بيلئكتة قاي جاستاعئلار تابئستئ جذمئس اتقارا الادئ؟
استانا. 12- ءساؤئر. قازاقپارات - اقئن مذحتار شاحانوأتئث «12-3=?» دةگةن پوةماسئن كوبئمئز وقئعان بولارمئز. وقيعاسئ، قئسقاشا تذجئرئپ ايتساق، مئناداي:
باياعئدا ءبئر حان بارلئق بي، اسكةرباسئ، قازئلاردئ تةك اقساقالدئ قارتتاردان سايلاؤ جونئندة زاث شئعارادئ. وسئلايشا ةل جاس قاؤئم تاربيةسئن ذمئتئپ، اثگئمةنئ تةك قارتتئقتان باستايتئن بولادئ. حان ءبئر كذنئ كورشئ جاتقان ةلگة سوعئس اشادئ دا، تاس-تالقان بوپ جةثئلئپ، ءوزئ تذتقئنعا تذسةدئ. جةثگةن ةلدئث ءامئرشئسئ وعان جذمباق جاسئرئپ: «نة قالادئ ون ةكئدةن ءذشتئ السا؟» دةيدئ. حان تاپپايدئ. سول ارادا ءبئر جاس جئگئت سذراقتئث جاؤابئن تاؤئپ، حاندئ ولئمنةن قذتقارادئ.
«ةگةر ون ةكئدةن ءذشتئ الساق، ةشتةثة دة قالمايدئ» دةگةن جئگئت، ءار جئلدئث ون ةكئ ايدان تذراتئنئن، ون ةكئ ايدا ءذش اي كوكتةم بارئن، توعئز اي-دئث تاعدئرئ وسئ ءذش ايعا بايلاؤلئ تذرعانئن دالةلدةگةندة، قول باستايتئن جئگئتتةردئ قورادا ذستاپ كةلگةن حان باس بارماعئن شاينايدئ. ة.ةأتؤشةنكو ورئس تئلئنة اؤدارعان وسئ پوةما كةزئندة كةثةستئك سةنزؤرادان ارةث وتكةن. ةندئ شة، س و ك پ و ك-تئندة وتئرعانداردئث ءبارئ سذيةگئن ارةث سذيرةتكةن قاؤساعان كارئ شالدار بولسا...
بذگئندة زاث دا، زامان دا 180 گرادؤسقا وزگةرگةن. جاستئق كؤلتئ جةلدةي ةسئپ تذر. مذرتئ جاثا تةبئندةپ كةلة جاتقان بالا باستئق ساماي شاشئ اعارعان اكةسئندةي ادامعا اكئرةثدةپ سويلةيتئن زامان. قئلشئلداعان 25 تةگئ جئگئتتةر اؤدان اكئمئ بولؤدان دامةلئ. استاناداعئ الماتئ اؤدانئنئث اكئمئ پاأةل كؤلاگين 26 جاستا. بيلئكتئث جاسئ جاسارعان ذستئنة جاسارئپ كةلةدئ. شئنئندا دا، بيلئك باسئنا كةلةتئن ساياساتكةر ءذشئن جاس مولشةرئ ماثئزدئ ما؟ ساياسات تاريحئندا بذعان مئسال كوپ.
1940- جئلئ گيتلةر الةمدئ قالتئراتئپ تذرعاندا، ذلئ بريتانيانئث پرةمةر-ءمينيسترئ ءارئ قورعانئس ءمينيسترئ بولئپ 65 جاستاعئ ؤينستون چةرچيلل سايلانادئ. ونئث پارلامةنتتة ءوز ذلتئنا ارناعان العاشقئ ءسوزئ بئلاي باستالعان: «مةنئث سةندةرگة قان مةن تةردةن، كوز جاسئ مةن اؤئر ةثبةكتةن باسقا ذسئنارئم جوق». ونئث وسئ ءسوزئنئث ناتيجةسئ بذكئل الةمگة بةلگئلئ. چةرچيلل 1951- جئلئ 77 جاسئندا ةكئنشئ رةت پرةمةر-مينيستر بولئپ سايلانئپ، 1955- جئلعا دةيئن تاقتا وتئردئ.
ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئستان سوث ف ر گ-نئث تذثعئش كانسلةرئ بولئپ 73 جاستاعئ كونراد ادةناؤةر تاققا وتئردئ. قازئرگئ گةرمانيانئث نةگئزئن سالعان ول 14 جئل تاقتا وتئرئپ، 1963- جئلئ 87 جاسئندا دوعارئسقا كةتكةن. وسئ ؤاقئت ئشئندة ول سوعئستان قيساپسئز قيراپ شئققان ةلئنة الةمدئك جةتةكشئ دةرجاأا دارةجةسئن قايتارئپ بةردئ.
1953- جئلئ اقش-تئث 34-پرةزيدةنتئ بولئپ 63 جاستاعئ دؤايت ةيزةنحاؤةر تاققا وتئردئ. 1956- جئلئ 66 جاسئندا ول ةكئنشئ قايتارا پرةزيدةنت بولئپ سايلانادئ. كارئ تارلاننئث كورةياداعئ سوعئستئ توقتاتئپ، كوممؤنيستئك سةنئمدةگئ عالئمدار مةن قايراتكةرلةردئ قؤعئنداؤدئ توقتاتقانئن ايتساق تا جةتةدئ. گةنةرال شارل دة گولل 68 جاسئندا فرانسيانئث باسشئسئ بولئپ سايلانعان. ناتو-مةن بايلانئسئن ءذزئپ، فرانسؤزعا باعئنئشتئ ةلدةرگة تاؤةلسئزدئك اپةرگةن ول 1965- جئلئ 75 جاسئندا فرانسيا پرةزيدةنتئ بولئپ ةكئنشئ قايتارا سايلانادئ.
قئتاي رةفورماسئنئث اتاسئ سانالاتئن دئث شياؤپيث 1976- جئلئ 72 جاسئندا كوممؤنيستئك قئتايدئ باسقارعان. قئتاي قازئر الةمدةگئ ةكئنشئ دةرجاأا بولسا، ول - وسئ دئث شياؤپيثنئث ةثبةگئنئث ارقاسئ. 1989- جئلئ 85 جاسئندا بيلئك بذتاعئنان ءبئرجولا كةتسة دة ول ذلتئنئث رؤحاني كوسةمئ بولئپ قالدئ. قئتاي حالقئ ءذشئن ول تةثدةسسئز بةدةل يةسئ.
رونالد رةيگان 1980- جئلئ 69 جاسئندا ا ق ش پرةزيدةنتئ بولئپ سايلاندئ. ةكئنشئ رةت قايتا سايلانئپ، 1989- جئلئ 77 جاسئندا تاقتئ بوسات-تئ. ونئث ورنئنا 65 جاستاعئ دجوردج بؤش وتئردئ. 2008- جئلئ 72 جاستاعئ دجون ماككةيننئث باراك وبامامةن بئرگة ا ق ش پرةزيدةنتتئگئنة تاققا تالاسقانئن ذمئتقان جوقپئز. فرانسيانئ فرانسؤا ميتتةران 78 جاسئنا دةيئن بيلةدئ. يؤريي اندروپوأ كةثةس وداعئنئث باسشئلئعئنا كةلگةندة 68 جاستا بولعان. ونئث جةمقورلئقپةن قالاي كذرةسكةنئن جذرت ءالئ ذمئتا قويماعان بولار. يزرايلدئث قازئرگئ پرةزيدةنتئ شيمون پةرةس 90 جاستا. جاهاندئق وكئمةتتئث ذشار باسئندا ءدال قازئر 90 جاستاعئ گةنري كيسسيندجةر مةن 98 جاستاعئ دةأيد روكفةللةر تذرعانئن دا ذمئتپايئق. 83 جاستاعئ سوروس پةن 85 جاستاعئ بجةزينسكيدئث الةمدئك اقشا ساياساتئندا قالاي اتوي سالئپ جذرگةنئن ايداي الةم بئلةدئ. مئنة، امةريكانئث اقيقاتئ.
وسئ مئسالدارعا قاراپ-اق مةملةكةتتئك قايراتكةرلةردئث تابئستئ بولؤئندا جاس مولشةرئ ةمةس، جةكة ساپالئق قاسيةتتةرئ باستئ رول اتقاراتئنئنا كوز جةتكئزؤگة بولادئ. ةل باسئنا اؤئر قيئنشئلئق تؤعاندا كوپتةگةن مةملةكةتتةردئث جاسئ ءشاؤ تارتسا دا، اسا تاجئريبةلئ قايراتكةرلةردئ بيلئك باسئنا وتئرعئزعاندارئنا كارئ تاريحتا مئسال كوپ. بذعان كةرئسئنشة 36 جاسئندا گرؤزيانئث پرةزيدةنتئ بولعان ميحايل سااكاشأيلي سياقتئ جاس سايئپقئرانداردئ دا تئزبةكتةؤگة بولار ةدئ. سونئمةن، قايسئسئ دذرئس: ئستئق قايرات، جاس جئگةر، كذتپةگةن باتئل شةشئم، اشئق شابؤئل ما، الدة سؤئق اقئل، تئنئش ساقتئق، تةثدةي شةشئم، دانالئق ءجذرئس پة؟ باياعئدان كةلة جاتقان ريتوريكالئق سذراق. ةستة جوق ةسكئ زامانعا سذثگئمةي-اق، ءوزئمئز كؤا بولعان وسئ زاماننان-اق مئسال تةرةيئك.
كةلمةسكة كةتكةن كةثةس وداعئن باسقارعان ةليتانئث ورتاشا جاسئ 72 جاس بولئپتئ. كارئ تارلاندار ورئندارئنا تاستاي جابئسئپ، بةكةرگة سئرةسئپ وتئرماعان ةكةن. ولارمةن سالئستئرعاندا الدةقايدا جاس سانالاتئن 54 جاستاعئ ميحايل گورباچةأ وكئمةت باسئنا قالاي كةلدئ، سولاي بيلئك بذتاعئن قاؤساعان شالداردان تازارتؤدئ باستادئ.
س و ك پ-نئث 26- سةزئنةن سوث 74 وبكومنئث ءبئرئنشئ حاتشئسئ بئردةي ورئندارئنان بوساتئلئپتئ. ساياسي ةليتا بئردةن ون جاسقا جاسارئپ شئعا كةلگةن. وسئ كادرلئق رةأوليؤسيانئث ناتيجةسئندة ةكونوميكا ءوسئپ، حالئقتئث جاعدايئ جاقساردئ ما؟ كةرئسئنشة ماثگئ مئزعئماس كوممؤنيستئك پارتيا قذردئمعا كةتة باستاعانئ، ونئث اقئرئ نة بولعانئ ءبئز ايتپاساق تا بةلگئلئ. بوريس ةلسيننئث تذسئندا ساياسي ةليتا ودان دا جاسارا تذسكةن. وتئزداعئ جئگئتتةر توپئرلاپ بيلئككة كةلة باستاعان. سول كةزدة رةسةيدةگئ گؤبةرناتورلاردئث ورتاشا جاسئ 55 جاس بولئپتئ. قازئر ورئس ةليتاسئ قايتا قارتايؤدئ باستاعانداي. رةسةي پرةزيدةنتئ پؤتين مةملةكةتتئك قئزمةتتةگئلةردئث جاسئنا قاراي شةكتةؤ مةرزئمئن ذزارتئپ، ئسكةر ادامدار ةندئ بذرئنعئداي 60 ةمةس، 70 جاسئنا دةيئن ماثئزدئ پوستتا قئزمةت اتقارا بةرةتئن بولدئ.
بذل ماسةلة قازاقستان جاعدايئندا قالاي؟ بئزدة دة تاؤةلسئزدئك سالتانات قذرعان سوث ورئمدةي جاستار بيلئككة كةلة باستادئ. بذل ورايدا 31 جاسئندا مينيستر بولعان التئنبةك سارسةنبايةأتئ، 32 جاسئندا سةمةي وبلئسئنئث اكئمئ بولعان عالئمجان جاقيانوأتئ، 37 جاسئندا اؤئلشارؤاشئلئق ءمينيسترئ بولعان ساؤات مئثبايةأتئ، 40 جاسئندا مةملةكةتتئك كئرئس ءمينيسترئ بولعان زةينوللا كاكئمجانوأتاردئ الدئمةن اؤئزعا الؤعا بولادئ.
بولاتبةك قؤاندئقوأ قئزئلوردا وبلئسئنئث اكئمئ بولئپ تاعايئندالعاندا 39 جاستا، وثتذستئك قازاقستان وبلئسئنئث اكئمئ قئزمةتئنة كئرئسكةندة اسقار مئرزاحمةتوأ 47 جاستا بولاتئن. 32 جاسئندا ةكونوميكالئق دامؤ جانة ساؤدا ءمينيسترئ بولعان قايرات كةلئمبةتوأ، 32 جاسئندا يندؤستريا جانة ساؤدا ءمينيسترئ بولعان اسةت يسةكةشةأ، 38 جاسئندا بايلانئس جانة اقپارات ءمينيسترئ بولعان اسقار جذماعاليةأ، «نذر وتان» پارتياسئ ءتوراعاسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ 39 جاستاعئ باؤئرجان بايبةك بار. قازئرگئ ةث جاس مينيستر - ةثبةك جانة حالئقتئ الةؤمةتتئك قورعاؤ ءمينيسترئ سةرئك ابدةنوأ 36 جاستا. بذلارمةن قوسا، 28 جاسئندا ةكونوميكالئق دامؤ جانة ساؤدا أيسة-ءمينيسترئ بولعان اباي ةسكةندئروأتئ،
28 جاسئندا يندؤستريا جانة جاثا تةحنولوگيالار أيسة-ءمينيسترئ بولعان قانئش تئلةؤشين، 29 جاسئندا قازاقستان پرةزيدةنتئنئث كومةكشئسئ بولعان قؤاندئق بيشئمبايةأ، 27 جاسئندا ةكونوميكا جانة بيؤدجةتتئك جوسپارلاؤ ءمينيسترئ بولعان داؤلةت ةرعوجين، 32 جاسئندا كولئك جانة كوممؤنيكاسييا أيسة-ءمينيسترئ بولعان اسئلبةك دذيسةبايةأ، 33 جاسئندا باتئس قازاقستان وبلئسئ اكئمئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ بولعان سةرئك شاپكةنوأ، 33 جاسئندا وثتذستئك قازاقستان وبلئسئ اكئمئنئث ورئنباسارئ بولعان ساپاربةك تذياقبايةأ، 28 جاسئندا اتئراؤ وبلئسئ اكئمئنئث ورئنباسارئ بولئپ وتئرعان ماماندئعئ جؤرناليست شئثعئس مذقان بار.
ارينة، «ون ذشتة وتاؤ يةسئ» دةپ بئلةتئن قازاق ءذشئن وتئز بةن قئرئقتئث اراسئ اناؤ ايتقانداي جاس بولئپ سانالمايدئ. «جاس كةلسة - ئسكة، كارئ كةلسة - اسقا» دةپ تةگئن ايتئلماعان. بذرئنعئ كةثةس وداعئ ةلدةرئندةگئ بيلئك پةن ساياساتتا جاستئق كؤلتئ جةلدةي ةسئپ تذرسا، كةرئسئنشة، كارئ باتئستا بيلئك تئزگئنئن سؤئق اقئلدئلار بوساتپاي وتئرعانئن جوعارئدا تام-تذمداپ ايتقان بولدئق.
ايتپاقشئ، اقئن مذحتار شاحانوأتئث ساياسي بيلئكتئث جاس مولشةرئنة قاتئستئ كوزقاراسئ بذگئنگئ قوعامعا ساي وزگةردئ مة، جوق پا، ونئ اقئننئث وزئنةن سذراؤدئ ذمئتئپ كةتئپپئز...
تورةعالي تاشةنوأ
«ايقئن»