اؤئت مذقيبةك. ةسةنعاليدئث ةلؤ قويئ
ةسةنعالي - كادئمگئ اقئن، قازاقستان رةسپؤبليكاسئ مةملةكةتتئك سيلئعئنئث لاؤرةاتئ، «جازؤشئ» باسپاسئنئث ديرةكتورئ ةسةنعالي راؤشانوأ.
«جازؤشئ» باسپاسئنئث اباي مةن گاگارين داثعئلدارئنئث قيلئسئندا ورنالاسقان «باسپالار ءذيئنئث» بةسئنشئ قاباتئندا ةكةنئن ةلدئث ءبارئ بئلةدئ. وسئ قاباتتئث شئعئس جاق باسئندا ةساعام وتئرسا، باتئس تذكپئرئنة «بالدئرعان» جؤرنالئنئث رةداكسياسئ قونئس تةپكةن. سول بالالار باسئلئمئندا جذمئس ئستةپ جذرگةنئمدة ءبئر بايقاعانئم، الئس-جاقئن شةتةلدةن، وتة-موتة شئعئس تذركئستاننان الماتئعا اتباسئن تئرةگةن ذلكةندئ-كئشئلئ قالامگةر اعايئنداردئث ةث كوپ ئزدةيتئن، كةزدةسكئسئ كةلةتئن ةكئ ادامئ بولدئ. ونئث ءبئرئ، ارينة، مةنئث تذماعام - تذمانباي مولداعاليةأ تا، ةكئنشئسئ وسئ ةسةنعالي راؤشانوأ.
ءبئر قئزئعئ، ةسةنعالي ءابدئجاپپار ذلئ ءبئر ورئندا بايئزداپ كوپ وتئرمايتئن، ءارئ-بةرئ ءجذرئسئ كوپ، قيمئلئ تةز، ذنةمئ كوتةرئثكئ كوثئل-كذيدة جذرةتئن جان. مةن دة سولايمئن، ءوز بولمةمنةن تذماعانئث كابينةتئنة ءجيئ قاتئناپ جذرةم. جذمئس كذندةرئ ةساعاثمةن زالدا الدةنةشة رةت ذشئراسئپ قالئپ جاتامئز. قانشا كةزدةسسةم، سونشا مارتة «اؤئتپئسئث، قئزدارعا قاؤئپپئسئث؟» دةپ انادايدان ولةثدةتةدئ. كةيدة ءبئزدئث بولئمگة سالئپ ذرئپ، ءوزئ جةتئپ كةلةتئنئ بار. ال، ءوز كابينةتئنة كئرة قالساث بولدئ، قئزمةتكةر قئزئنا شاي الدئرئپ، ءدام تاتئرماي شئعارمايدئ. ءسئز ونئ ايتاسئز، اقئن اعامئز قولئ قالت ةتة قالسا بولعانئ، شةتةلدةرگة دة تارتئپ وتئرادئ. تةلةفون سوقساث، بئردة تذركيادا، ةندئ بئردة قئتايدا، كةيدة گةرمانيادا ءجذرمئن دةيدئ امان-سالةمئثدئ الماي جاتئپ...
قازاقشا مةن ورئسشا ءوز ءتئلئ عوي، جاسئ ةلؤدةن اسقاندا اعئلشئنشانئ دا ءبئلئپ العان اعامئز. باسپالار ذيئندة جذرةتئن كةنيالئق جئگئتپةن مذدئرمةي سويلةسة بةرةدئ. سوندئقتان «الةمنئث قاي تذكپئرئنة بارسام دا، تئلدةن «گرامم» قينالمايمئن قازئر» دةپ قويادئ. مئنة، ورتا جاستئث ورتاسئنان اؤعاندا «ءذش تذعئرلئ ءتئلدئث» قئزئعئن كورئپ جذرگةن ءبئر قازاق اقئنئ بولسا، ول - وسئ ةسةنعالي كوكةم!
وتكةن جئلئ، مذقاعاليدئث سةكسةن جئلدئعئنئث قارساثئندا قذلجادان بئلئسبةك ءابدرازاق كةلة قالدئ. ءبئتاي اعام اقئن تويئندا وتةتئن ءمذشايرادان ةكئنشئ ورئندئ جةثئپ العان بولاتئن. سول ماراپاتئن الؤعا كةلگةن بةتئ ةدئ. ءداستذر بويئنشا تذماعاعا سالةم بةرگةن سوث، بئلئسبةك تة ةسةنعالي اعاسئنا كةزدةسة كةتكئسئ كةلةتئنئن اثعارتتئ.
قانشا كئرئپ-شئعئپ ءجذرمئن، اقئن بولا تذرا، ةساعامئز ادةبيةت، ولةث جونئندة ءومئرئ ءتئس جارمايدئ. ةسةسئنة ارعئ بةتتة قالعان اعايئننئث جاعدايئن، كوشئپ كةلگةن قانداستاردئث كذن كورئسئنئث نة بولئپ جاتقانئن كوبئرةك سذرايدئ. ءبئر ةمةس، بئرنةشة قايتالاپ سذرايدئ. قانشا كةزدةسسةث، سونشا رةت سذرايدئ. ودان قالا بةردئ، ءتورت تذلئك مال جايلئ اثگئمةنئث مايئن تامئزادئ دا وتئرادئ. ادايدئث تةگئن، ءارئ كةتكةندة، جةتئ اتاعا شةيئن عانا تاراتا الاتئن بولؤئ مذمكئن. ال، قذستاردئث قاي تذرئنة سالئثئز، ءتذپ-تذقيانئنان قازئرگئسئنة دةيئن جاثئلماي جئپكة ءتئزئپ ايتئپ بةرةدئ. ءارئ قاراي جذيرئك ات، قذماي تازئ، قئران بذركئت، سذلؤ قئزعا كةتةدئ دةيسئث كوسئلتئپ...
سويتسةك، ونئث ءبئز بئلمةيتئن وزئندئك مانئ بار ةكةن.
سول كةزدةسؤدة ةسةنعالي راؤشانوأ مئنا ءبئر اثگئمةسئمةن بئلئسبةك ةكةؤمئزدئث كوزئمئزگة جاس ءذيئردئ. ءئستئث ذزئن-ئرعاسئ بئلاي بولعان:
وسئدان ءبئراز جئل بذرئن اقئن اعامئز قئتايدان كوشئپ كةلگةن سةرئك اتتئ جئگئتپةن تانئسادئ. سةرئك شيةتتةي ءذش بالانئث اكةسئ ةكةن. ايةلئمةن ءبئر وتباسئندا بةس-اق جان. قويشئلئقتئ ارعئ اتالارئنان بةرئ جالعاستئرئپ كةلة جاتقان قاراتاباننئث ءوزئ بولئپ شئعادئ. اقئن اعاسئ ءوز ادةتئمةن قانداسئنئث حال-جاعدايئن سذراي كةتةدئ. سويتسة، سةرئك باهادذرئثئز ارعئ بةتتةگئ ازئن-اؤلاق مالئن، باسپاناسئن، تيةسئلئ جةرئن ساتقان دا، قازاقستانئم قايداسئث دةپ تارتئپ وتئرعان. كةلگةسئن الماتئنئث ماثايئنداعئ اؤئلداردئث بئرئنةن قولدا بار قاراجاتئنا مال قامايتئن قورا-قوپسئسئ بار ءذش بولمةلئ جةر ءذي ساتئپ الادئ. كوشئ-قون جاعئنان بةرةتئن كأوتاسئن اپةرةم دةگةن دةلدالدار مئث دوللارئن الئپ، الداپ كةتةدئ. ءارئ قارايعئ جةردة تئرشئلئگئنئث تذرالاثقئراپ تذرعانئن ايتادئ. ءسوزئ پئسئق، جانارئ وت شاشقان، ةثسةگةي بويلئ جئگئتكة قاراپ، جانئ اشئثقئراسا كةرةك، ةسةنعالي اعا ءبذي دةيدئ.
- سةرئك باتئر، سةن ساسپا، بئلاي ئستة: مةن ساعان ةلؤ باس قازاقئ ساؤلئق الئپ بةرةيئن. سةن سونئ باق، تؤدئر. ءذش جئلدان كةيئن سول ةلؤ قويئمنئث باسئن ءدئن-امان وزئمة قايتارساث بولعانئ. ال، وسئ ارالئقتا وسةتئن ءتولئن ءوزئث پايدالان. جاقسئ باقساث، ءبئر قورا قوي ايداپ شئعا كةلةسئث ءالئ-اق!
ةسةپتةپ كورسة، ةلؤ قويدئث قذنئ ةسةنعالي اعانئث شةتةلگة، ايلاپ جذرگةننئث وزئندة، ةكئ-اق رةت شئعئپ كةلؤئنة كةتةتئن سوما ةكةن.
ؤادة ورئندالادئ. اياق استئنان ةلؤ قويلئ بولعان سةرئك ةكئ ءناسئلدئ قوشقار ساتئپ الادئ. كةلةسئ كوكتةمدة ةلؤ ساؤلئق جالقئلاتئپ، ةگئزدةتئپ تذگةل قوزئلايدئ. ةركةگئنئث ءبارئن ساتئپ، سويئپ، تذرمئسئتئق قاجةتئنة جذمسايدئ. اسقان تيئن-تةبةنئنة انالئق الئپ، قوراسئنا قوسادئ. ةكئنشئ جئلئ 70-80 باس تولدةيدئ. سوثعئ جئلئ ءجذزدئث ذستئندة ساؤلئق قوزئ ةرتةدئ. كانئگئ مالشئ مال باسئن ذيرةنشئكتئ ادئسپةن رةتتةپ وتئرادئ... وسئلايشا، ءذش جئل وتكةن سوث، ءدال قوثئر كذزدة ءئنئسئ ةساعاسئنا:
- اعا، كةلئپ قويلارئثئزدئ الئپ كةتئثئز. - دةپ تةلةفون سوعادئ.
ةسةنعالي بارسا، ءبئر تؤ قويدئث باسئ كةسئلئپ، قازانعا بئلقئتئپ ةت اسئلعان. سول ماثداعئ كورشئ-قولاث تايئل-تاياعئ قالماي تذگةل جينالعان. ةسئك الدئنداعئ اعاش كولةثكةسئنة كئلةم جايئلئپ، كورپة توسةلئپ، قوس-قوستان قذس جاستئق قويئلعان. ات شاپتئرئم ةتئلئپ، اسپا-توك داستارقان جايئلعان...
قاراسا، ةسةنعاليعا دةپ بولئنگةن مالدئث قاراسئ ةلؤ تذياقتان الدةقايدا كوپ. كورسةث، كوزئث تذناتئن كئلةث ءبئر ارقارداي ساؤلئقتار، ةلئكتةي توقتئلار. ماثئنا جؤئتپاي، اسپانعا سةكئرةدئ.
سويتسة، سةرئگئث دة اعاسئنا تارتقان ةردئث ةرئ ةكةن. ءار جئلئ تؤعان تولدةن ون بةسئن ارنايئ ئرئكتةپ الئپ، بولةك ةن سالئپ، ةساعاسئ بةرگةن ةلؤ قويعا قوسئپ وتئرعان. ءسويتئپ، ةسةنعاليدئث ةلؤ قويئ مةجةلئ مةزگئلدة توقسان بةس باس بولئپ قايتارئلماقشئ ةكةن.
ءدال وسئ تذستا سةرئكتئث ذيئندةگئ ةساعاثنئث كةلئنئ تذرئپ:
- ءاي، سةرئك، بئلة بئلسةث، ةسةنعالي اعا بئزگة اتاجذرتتا اللا جولئقتئرعان قئدئر بابا بولدئ عوي! ول كئسئ نذرمذحامةت دةگةن جيةن ذلئم بار دةگةن وتكةندة. سوعان اتاپ تاعئ بةس توقتئعا ةن سال. سونئمةن دوثگةلةك ءجذز باس ةتئپ، راحمةتئمئزدئ ايتئپ، قايتارايئق اعاعا. ءوز مالئمئز دا، قذدايعا شذكئر، جذزدةن اسئپ جئعئلدئ عوي، انة!» - دةپتئ.
مئنة، قئزئق! «الاعان قولئم - بةرةگةن»، «بئرةؤدئث جاياسئن جةسةث، ءوزئثنئث ذشاثدئ سايلا» دةگةندئ زةردةسئنة توقئپ وسكةن ناعئز قازاق وسئنداي بولادئ!
قوجايئننئث ارتئق مال المايمئن دةپ ازار دا، بةزةر بولعانئنا قويشئ جئگئت ءتئپتئ كونبةيدئ.
قانداسئنئث قوراسئنا مال ساپ بةرةم دةپ جذرگةندة، ةسةنعالي راؤشانوأتئث ءوزئ، ويلاماعان جةردةن، 100 قويدئ ايداپ شئعا كةلةدئ.
سودان نة ئستةدئ دةيسئز عوي؟
ةساعام باسقا باتانئ جاسايدئ. ةتتةن اسايدئ. ةرسئلئ-قارسئلئ ئستئق لةبئزدةر، اق تئلةكتةر ايتئلادئ. سوسئن سول سةرئككة بةرگةن شارتپةن 100 باس قويئن سوندا كوشئپ كةلگةن ةكئ قانداسئنا ةلؤ-ةلؤدةن تاعئ ءبولئپ بةرةدئ دة، الماتئعا قايتادئ. ارادا زئمئراپ جانة ءذش جئل وتة شئعادئ. بذل جولئ بارسا، باياعئداي ةمةس، ةكئ جةردة قازان اسئلئپ، ةكئ توردة داستارقان جاسالعان. قويشئلاردئث قوراسئندا ةسةنعاليعا دةپ ءبولئپ قويعان ةكئ ءجذز تذياق تذر دةيدئ ماثئراسئپ.
ةندئ نة ئستةدئ دةيسئز عوي ةساعا؟
ةندئ 200 قويدئ ةلؤ-ةلؤدةن تورتكة بولئپ، باياعئ ادئسپةن جاثا كوشئپ كةلگةن ءتورت وتباسئنا ساناپ وتكئزةدئ دة، بذيئرعان دامنةن اؤئز تيئپ، جولعا تذسةدئ...
- جاقئندا بارئپ، كورئپ كةلدئم. كةلةسئ جئلئ، اللا امانشئلئعئن بةرسة، سول ةكئ ءجذز ساؤلئق ءتورت ءجذز بولئپ قايتقالئ تذر. مةن ول مالدئ قايدا اپارام، قيدئم سول اعايئندارعا. باسقاسئن قويشئ، شةتتةن كةلةتئن تؤئستاردئث ةثبةككةرلئگئ، توزئمدئلئگئ ءوز الدئنا، ادالدئعئنا، كئسئلئگئنة، جومارتتئعئنا ءدان ريزا بولدئم. مالشئنئ جانة تاؤئپ قويدئم، ةندئ سةگئز وتباسئعا تاعئ ءبولئپ بةرةم سول ءتورت ءجذزدئ. باعام دةسةثدةر، اؤئتجان، مئنا بئلئسبةك ةكةؤئثة دة ةلؤدةن قوي بةرةيئن. -دةيدئ ةساعام ةكئ ةزؤئ قذلاعئنا جةتة كذلئپ...
- مذنداي كومةكتئ ذكئمةت ةكةش ذكئمةت تة جاساعان جوق شةتتةن كةلگةن قانداستارئنا. مئناؤئثئز تؤرا مةملةكةت ءوزئ قولعا الئپ، كةشةندئ باعدارلاما ةتئپ، ذزاق مةرزئمگة جالعاستئراتئن شارؤا عوي!.. - دةيمئن مةن تاث قالئپ.
- راس، ةسةنعالي اعا، ةرلةگةن ةكةنسئز! - دةيدئ بئلئسبةك دوسئم دا جاستئ كوزئن ءسذرتئپ جاتئپ.-بئزگة بةرمةي-اق قويئثئز، سول اؤئلدان كةلةتئن وتباسئلارعا كومةكتةسكةنئثئزگة راحمةت!!!
اقئن اعامئزبةن ةستةلئككة فوتوعا ءتذسئپ، بةتئنةن سذيدئك. قوشتاسئپ، دالاعا شئقتئق. اباي داثعئلئنئث ارعئ بةتئندةگئ ايالداماعا قاراي اياثداپ بارامئز، ةسةپتةپ بارامئز:
- سةگئزدةن كةيئن، ون التئ.
- ون التئدان كةيئن، وتئز ةكئ.
- ودان ءارئ الپئس ءتورت.
- ءبئر جذز جيئرما سةگئز.
- ةكئ جذز ةلؤ التئ.
- بةس ءجذز ون ةكئ...
- قئسقاسئ، وتئز جئلدا «ةسةنعاليدئث ةلؤ قويئ» تذپ-تؤرا 51200 باسقا جةتةدئ. قازاق كوشئ وسئ بةتئ توقتاپ قالماسا، 1024 وتباسئ قوراسئنان ةلؤدةن «شوپان اتا» تذلئگئن ورگئزةدئ دةگةن ءسوز، بئلئسبةك!..
ال، وتئز جئلدا قانداستارئمئزدئث قوراسئندا وسئمنةن قالعان قويدئث سانئ قانشا باسقا جةتةتئنئن ةسةپتةؤگة بئلئسبةك ةكةؤمئزدئث شولاق ارفيمةتيكامئز، شئنئ كةرةك، جةتئثكئرةمةدئ. ءبئراق، تذگئن تارتساث، مايئ شئعاتئن جةتئسؤدئث ساي-سالاسئ قالايدا مئثعئرعان مالعا تولارئ داؤسئز. بذدان ارتئق نة كةرةك الئستان كةلگةن اعايئنعا!!!
امان بولسا، ةساعام سةكسةن التئ جاسقا كةلةدئ ةكةن ول كةزدة. ءيا، كأوتا بولسا توقتاتئلدئ. ورالمان باؤئرلار، ةندئ نة ئستةيدئ، ازئرشة سول ةسةنعاليدئث ةلؤ قويئمةن ئلدالدالاي تذرسئن. مئنة، «قازاقستان-2050» ستراتةگياسئ جاسالدئ عوي جاقئندا، ةلئمئز سوناؤ ةكئ مئث ةلؤئنشئ جئلعا قاراپ وتئرماي، وتئز-اق جئلدا دامئعان وتئز ةلدئث بولماسا دا، وتئز ءبئر نة وتئز ةكئ ةلدئث قاتارئنا قوسئلادئ. ويتكةنئ قازاقستاننئث دامؤ قارقئنئنئث ذشقان قذستان دا تةز ةكةنئن كةشةگئ «قازاقستان-2030» شئنداپ دالةلدةپ بةرگةن جوق پا؟! ءسويتئپ، ةسةنعالي اعام توقسانعا تاياعاندا ذكئمةتئمئز دة ةس-اقئلئن جيئپ، وث-سولئن تانئپ، شةتتة دة قازاقتارئمئز بار ةدئ-اؤ دةپ كوز قئرئن ءبئر سالاتئن شئعار!؟ باسئن باستاپ، وسئناؤ جةرگة دةيئن اكةلگةن، جةمئسئن بةرگةن ةسةنعالي كاريانئث دايئن «باعدارلاماسئن» قازاق ذكئمةتئ ةپتةپ ءوز قولئنا الا باستايتئن بولار. اللا سوعان امان جةتكئزسئن!
نة كةرةك، باياعئ كوسةمدةردئث كةزئ بولسا، ناعئز «مئث-مئث جاسا!» دةيتئن كئسئث وسئ ةسةنعالي راؤشانوأ ةدئ. ول زامان كةلمةسكة كةتكةلئ قاشان!؟ ءازئر دة ةپتةپ ايتؤعا بولاتئن شئعار. ءبئراق، ودان گورئ، ءوزئمئزدئث جاكةم - جامبئل اتامئزدئث جاسئنا كةلئثئز دةگةن الدةقايدا قيسئندئ، ءجون ةمةس پة!
توقسان توعئز ةمةس، ءجذز جاساثئز، ةسةنعالي كوكة!!!
سؤرةتتة سولدان وثعا قاراي: بئلئسبةك ءابدرازاق، ةسةنعالي راؤشانوأ، اؤئت مذقيبةك.
دەرەككوز:Abai.kz