ ءذشئن قئتايعا اسكةري احؤالدئ ءالئ دة كذشةيتة ءتذسؤ كةرةك ةكةن.
الداعئ ؤاقئتتا اسكةري بيؤدجةتتئث قارجئسئ قالاي جانة قايدا جذمسالاتئنئ اشئق ايتئلمايدئ. قازئرگئ كةزدة قئتايدا ةكئ باعدارلاما بار. ولار - قايتا قارؤلانؤ جانة جاثا اسكةري تةحنيكالاردئ جاساؤ. اسكةري تةحنيكالار جاساؤ جاعئنان اسپاناستئ ةلئ ةشكئمنةن قالئپ جاتقان جوق. بذل ةل ءوزئنئث اأيا تاسئعئشئن، شاعئن يادرولئق رةاكتورلار، سونداي-اق اؤة-قورعانئس كذشتةرئ مةن اسكةري-تةثئز فلوتئنا ارنالعان سوعئس جانة كولئك ذشاقتارئنئث بئرنةشة تيپتةرئن جاساؤدا.
ICD Research اناليتيكالئق كومپانياسئنئث ساراپشئلارئنئث ةسةبئ بويئنشا، قئتايدئث اسكةري شئعئندارئ 2017 - جئلعا قاراي 174،9 ميلليارد دوللارعا جةتةدئ. ال كةيبئر ساراپشئلاردئث پئكئرئنشة، قئتايدئث قورعانئس بيؤدجةتئ 2015 - جئلدئث وزئندة 250 ميلليارد دوللاردئث دةثگةيئنةن اسئپ كةتةدئ. بارلئعئن قوسقاندا قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئ تاياؤ بةس جئلدئث ئشئندة جاثا قارؤلاردئ ساتئپ الؤعا جانة قولدا بار قارؤلاردئ جاثارتؤعا 800 ميلليارد دوللارداي جذمسايتئن بولادئ. ساراپشئلار بذل سومانئ ويدان شئعارئپ وتئرماعانئ بةلگئلئ. اسپاناستئ ةلئنئث الةؤةتئ وعان جةتةدئ.
Bloomberg-تئث مالئمةتئنة قاراعاندا قئتايدئث قورئ الةمدئك التئن قورئنان ةكئ ةسة اسئپ كةتئپتئ. قئتايدئث حالئقارالئق قورئ 2012 - جئلدئث اياعئندا 3،3 تريلليون دوللارعا ءوسئپ، الةمدةگئ التئن قورئنئث قذنئن ةكئ وراپ الئپتئ. ق ح ر قورئ الةمدئك التئن قورئنئث قذنئنان 2004 - جئلئ اسئپ كةتكةن. حالئقارالئق أاليؤتا قورئ جانة بذكئل الةمدئك التئن كةثةسئنئث مالئمةتتةرئ بويئنشا، سودان بةرئ التئننئث باعاسئ 263 پايئزعا، ترويالئق ؤنسياسئ 1،58 مئث دوللارعا دةيئن وسكةن. سول ؤاقئتتئث ئشئندة قئتايلئق قور 721 پايئزعا كوبةيگةن. سالئستئرمالئ تذردة الاتئن بولساق - برازيليا، رةسةي جانة ذندئستان 400 پايئزعا، 1،1 تريلليون دوللارعا وسكةن. حالئقارالئق قوردئث كولةمئ جاعئنان قئتاي ءبئرئنشئ ورئندا تذر، ودان كةيئن جاپونيا، ساؤد ارابياسئ، رةسةي جانة شأةيساريا بولئپ كةتة بةرةدئ. سوندئقتان ق ح ر اسكةري شئعئنداردئ جئلدان-جئلعا ذلعايتئپ كةلةدئ.
الةمدة قارؤ ساتؤدئث كولةمئ دة، ونئث باعاسئ دا جئل سايئن ءوسئپ كةلةدئ. جالپئ العاندا، 2003-2007 - جئلدار اراسئمةن سالئستئرعاندا 2008-2012 - جئلدار ارالئعئندا قاراپايئم قارؤلاردئ ساتؤ جانة جةتكئزؤ دذنيةءجذزئ بويئنشا 17 پايئزعا ذلعايعان. قارؤ يمپورتئنئث جارتئسئنا جؤئعئن (47 پايئزئ) ازيا جانة مذحيت جاعالاؤئ ةلدةرئ قذرايدئ. قارؤدئ ساتئپ الؤشئ «ءئرئ يمپورتةر» ةلدةردئث تئزئمئنة ءبئرئنشئ بولئپ ءذندئستان كئرةدئ. ونئث ساتئپ الاتئن قارؤلارئ بذكئل الةمدةگئ ساتئلعان قارؤلاردئث 12 پايئزئن قذرايدئ. ودان كةيئنگئ ورئنداردا قئتاي (6 پايئز)، پاكستان (5 پايئز)، وثتذستئك كورةيا (5 پايئز)، سينگاپؤر (4 پايئز) تذر. الةمدةگئ بارلئق قارؤ ساتؤ ساؤداسئ بويئنشا 7 پايئز پارسئ شئعاناعئنداعئ اراب ةلدةرئنة تيةسئلئ. بذلاردئ، نةگئزئنةن، قارؤمةن قامتاماسئز ةتئپ وتئرعان ا ق ش بولئپ تابئلادئ.
ستوكگولم حالئقارالئق الةمدةگئ پروبلةمالاردئ زةرتتةؤ ينستيتؤتئنئث بايانداماسئندا باسقا مةملةكةتتةرگة قاتئستئ ءبئرقاتار مالئمةتتةر بار. ماسةلةن، 2008 دةن 2012 - جئلدار ارالئعئندا سيرياعا جةتكئزئلگةن قارؤلاردئث 71 پايئزئ رةسةيدئث ذلةسئندة ةكةن. سونداي-اق أةنةسؤةلاداعئ قارؤ يمپورتئنئث 66 پايئزئ رةسةي فةدةراسياسئنا تيةسئلئ بولئپ شئقتئ.
قايئرجان تورةجان
«ايقئن» گازةتئ