ايدئث قذپياسئ قاشان اشئلادئ؟

 استانا. 18- ءساؤئر. قازاقپارات - ادامزات قانشا سئرئن اشتئق، بةتئنة قوندئق دةپ جاهانعا جار سالعانئمةن، ايدئث قذپياسئ ءالئ كذنگة تولئق اشئلعان جوق. سانالئ تئرشئلئك يةلةرئ ارئ كةتسة ايدئث قئر-سئرئن 10 پايئزعا عانا مةثگةرگةن بولار.

ايدئث قذپياسئ قاشان اشئلادئ؟

 جةر سةرئگئ دةپ سانالاتئن بذل عالامشاردئث 90 پايئزئ ءالئ كذنگة قذپياعا تولئ. عالئمدار اراسئندا «اي ةشقانداي تابيعي ةمةس، جاساندئ عالامشار» دةگةن پئكئر كوپ. مئسالعا مئنا ءبئر بذلتارتپاس ايعاقتئ العا تارتادئ. 1969-1972 - جئلدار اراسئندا اق ش ايدئ زةرتتةؤ ءذشئن «اپوللون» باعدارلاماسئن جاسادئ. وسئ اتتاس عارئش كةمةلةرئ بئرئنةن كةيئن ءبئرئ ايعا جولعا شئقتئ.   

  1969 - جئلدئث 20 - قاراشاسئ كذنئ 4 ساعات 15 مينؤتتا «اپوللون -12» عارئش كةمةسئنةن ءبولئنئپ، ايدئث بةتئنة قونعان ذشؤ اپپاراتئ تةجةگئش تةتئكتئث كئناراتئنان قاتتئ سوعئلدئ. وسئ سوققئدان كةيئن ايدان قوثئراؤعا ذقساس دئبئس شئعئپ، تةربةلئس بايقالعان. كابينادا ورناتئلعان سةيسمومةتردئث ةسةپتةؤئنشة تةربةلئس 55 مينؤتقا سوزئلعان.

 بذل جاعداي عالئمداردئ تاثعالدئرعان. «بذل نة قئلعان دئبئس؟ قايدان شئقتئ، نةنئث بةلگئسئ؟» دةگةن سان قيلئ ساؤال الدئنان شئققان سوث، اق ش-تئث عارئش ماماندارئ تاعئ ءبئر سئناق جاساؤعا بةل بؤعان. ول - «ساتؤرن - 4» زئمئراننئث وربيتادا قالدئرئلعان بولشةگئن ايعا جةتكئزئپ، قاتتئ جئلدامدئقپةن سوقتئقتئرؤ ةدئ. زئمئران قالدئعئ سةكؤندئنا 2،5 شاقئرئم جئلدامدئقپةن ايعا سوعئلدئ. نة بولدئ دةيسئز عوي. سةيسمومةتردئث ةسةپتةؤئنشة ايدان شئققان قوثئراؤعا ذقساس دئبئس 3 ساعات 20 مينؤتقا سوزئلدئ. وسئدان كةيئن-اق عارئشتئ زةرتتةپ جذرگةن كوپتةگةن عالئمدار «اي تابيعي عالامشار ةمةس، قولدان جاسالعان. جاساندئ دذنية» دةگةن شةشئمگة كةلگةن. ولاردئث پئكئرئنشة، اي وتة بةرئك تيتاننان جاسالعان قاثقادان تذرادئ. ونئث قالئثدئعئ 4000-5000 مةتر، بالكئم ودان دا قالئث بولؤئ مذمكئن. ورتاسئ قؤئس. مذمكئن وندا بئزگة بةلگئسئز تئرشئلئك يةلةرئ ءومئر ءسذرئپ جاتؤئ ئقتيمال.

 ال تيتاننان جاسالعان قاثقا مةتةوريت، كومةتا سةكئلدئ اسپان دةنةلةرئ سوعئلعان كةزدة، قورعاپ تذرار قالقان رةتئندة جاسالعان. ويتكةنئ ايدئث بةتئندةگئ كولةمئ 150-200 شاقئرئم بولاتئن كراتةرلةردئث تةرةثدئگئ نةبارئ 3-4 شاقئرئمنان اسپايدئ. نةگئزئندة ونداي كولةمدةگئ كراتةرلةردئث تةرةثدئگئ كةم دةگةندة 40-50 شاقئرئم بولؤئ ءتيئس. دةمةك، تيتان قاثقا اؤئر سوققئلاردان ايدئ قورعاپ تذر. ءتئپتئ عالئمدار اراسئندا اي اسا دامئعان بةلگئسئز تئرشئلئك يةلةرئنئث عارئش كةمةسئ نة بولماسا جذلدئزارالئق ساپار كةزئندة توقتاپ وتةتئن عارئشتئق ستانساسئ بولؤئ مذمكئن» دةگةن دة اثگئمة بار.     بذعان تاعئ ءبئر ناقتئ دالةل رةتئندة عارئشكةر نيل ارمسترونگتئث مئنا ءبئر ءسوزئن العا تارتادئ.

 سونئمةن... 1969 - جئلئ 20 - شئلدةدة «اپوللون -1» عارئش كةمةسئ تذثعئش رةت ايعا قوندئ. ادامزاتتئث تاريحئندا ةرةكشة ورئن الاتئن ذلئ وقيعانئ الةمنئث جارتئ ميلليارد حالقئ تةلةديدار ارقئلئ كوردئ. كةمة ساتئسئ ارقئلئ تومةن ءتذسئپ، ايدئث بةتئنة العاش قادام باسقان عارئشكةر نيل ولدةن ارمسترونگ ةدئ. ودان كةيئن وزگة عالامشارعا تابان تئرةگةن ةكيپاجدئث ةكئنشئ مذشةسئ - ةدأين الدرين. ال ءذشئنشئ عارئشكةر مايكل كوللينز كةمةدة قالدئ. ايدئث بةتئنة اق ش تؤئن قاداپ، لؤناحودپةن شارلاپ، 22 كةلئ توپئراق العان ولار كةرئ ورالدئ...  كةنةت تةلةديدار قاراپ وتئرعان جذرتقا نيل ارمسترونگتئث داؤئسئ بذزئلئپ، اسا ءبئر قوبالجئپ، قورقا سويلةگةنئ ةستئلگةن: «بذل نة؟ قذداي-اؤ، مةن نةنئ كورئپ تذرمئن؟ سذمدئق-اي، مذندايدا بولادئ ةكةن-اؤ». جةردة بايلانئستا وتئرعان عالئمدار:

«نة دةيسئث؟ نة بولدئ، تةز جاؤاپ بةر» دةگةن داؤئسئنا، نيل ارمسترونگ: «مةن ءوزئم دة تذسئنبةي تذرمئن. مذندا كةرةمةت ذلكةن عارئش كةمةسئ توقتاپ تذر. سذمدئق ذلكةن. ولار كراتةردئث ارعئ بةتئنة توقتاپ، ءبئزدئ باقئلاپ تذر» دةگةن ذرةيلئ داؤئسپةن. ةكئ ارادا عارئشپةن بايلانئس ةكئ-ءذش مينؤتقا ءذزئلئپ كةتئپتئ. سول ارادا نة بولدئ. بةلگئسئز. تةك ءومئرئنئث سوثعئ جئلدارئ عانا بةلگئلئ عارئشكةر ايدا جات سانالئ تئرشئلئك يةلةرئمةن جولئعئسئپ قالعانئن كةيبئر ورتالاردا ايتقان كورئنةدئ...

     راسئندا، ايدا تئرشئلئك بار ما؟ شةتةل زةرتتةؤشئلةرئنئث كةلتئرگةن دايةكتةرئنة قاراساق، ايدئ زةرتتةؤ بارئسئندا اق ش عارئشكةرلةرئ  140-150 مئث ءتذرلئ قذپيا سؤرةت تذسئرگةن. ءبئراق ولار وتة قذپيا جاعدايدا ساقتاؤلئ كورئنةدئ. ماسةلةن، ن ا س ا-نئث قذپيا سؤرةتتةرئن كورؤگة مذمكئندئك العان دجوردج لةونارد ءوز جازبالارئندا ايدا بةلگئسئز تئرشئلئك يةلةرئ بار ةكةنئن كةلتئرگةن. «ءتذرلئ قذرئلئستار، نئساندار سالئنؤدا. پيراميداعا ذقساس عيماراتتار، مذنارالار بار. بةلگئسئز تئرشئلئك يةلةرئ ايداعئ پايدالئ قازبالارعا زةرتتةؤلةر جذرگئزئپ جاتقان سةكئلدئ» دةيدئ دجوردج لةونارد. ويتكةنئ سؤرةتتةردةگئ كورئنئستةر سونئ بةينةلةيتئن سةكئلدئ.

 امةريكالئق ؤفولوگ فرةد ستةكلينگ ءوزئنئث كئتابئندا: «بذعان دةيئن بئزگة ايدئث بةتئندة تئرشئلئك جوق دةپ ءتذسئندئرئپ كةلدئ. شئن مانئندة باسقاشا. ول جةردة تةحنولوگيالئق دامؤدا ادامزاتتئ ارتقا تاستاپ كةتكةن وركةنيةت يةلةرئ بار» دةيدئ جانة ناقتئ دةرةكتةردئ العا تارتادئ.

ءتئپتئ 1970 - جئلئ تةلةسكوپ ارقئلئ ذزئندئعئ 22 شاقئرئم، كولدةنةثئ 5 شاقئرئم بولاتئن سيگارعا ذقساعان بةلگئسئز ءذش نئساندئ كورگةن. ولار اي بةتئندة بئرنةشة ساعات بولئپ، بةلگئسئز قيئرعا ذشئپ كةتكةن. جاپون استرونومئ تةلةسكوپ ارقئلئ ايدئث بةتئنةن ذزئندئعئ 20 شاقئرئم بولاتئن ذشاتئن نئسانداردئ بايقاعان... دةمةك، كذن جذيةسئن بةلگئسئز تئرشئلئك يةلةرئ ءوز پايدالارئنا جاراتؤعا ذمتئلئپ جاتقانعا ذقسايدئ...     ءبئر قئزئعئ، سئرتقا قذپياسئن اشا بةرمةيتئن اق ش عارئشتئ زةرتتةؤ ورتالئعئ (ن ا س ا) وتكةن عاسئردئث 60-جئلدارئنئث سوثئندا، سوثعئ ءتورت ءجذز جئلدا اي بةتئندة ورئن العان 579 انومالدئ قذبئلئستئث ءتئزئمئن جاساعان. وندا جارقئراعان شامئ بار، قوزعالئپ بارا جاتقان نئسانداردئث، ذشؤ الاثدارئنئث، جويقئن ذرالاردئث، ءتذر-تذسئ ذنةمئ وزگةرئپ تذراتئن ءئرئ كذمبةزدةردئث، الئپ پيراميدالاردئث كةسكئندةرئ كةلتئرئلگةن.

 وسئعان قاراپ عارئش ماماندارئنئث كوپشئلئگئ ايدا ءبئز بئلمةيتئن تئرشئلئك بار دةگةندئ ايتادئ. ءتئپتئ ايدئث جةردةگئلةرگة ذنةمئ ءبئر قئرئنان كورئنةتئندئگئندة دة ءبئر سئر جاتؤئ ابدةن مذمكئن.   ايدئث ارعئ بةتئندة نة بار؟ بالكئم وزگة عالامشاردان كةلگةن دامئعان سانالئ تئرشئلئك يةلةرئ سول جةردة وتئرئپ، جةردةگئ تئرشئلئككة باقئلاؤ جاساؤئ دا مذمكئن. مذنئ دا عالئمدار جوققا شئعارمايدئ.

 سوناؤ وتكةن عاسئردئث 60-جئلدارئ كةثةس ةلئنئث عالئمدارئ ميحايل أاسين مةن الةكساندر ششةرباكوأ ايدئث جاساندئ دةنة ةكةنئ جونئندة بذلجئماس 8 بولجام ايتقان. وندا دا عالئمدار اي نةگئزئنةن تيتاننان تذراتئن، بةلگئسئز تئرشئلئك يةلةرئ، بةلگئلئ ءبئر ماقسات ءذشئن قولدان قذراستئرعانئ جونئندة ايتئلعان.

 جالپئ، ايعا بايلانئستئ قويئلار سذراق كوپ. سونئث بئرنةشةؤئ مئناداي:

 1. اي ءوز ءوسئن اينالعاندا نةگة ذنةمئ جةرگة ءبئر قئرئمةن عانا كورئنةدئ؟

 2. اي نةگة جئلئنا جةردةن 4 س م الئستايدئ؟

3. اي سؤئق دةنة بولاتئن بولسا، وندا بةتئندة ءئرئ لاأا كولئ قالاي پايدا بولعان؟

4. «اي كولدةرئنئث» 80 پايئزئ نةگة ايدئث كورئنبةيتئن بةتئنة ورنالاسقان؟

5. اي بةتئندة ءجيئ بولئپ تذراتئن جارقئل، كولةثكة، بذلئثعئرلئق نةمةسة عاجايئپ شذعئلا قالاي پايدا بولؤدا؟ 6. جةر سةرئكتةرئ سؤرةتكة ءتذسئرئپ العان، ايدئث جوعارعئ بةتئندةگئ قولدان تذرعئزئلعان سةكئلدئ عيماراتتاردئ، مذنارالار مةن كذمبةزدةردئ سونداي-اق پيراميدالاردئ كئم قالاعان؟

 7. اق ش عارئشكةرلةرئ ايدئث بةتئندةگئ ماگنيتتئك بةلدئكتئ زةرتتةسئن دةپ تاستاپ كةتكةن اپپارات نةگة ذزاق جئل جذمئس ئستةدئ؟

 8. اپپاراتتاعئ توك بةرؤ تةتئگئنئث مذمكئندئگئ 1 جئلعا عانا ةسةپتةلگةن ةمةس پة ةدئ؟ ذزاق ؤاقئت ةنةرگيانئ قايدان الدئ؟ 

9. نةگة ايدان قوثئراؤ ذنئنة ذقساس دئبئس شئعئپ تذرادئ؟

 10. اي بةتئنة تذثعئش رةت قادام باسقان اق ش عارئشكةرئ نيل ارمسترونگ وزگة عارئش كةمةسئن كورگةنئن نةگة ن ا س ا وسئ ؤاقئتقا دةيئن قذپيا ساقتادئ؟

 11. ن ا س ا سؤرةتكة تذسئرگةن ايدئث بةتئندة جاتقان سيگارا سةكئلدئ سوپاق بةلگئسئز ذشؤ نئسانئ قايدا كةتتئ؟ 

12. نةگة ةرتة زامان جئلنامالارئندا نةمةسة كارتالارئندا وزگة عالامشارلار بةلگئلةنسة دة، اي كورسةتئلمةگةن؟ نةگة ئقئلئم زاماننان جةتكةن اثئزداردا 13 مئث جئل بذرئن بولعان توپان سؤدان كةيئن عانا اي پايدا بولدئ دةپ ايتئلادئ؟ ...ايعا بايلانئستئ سذراق كوپ. ءبئراق ناقتئ جاؤاپ از. اي ءوز قذپياسئن ازئرگة اشار ةمةس. 

سةيسةن امئربةك ذلئ

«ايقئن»