تةثئزدة تةربةلگةن ذرةي

استانا. 6- اقپان. قازاقپارات - بؤئرقانعان القاراكوك تةثئز ءالئمساقتان بةرئ ادام بالاسئ ءذشئن كوپ قاؤئپتئث ءبئرئ بولئپ كةلةدئ. ويتكةنئ قذرلئققا قاراعاندا تةثئزدةردة اؤئتقئمالئ نذكتةلةر ءجيئ كةزدةسةدئ ةكةن.
None
None

ال ولار ادام تذرماق، كةمةلةردئ ذرشئقشا ءيئرئپ، جذتئپ قوياتئنئ بةلگئلئ.

 ءتئپتئ كوكتة سامعاپ بارا جاتقان ذشاقتئث ءوزئ الگئ نذكتةنئث ذستئنةن وتةتئن بولسا، جارئققا ذيمةلةگةن جئندئ كوبةلةكتةي قاثعالاقتاپ، «اجال اپانئنا» كذمپ بةرةتئن كورئنةدئ... دةمةك، سؤ استئندا ءبئر تارتئلئس بار ةكةنئ بةلگئلئ.

جذمئر جةردئث 70 پايئزئن سؤ باسئپ جاتقانئن ةسكةرسةك، الگئندةي جذتپا يئرئمدةردئث وتة كوپ ةكةنئ تذسئنئكتئ. ءبئراق ولار نةدةن پايدا بولادئ؟ ماسةلة سوندا. ءبئراق بذگئنگئ عئلئم ونئث قذپياسئن ءالئ تابا الماؤدا. سؤ استئن زةرتتةپ جذرگةن عالئمداردئث ءبئرازئ «سؤ استئندا دا وركةنيةت بار. بذل - سولاردئث ارةكةتئ» دةگةندئ ايتادئ.

 كئم ءبئلسئن؟ بذدان ءبئراز بذرئن اتئ-شؤلئ بةرمؤد ءذشتاعانئنئث استئنان بيئكتئگئ مئسئرداعئ اتاقتئ حةوپس پيراميداسئن ون وراپ الاتئن جذمباق پيراميدا تابئلعانئ بةلگئلئ. ول قاي وركةنيةتتئث عيماراتئنا جاتادئ؟ عالئمداردئث ءوزئ اث-تاث. فيزيك-عالئمدار بةرمؤد ءذشتاعانئنان تابئلعان پيراميدادان جذمباق ةنةرگيا  بولئنةتئنئ، بةلگئسئز دئبئستار بةرئلةتئنئ، سول دئبئس جةتئ قات كوككة كةتئپ جاتقانئ اثعارئلعان. دةمةك، سؤ استئ عيماراتئنئث عارئشپةن بايلانئسئ بار ةكةنئ انئق.

اتلانت مذحيتئنداعئ الةمدةگئ ةث تةرةث ماريان قازان شذثقئرئ دا جذمباق سئرعا تولئ.ماسةلةن، بئلتئر سول ذثعئماعا اتاقتئ كينورةجيسسةر دجةيمس كةمةرون باتيسكافپةن ءتذسئپ كوردئ. 11 شاقئرئم تةرةثدئككة ءتذسؤ وثاي ةمةس. الةمدة بولماعان وقيعا. ءبئراق تةثئزشئ بولماسا دا رةجيسسةر ءتذستئ. رةكورد جاسادئ. سؤ استئ الةمئن بةينةتاسپاعا ءتذسئردئ.

سؤ بةتئنة كوتةرئلگةن وعان: «نة كوردئثئز؟» دةگةن العاشقئ سذراق قويئلدئ. ةستاندئ بولئپ شارشاپ تذرعان ول الدةنةگة تامسانا باس شايقادئ، سوسئن «وركةنيةت» دةدئ باسئن شايقاپ، «وركةنيةت، ءبئز دالادا قالامئز ولاردئث جانئندا...». باسقا ةشتةثة ايتپادئ. ونئث نة ايتقئسئ كةلگةنئ جذمباق بولئپ قالدئ... بالكئم، ؤاقئتئ كةلگةندة كةمةرون سؤ استئندا نة كورگةنئن حالئق الدئنا جايئپ سالار...

 ول ارينة، ءوز الدئنا جةكة اثگئمة. ءبئزدئث توقتالماعئمئز وزگة نارسة. تةثئز-مذحيتتارداعئ تئلسئم نذكتةلةر جايئندا. سونداي ءبئر «قذبئجئقتار مةكةنئ» دةپ اتالاتئن جةر جاپون ةلئنئث وثتذستئك-شئعئسئندا، تئنئق مذحيتئندا جاتئر. بةرمؤد ءذشتاعانئ سةكئلدئ ورنالاسقان. حونسيؤ، لؤسون جانة گؤام ارالدارئ ورتاسئندا جاتئر. «قذبئجئقتار مةكةنئ» دةپ اتالاتئن تةثئزدئث بذل ءوثئرئ نةبئر جذمباققا تولئ.

 ةث باستئسئ، بذل ماثنان وتكةن كةمةلةردئث قذرال-جابدئقتارئ ؤاقئتشا بولسا دا ئستةن شئعئپ، ول جةردةن وتكةنشة رادارعا ئلئنبةي، جوعالئپ كةتكةندةي دابئل قاقتئراتئن. ال ادامدار أاگون-أاگون كومئر تذسئرگةندةي شارشاپ، سذلئق كذي كةشئپ، مةث-زةث بولئپ قالاتئن كورئنةدئ. ناأيگاسييالئق جابدئقتار ئستةن شئققان كةمةلةر كةيدة سول ماثداعئ ءئرئلئ-ؤاق ارالعا سوقتئعئسئپ، اپاتقا ذشئراپ جاتادئ. سودان بولار، بذل جةر «قذبئجئقتار مةكةنئ» دةپ اتالعان. عالئمداردئث زةرتتةؤئنة قاراعاندا، سؤ استئندا رةنتگةنگة ذقساس بةلگئسئز ةنةرگيا شئعئپ جاتاتئن كورئنةدئ.

تاعئ ءبئر سونداي قذپياسئ مول تةثئزدئث ءبئرئ  - سارگاس تةثئزئ. 1492- جئلئ اتلانت مذحيتئن كةشئپ، «جاثا جةر» ئزدةپ شئققان حريستوفور كولؤمب عاجايئپ ءبئر  مةكةنگة تاپ بولادئ. ول - تةثئز بةتئندة كوكتةپ تذرعان القاپ. «بذل نة؟» دةپ تاثئرقاعان كولؤمبتئث كةمةلةرئ ءشوپتئ القاپتئ جارئپ ذزاق جذرةدئ. تذندة شوپتةر جارقئراپ تةثئز بةتئندة ذشئ-قيئرئ جوق شامدار جانئپ تذرعانداي كورئنةدئ ةكةن. كولؤمب وسئ كورگةندةرئن كةمة كذندةلئگئنة تاثقالا وتئرئپ جازئپ قالدئرعان. بذل شوپتةردئ كولؤمب تةثئزشئلةرئ وزدةرئ تؤئپ-وسكةن يسپانياداعئ سارگا دةپ اتالاتئن ءجذزئم سورتئنا ذقساتقاندئقتان سارگا دةپ اتاعان. سودان بةرئ بذل تةثئز سارگاس دةپ اتالئپ كةتئپتئ.

 ءبئر قئزئعئ، ءدال وسئنداي جاعدايدئ اتاقتئ جيؤل أةرن ءوزئنئث ءبئر كئتابئندا سؤرةتتةگةن. جازؤشئ تةثئزگة شئققان ءبئر ساپارئندا اأستراليا قذرلئعئنداي بولاتئن ذلكةن ءشوپ باسقان ارال مذحيت بةتئندة كوشئپ جذرگةنئن قئزئعا جازعان. مذندايدئ مذحيت كةشئپ جذرگةن تالاي تةثئزشئلةر بايقاپتئ. ءبئراق ولاردئث ةشقايسئسئ ول جونئندة جاقسئ پئكئر قالدئرماعان. كةرئسئنشة، «شئرماؤئقتاي بولعان بذل شوپتةر تالاي كةمةنئ وراپ الئپ، تذثعيئققا باتئرعان. ءبئر قاراعاندا بيازئ، ادةمئ كورئنگةنئمةن بذل قارعئس اتقئر ءشوپ تالايدئث تذبئنة جةتكةن. ونداي ماثنان قاشاندا كةمةلةر اؤلاق جذرؤگة ذمتئلعان» دةپ جازادئ ورتا عاسئرلئق تةثئزشئلةر. سونداي-اق جيؤل أةرن اتاقتئ اتلانتيدانئ وسئ سارگاس تةثئزئ جذتئپ قويعان دةگةن بولجام ايتادئ...

تاعئ ءبئر «تةثئز تذزاعئ» وثتذستئك امةريكاداعئ «وتتئ جةر» دةگةن ماثدا. 1520- جئلئ جةر شارئن ارالؤعا شئققان فةرنان ماگةللان كةمةلةرئ وسئ ماثنان قاپتاعان وتتئ كورگةن. ءبئر قاراعاندا تةثئز بةتئندة جئلجئپ بارا جاتقان كةمة وتتارئنا ذقساس بولعانمةن، تئم جئپئرلاعان شئراقتار تةثئزشئلةردئث ذرةيئن العان. ءبئراق ةشقانداي زيانئ تيمةگةن كورئنةدئ. ال جةرگئلئكتئ جذرت قاراثعئ تذندة تةثئز جاعالاؤئندا جذرگةن بةلگئسئز ءئرئ تةثئز جانؤارلارئن ءجيئ كورةتئنئن، ولار اينالانئ ازان-قازان ةتئپ باقئراتئنئن، كوزدةرئنةن وتقا ذقساس جارقئل شئعاتئنئن ساياحاتشئعا  جئر عئپ  ايتئپ بةرگةن. كةيئننةن بذل ماثدئ ساياحاتشئ «وتتئ جةر» دةپ اتاعان. ءالئ دة سول ماثنان تذندة جارقئرعان سانسئز وت كورئنةدئ-مئس.

 «وتتئ جةرگة» بايلانئستئ جذمباعئ شةشئلمةگةن مئنا ءبئر وقيعانئ دا كةلتئرة كةتكةن ءجون. 1913- جئلئ وسئ ماثنان ءجذزئپ بارا جاتقان اعئلشئن پاروحودئ كوز ذشئندا قالتئلداپ ءجذزئپ جذرگةن جةلكةنئ تذسئرئلگةن جذمباق كةمةنئ كورةدئ. تةثئزشئلةر بةلگئ بةرئپ، كئم ةكةندةرئن بئلمةك بولسا كةرةك، ءبئراق جةلكةندئ كةمة تئرس ةتكةن جاؤاپ بةرمةپتئ. الدةبئر سذمدئقتئ ءئشئ سةزگةن كةمة كاپيتانئ ءبئر توپ تةثئزشئنئ قايئققا وتئرعئزئپ، ءوزئ باستاپ جذمباق جةلكةندئ كةمةگة ءجذزئپ بارئپتئ. سويتسة، كةمةدةن جيئرما ادامنئث قاثقاسئن تاپقان، قالعان زاتتار ءبارئ ورئن-ورئندا كورئنةدئ. ةشكئم تيئسپةگةن. ال كةمة قذجاتئندا بذل كةمة 23 جئل بذرئن جاثا زةلانديا پورتئنان شئعئپ، لوندونعا بةتتةگةنئ جازئلعان. ءبئراق ورتا جولدا باقئتسئز جايعا تاپ بولعانعا ذقسايدئ... كاپيتان باستاعان توپ كةمةدةن ءتذسئپ، قايئققا وتئرعانئ سول ةكةن، كةمة جةلكةنئن كوتةرئپ، ورنئنان جةدةل قوزعالئپ بةلگئسئز باعئتقا قاراي زئمئراي جونةلگةن. قايئقتاعئلار كةمة ذستئنةن ادامعا ذقساس بةلگئسئز سذلبالاردئث قاراثداپ جذرگةنئن بايقاعان... ال جةلكةندئ كةمة لةزدة كوزدةن عايئپ بولئپتئ... بذل نة؟ جالپئ، مذنداي جذمباق قذبئلئستار تةثئزدةردة وتة كوپ. ءبئز سونئث ءبئر-ةكةؤئن عانا تئلگة تيةك ةتتئك...

   تةمئرلان بايازيت

«ايقئن»

سوڭعى جاڭالىقتار