گةنئ وزگةرگةن ءونئم تذقئمئمئزدئ قذرتئپ جذرمةسئن

 استانا. 19 -ءساؤئر. قازاقپارات - جةر شارئنداعئ ادامزات سانئنئث ارتؤئ تاعام تاپشئلئعئ مةن جاپپاي اشتئقتئث بةلةث الؤئنا اكةپ سوقتئرادئ دةگةن بولجام بار. وسئعان سايكةس، گةندئك موديفيكاسيالانعان ونئمدةردئ تذتئنؤ بذكئل الةم ةلدةرئندة تاراعان دةسةدئ. الايدا پايدالئ ما، زياندئ ما، بةلگئسئز. سةبةبئ گ م و-نئث ادام دةنساؤلئعئنا اسةرئ ءالئ تولئق زةرتتةلئپ بئتكةن جوق.

گةنئ وزگةرگةن ءونئم تذقئمئمئزدئ قذرتئپ جذرمةسئن

گةندئك موديفيكاسيالانعان ونئمدةردئث قازئر كةثئنةن تارالؤئنا بئرئنشئدةن عالامدئق اشتئق سةبةپ بولئپ وتئر دةسةك، ءدال قازئر جةر بةتئندة 1 ميلليارد 200 ميلليون ادام اشتئققا ذشئراعان كورئنةدئ. وسئدان بةس جئل بذرئن شةتةلدئك عالئمدار «اشئققانداردئث قاتارئ 800 ميلليونعا جةتتئ» دةپ دابئل قاققان ةدئ، قئسقا مةرزئم ئشئندة %50 عا كوبةيگةن اشقذرساقتاردئ اشتئقتان قورعاؤدئث امالئ دا وسئ گةندئك موديفيكاسيالانعان ورگانيزمدةردئ ويلاپ تابؤعا كةلئپ تئرةلگةنگة ذقسايدئ. بذگئندة الةمدئك نارئقتئ گةندئك ينجةنةريانئث جةمئسئ - گةندئك موديفيكاسيالانعان ونئمدةر جايلاعان. گةندئك موديفيكاسيالانعان ورگانيزمدةر دةگةننئث ءوزئ - ءبئر ورگانيزمنئث گةنئن باسقا ءبئر وسئمدئكتئث نةمةسة جانؤاردئث د ن ك-سئنا ةنگئزئپ، ترانسگةنيزاسيا جاساؤ ارقئلئ الئناتئن ءونئم. بذل وپةراسيا ورگانيزمنئث كةيبئر تابيعي قاسيةتتةرئن وزگةرتةدئ. مذنداي ازئقتئ تذتئنعان ادامنئث اعزاسئندا وزگةرئستةر بولا ما، جوق پا عالئمدار ناقتئ ايتپايدئ. قازئر گ م و-نئ قئتاي، جاپونيا، كورةيا، ا ق ش سئندئ ةلدةر وندئرةدئ جانة مذنداي ءوندئرئس جئلدان-جئلعا ةسةلةپ ءوسئپ كةلةدئ. ءبئراق گةنئ وزگةرگةن ءونئمدئ تذتئنؤشئنئث اعزاسئندا وزگةرئس بولمايدئ دةگةن كةپئل جوق. شةتةلدئك عالئمدار بئرنةشة زةرتتةؤ جذرگئزئپ، اعزاداعئ وزگةرئستةن بولةك، بةدةؤلئكتئث پايدا بولاتئنئن دا انئقتاعان بولاتئن. ءبئراق بذل مالئمدةمةلةر ناقتئ عئلئمي-زةرتتةؤدئث ناتيجةسئ رةتئندة تانئلماي وتئر. ونئث سةبةبئ دة بةلگئلئ. الپاؤئت ةلدةردئث گ م و-دان تاؤئپ وتئرعان پايداسئن ةسكةرةر بولساق، دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث دا «ءتئس جارماي» وتئرؤئنئث نةدةن ةكةنئن ذعئنؤ قيئن ةمةس. مئسالئ، دامئعان ةلدةردئث بئرنةشةؤئندة جذرگئزئلگةن ساراپتاما بويئنشا، ةسةك پةن اتتئ بؤدانداستئرئپ الئنعان جانؤاردان ذرپاق وربئمةيتئنئ انئقتالدئ. گةنئ وزگةرئسكة ذشئراعان كارتوپتئ جةگةن ةگةؤقذيرئق تا، جذگةرئنئ جةگةن تئشقاننئث دا كوبةيمةيتئندئگئ دالةلدةندئ. ءبئراق گ م و-نئ تاراتؤشئ نةگئزگئ ةل ا ق ش مويئندار ةمةس. الئسقا بارماي-اق قويالئق، ءبئزدئث ةلدة دة سوثعئ جئلدارئ بةدةؤلةردئث كذرت كوبةيؤئ ءبئلئنئپ وتئر. ساراپشئلاردئث ايتؤئنشا، وعان گ م و-نئث دا سةبةپشئ بولؤئ ابدةن مذمكئن.

يگور پاپة، تاؤةلسئز ساراپشئ:

- قازاقستاندئق ايةلدةردئث %18 ئ قذرساق كوتةرة الماي ءجذر. مذنداي ماسةلة الةم ةلدةرئنئث باسئمئنئث باسئندا بار. وسئدان-اق تذسئنؤگة بولادئ، ا ق ش گ م و-نئ بةلگئلئ ءبئر ساياسي سيپاتتا وندئرةدئ. جةر شارئنداعئ ادام سانئن ازايتؤ كةرةك، سول ءذشئن. عالئمدار گةنئ وزگةرگةن ونئمدةردئ جةگةننةن ادام اعزاسئندا وزگةرئستةر بولئپ، ذرپاق جالعاستئرؤ توقتالاتئنئن دالةلدةپ بةرئپ وتئرسا دا، ا ق ش-قا باعئنئشتئ الةمدئك ذيئمدار ولاردئ قارسئ شئقتئثدار دةپ، كوزدةرئن قذرتئپ جاتئر. ال جازئقسئز، قاراپايئم حالئق جاپا شةگئپ ءجذر.

ايتا بةرسةك، عئلئمي-زةرتتةؤلةردئث ادام شوشئرلئق ناتيجةلةرئ وتة كوپ. مئسالئ: كارتوپ گةنئنئث قاتارئنا سارئشايان گةنئن قوسؤ ناتيجةسئندة ةشقانداي جاندئك جةمةيتئن كارتوپ ءتذرئ، قئزانعا سولتذستئك كامبالاسئنئث گةنئن قوسؤدان ايازعا ءتوزئمدئ، ذسئمةيتئن قئزاناق ءتذرئ، جالپئ ايازعا ءتوزئمدئ، جاندئكتةر جةمةيتئن، قذرت تذسپةيتئن، ذزاق ساقتالاتئن، تاعئسئن-تاعئ قاسيةتتةرئ بار تذرلةرئ الئنادئ. بذكئل جاراتئلئس عاسئرلار بويئ ءوزئ سذرئپتاپ بةرگةن، كةز كةلگةن ورگانيزمنئث ءوسئپ-ونؤئنة جاؤاپتئ بولئپ سانالاتئن گةنومئنا بوتةن گةندئ اكةلئپ، جاساندئ جولمةن ةنگئزگةن كةزدة ونئث كةلةسئ ذرپاعئ وزگةرئسكة ذشئرايدئ. گ م و-نئث دذنيةجذزئنة كةث تاراپ كةتؤئنئث كةسئرئنةن ادامدار مةن جانؤارلار اراسئندا ذرپاقسئزدئقتئث دامؤئ، قاتةرلئ ئسئك اؤرؤلارئنئث كوبةيؤئ، تذقئم قؤالايتئن كةمتارلئقتئث ةرةكشة تذرلةرئ پايدا بولؤئ مذمكئن ةكةندئگئن بةلگئلئ عالئمدار دالةلدةگةن. ءتئپتئ گ م-جذگةرئ بةرئپ اسئراعان ةكسپةريمةنتتئك جانؤارلاردئث تولدةرئ %100 ءولئ تؤعانئ تؤرالئ عئلئمي ناتيجة بةلگئلئ بولا تذرا قورئتئندئ جويئلعان. سةبةبئ عالئمداردئث بذل سةكئلدئ مالئمدةمةلةرئنئث جاريا بولؤئ ءوندئرؤشئ كومپانيالارعا ءتيئمسئز. كةرةك دةسةثئز، بيوتةحنولوگيا سالاسئندا زةرتتةؤلةر جذرگئزگةن 500 عالئمنئث ءذشتةن ءبئرئ وزدةرئنئث انئقتاعان قورئتئندئسئن وزگةرتؤگة ءماجبذر بولعانئ تؤرالئ مالئمةتتةر دة بار ةكةن. عئلئمي-زةرتتةؤ جذمئستارئنا دةمةؤشئلئك جاساعان ءوندئرؤشئ كومپانيا وكئلدةرئنئث ءوتئنئشئن ورئنداعان عالئمداردئث %17  ئ تاپسئرئس بةرؤشئگة ذتئمدئ ناتيجة كورسةتئپ، جالعان قورئتئندئ بةرگةن، ال %10-ئ قارجئلاي قئسپاققا تذسةتئندئكتةن قايمئعئپ، گ م و-نئث كةرئ  اسةرلةرئ جونئندةگئ اقپاراتتئ جاسئرعان. ءبئراق گ م و-نئث نةگئزئن قالاؤشئ ا ق ش-تئث اؤئل شارؤاشئلئعئ مينيسترلئگئ ءوز ةلئندة گ م-كذرئشتئث سورتئن ةگؤگة باياعئدا-اق تئيئم سالعان.

رةسةيلئك عالئمداردئث مالئمةتئ

گ م و ازئقتارئن پايدالانؤدئث زيانئ:

. وتة قاؤئپتئ اللةرگيالئق رةاكسيالاردئث پايدا بولؤئ. مئسالئ: ا ق ش-تا ادامدار گ م و ونئمدةرئن ةركئن قولدانادئ. اللةرگيامةن اؤئراتئندار سانئ %70-دئ قذرايدئ، ال شأةسيادا - 77 جانة بذل ونئمدةردئ قولدانؤعا تئيئم سالئنعان؛

. ترانسگةندئ ونئمدةردئ پايدالانؤ اسقازاننئث سئلةمةيلئ قاباتئنئث قذرئلئمئن بذزادئ. زات الماسؤدئث بذزئلئپ، يممؤنيتةتتئث تومةندةؤئنة اكةلةدئ؛

. ئسئك اؤرؤلارئنئث كوبةيؤئنة سةبةپ بولادئ. جاسؤشالاردئ مؤتاسياعا ذشئراتادئ.

قاراپ وتئرساق، عئلئمي-زةرتتةؤلةردئث بارلئعئ وزگة ةلدةردئكئ. ءبئراق سول ءونئمدئ قازاقستان دا پايدالانادئ. مامانداردئث ايتؤئنشا، ءبئزدئث ةلدة گ م و-عا تةكسةرئستئث مذلدةم جذرگئزئلمةيتئنئن ونئ وندئرمةيتئندئگئمئزبةن تذسئندئرؤگة بولادئ. دةمةك ءبئز ءذشئن گ م و-نئ ءوندئرؤشئ نةگئزگئ ةل ا ق ش زيانسئز دةسة، «گ م و زيانسئز» دةگةن ءسوز.

تورةگةلدئ شارمانوأ، قازاق تاعامتانؤ اكادةمياسئنئث پرةزيدةنتئ، اكادةميك:

- شالا-شارپئ تةكسةرئپ، قورئتئندئ جاساؤعا بولمايدئ. امةريكادا كذللئ الةمگة اتئ شئققان عالئمدار جةتةرلئك. ولاردئث ساياساتپةن شارؤاسئ جوق، وزدةرئنئث قذندئ عئلئمي جذمئستارئمةن بذكئل دذنيةجذزئنة بةلگئلئ بولدئ. اسئرةسة، بذل ةلدة مةديسينا، فيزيولوگيا، بيولوگيا سالاسئ قاتتئ دامئعان. ماسةلةن، اتاقتئ نوبةل سئيلئعئ پايدا بولعاننان بةرئ دذنيةجذزئ بويئنشا 200 گة جؤئق عالئم العان. ال ونئث 100 گة جؤئعئ - امةريكاندئق عالئمدار. بذل بةدةلدئ سئيلئق كةز كةلگةن ادامعا بةرئلمةيدئ. ترانسگةندئ ونئمدةردئ زيان دةپ وتئرعان رةسةيدة ةكئ-اق ادام العان. مئنة، وسئدان-اق امةريكاداعئ عئلئمنئث، تةحنيكانئث جوعارئ دةثگةيدة دامئعانئن كورؤگة بولادئ. وسئ ةلدئث عالئمدارئ ترانسگةندئ ونئمدةردئث ادام دةنساؤلئعئنا قاتةرئ جوق ةكةنئن دالةلدةگةن. ال ةندئ رةسةي عالئمدارئنئث شالا-شارپئ تةكسةرؤ جاساپ، گةنئ موديفيكاسيالانعان ونئمدةر ادامنئث گةنئن وزگةرتئپ، كذردةلئ اقاؤلارعا ذشئراتادئ دةپ جذرگةنئ ءتئپتئ كذلكئلئ.

وسئلايشا ةلئمئزدةگئ ءبئرئنشئ نومئرلئ تاعامتانؤشئ عالئمئمئز گةندئك موديفيكاسيالانعان ونئمدةردئ جاقتاپ، ايدئ اسپاننان ءبئر-اق شئعاردئ. ءتئپتئ الةمدئك اشتئق بولادئ دةسةك تة، قازاقستاننئث ذلان-بايتاق، كةث جةرئنة استئق سالئپ، ءونئم الساق، ةلئمئزدئث 1 ميلليارد ادامدئ قينالماستان اسئراؤعا شاماسئ بار. بذل دا وتاندئق مامانداردئث مالئمةتئ. ءبئراق تاعئ دا سول اشئقتان-اشئق ايتؤعا قايمئعاتئن قازةكةم ا ق ش-تئث «اق دةگةنئن - العئس، قارا دةگةنئن - قارعئس» دةپ باس شذلعؤمةن وتئر...

اأتور: ساندؤعاش ءالئمجانوأا

 

دەرەككوز:«الاش ايناسئ» گازەتئ