قازاقستان قانداي ذيئمنان باس تارتادئ؟
دوس كوشئم، ساياساتتانؤشئ:
- مةنئثشة، بذل جةردة تةك كةدةندئك وداق قانا ةمةس، ءبئرتذتاس ةكونوميكالئق كةثئستئك قذرؤ، ةؤرازيا وداعئنا ةنؤ سةكئلدئ پروسةستةرگة قوعامدئق پئكئردئث قارسئ ةكةنئن، وعان قارسئلئقتئث بئرتئندةپ بايقالئپ كةلة جاتقانئن ايتؤ كةرةك. بذل قارسئلئق وسئدان ءذش جئل بذرئن، «ةل بئرلئگئ» دوكتريناسئ تالقئلانعان كةزدة باستالعان. قوعامداعئ ءتذرلئ پئكئرلةرگة وراي، بذل - ةلباسئنئث جاؤابئ دةپ بئلةمئن.
«بذل ينتةگراسيالار - ءبئزدئث تاؤةلسئزدئگئمئزگة نذقسان كةلتئرمةيدئ، وعان الاثداؤدئث قاجةتئ شامالئ»، - دةدئ. ال قوعام پوست كةثةستئك كةثئستئكتةگئ ةكونوميكالئق ينتةگراسيالاردئث ءتذبئ - ساياسي ينتةگراسيامةن اياقتالادئ دةگةن ذرةيدة. ةگةر مةملةكةتتةر اراسئنداعئ ينتةگراسيا ةكئ مةملةكةتكة دة پايدا اكةلةتئن بولسا، ةكونوميكالئق ينتةگراسياعا ةشكئم قارسئ ةمةس. دةگةنمةن، ةكونوميكالئق تذرعئدان دا قازاقستان ذتئلئپ وتئر. بذعان بايلانئستئ كاسئپكةرلةر مةن بيزنةسمةندةردئث دة كةزئندة دابئل قاققانئ ءمالئم.
جالپئ، تاؤةلسئزدئكتئث شارتتارئ نة؟ ءبئز ونئ ناقتئ ايتا المايمئز. ويتكةنئ بذل جايئندا ناقتئ تةزيستةر قابئلداعان جوقپئز. ماسةلةن، ةرتةث ورتاق أاليؤتاعا كوشةتئن بولساق، «بذنئث ةشقانداي ساياسي استارئ جوق، بذل تةك ةكونوميكالئق ينتةگراسيالار نةگئزئنةن تؤئنداپ جاتئر» دةپ مالئمدةنؤئ مذمكئن. ءبئراق ءبئز ءذشئن بذل تاؤةلسئزدئكتئث ءبئر بولئگئن بةرؤ بولئپ ةسةپتةلئنةدئ.
قازئر رةسةي مةن بةلارؤس ءذشئن بئزدة كةدةندئك شةكارا جويئلدئ. بذل دا ءبئز ءذشئن شةكارامئز مذلدةم جويئلعانئنداي اسةر ةتةدئ. ءبئزدئث كونستيتؤسيامئزدا دا، باسقا دا زاثدارئمئزدا تاؤةلسئزدئكتئث ناقتئ شارتتارئ تؤرالئ جازئلماعان. ءارتذرلئ ساياسي كذشتةر بذعان وراي ءوز كوزقاراستارئن ءبئلدئرئپ قانا قويؤمةن شةكتةلؤدة. ةلباسئنئث دا نةگئزگئ ماقساتئ وسئ ينتةگراسياعا بايلانئستئ قوعامنئث ذرةيئن سةيئلتؤ، الايدا ناقتئ ماسةلةلةر كورسةتئلمةگةندئكتةن، كوپ نارسة ءالئ ايقئن ةمةس.
ويتكةنئ ول مالئمدةمةدة ةلباسئ تاؤةلسئزدئكتئث شارتتارئ تؤرالئ دا ناقتئ ماسةلةلةرگة توقتاپ ءوتؤئ قاجةت ةدئ. ويتكةنئ ءبئز كةدةندئك وداققا وتتئك تة، بارلئق قذجاتتار تةك ورئس تئلئندة جذرگئزئلة باستادئ. دةمةك، مةملةكةتتئك ءتئلئمئزدئث ءبئر بولئگئنةن وسئلاي ايرئلئپ قالدئق. سوندئقتان، ةث اؤةلئ ءبئز - تةرميندةردئ، تاؤةلسئز ةلدئث مذراتئ نة، ونئث شارتتارئ قانداي، وسئ ذعئمداردئ ايقئنداپ الؤئمئز كةرةك. سودان كةيئن عانا پئكئرتالاس الاثئنا شئققانئمئز ابزال. وكئنئشكة قاراي، ءبئز مذنداي دةثگةيگة ءالئ جةتكةن جوقپئز.
ءراسؤل جذمالئ، ساياساتتانؤشئ:
- زيالئ قاؤئممةن كةزدةسؤ بارئسئندا پرةزيدةنت تةك قانا وسئ مالئمدةمةنئ جاساپ قانا قويعان جوق، سونئمةن بئرگة ةكونوميكالئق ينتةگراسيالاردئ ارئ قاراي جالعاستئرا بةرةتئندئگئمئزدئ ايتتئ. ةلدةگئ بةلسةندئ توپتاردئث وسئ ماسةلةنئ تالقئلاعانئنا ةكئ-ءذش جئلدئث ءجذزئ بولدئ. وندا رةسةيمةن ينتةگراسيانئث قازاقستانعا كةلتئرةر پايداسئنان گورئ زيانئنئث الدةقايدا كوپ بولاتئنئ جايلئ ءجيئ ايتئلادئ. بئرتئندةپ-بئرتئندةپ وسئ ماسةلةگة بايلانئستئ حالئقتئث دا كوزقاراسئ وزگةرة باستادئ.
مةنئث ويئمشا، ءالئ كذنگة دةيئن ءبئزدئث بيلئكتة رةسةيدئث الدئندا ءبئر سةسكةنئس، ذرةي بار سةكئلدئ بولادئ دا تذرادئ. بذنئ كوپتةگةن ماسةلةلةردةن بايقايمئز. ايتالئق، بايقوثئردئ جالداؤ ماسةلةسئندةگئ جالتاقتئق. بايقوثئر - قازاقستاننئث جةرئ. ولار ونئ تةك جالعا الئپ وتئر. ال بئزگة قويئپ وتئرعان تالاپتارئ جالعا الؤشئنئث ةمةس، قوجايئننئث تالاپتارئن ةلةستةتةدئ. ولاردئث نوتاسئنا سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئنئث تئم مايدا جاؤاپ قاتقانئ دا سونئث ايعاعئ. بذنئث سالدارئ - ينتةگراسيالار ءبئزدئث ذلتتئق مذددةمئزگة قايشئ كةلسة دة، اسئعئس-ذسئگئس جذزةگة اسئرئلا باستاؤئنا اكةپ سوعؤدا.
تةك كةدةندئك وداق قانا ةمةس، ءبئرئثعاي ةكونوميكالئق كةثئستئك، ةؤرازيالئق وداق يدةيالارئنئث دا اسئعئس-ذسئگئس قولعا الئنؤئ. بيلئك ةكونوميكالئق ينتةگراسيادا، بايقوثئر ماسةلةسئندة رةسةيدئث بذيداسئندا كةلةدئ. ءالئ بذل تةندةنسيا تةرةثدةي تذسپةسة، ونئث الدئن الؤ مذمكئن ةمةس سياقتئ.
مئسالئ، كةدةندئك وداقتاعئ تاريفتةردئث 90 پايئزئ رةسةيدئث مذددةسئندة، كةدةندئك كوميسسيانئث باسئم بولئگئنئث وكئلدةرئ رةسةيدةن، كةدةندئك كوميسسيانئث ءتوراعاسئ - رةسةيلئك، ياعني، ءبئزدئث تاؤةلسئز ةل رةتئندةگئ مذددةلةرئمئز ساقتالماي وتئر. الةمدئك تاجئريبةنئ الاتئن بولساق، ةكونوميكالئق ينتةگراسيالاردئث تةپة-تةثدئگئن ساقتاؤ ءذشئن، ونداعئ لاؤازئمدئق قئزمةتتةر دة تةثدةي بولئنةدئ. ال ءبئزدئث تاجئريبةمئزدئ ينتةگراسيادان گورئ، رةسةيدئث جةتةگئندةگئ ءذردئس دةپ باعالاعان ابزال سياقتئ.
فازئلبةك ءابساتتار ذلئ:
- مةملةكةتتةر اراسئنداعئ ينتةگراسيالار كذشةيئپ، جاهاندانؤ ءداؤئرئ باستالعالئ ساياسات عئلئمئنداعئ تاؤةلسئزدئك قذندئلئقتارئ، اسپةكتئلةرئ وزگةرئسكة ذشئرادئ. مةنئث تذسئنئگئمدةگئ تاؤةلسئزدئك ول قانداي دا ءبئر كذشتةردئث ئقپالئنان نة باقئلاؤئنان تئس، سول ةلدئث ازاماتتارئنان قذرالعان ءوزئن-ءوزئ باسقارؤ جانة وزئندئك كونستيتؤسيا، تةرريتوريا، ذلتتئق أاليؤتاعا ت.ب. ية دةربةس مةملةكةتتئك باسقارؤ قذرئلئسئن ايتامئز. ةگةر قانداي دا ءبئر مةملةكةتتئك باسقارؤ سالاسئ مةملةكةتتئك مذددةنئ كوزدةمةگةن كذشتةرگة تاؤةلدئ بولسا، وندا بذل تاؤةلسئزدئگئمئزگة نذقسان كةلتئرةدئ.
مئسالئ، ءوزئثئز ايتئپ وتئرعان كةدةندئك وداق سئرتقئ ةكونوميكالئق ساياساتئمئزدان ايئرعان سياقتئ. ونئث باقئلاؤئ ماسكةؤدةگئ ك و كوميسسياسئنئث قولئندا. ياعني ةكونوميكا سالاسئنئث تاؤةلدئلئگئنة بايلانئستئ تاؤةلسئزدئگئمئزگة قاؤئپ توندئرؤدة. قاراپايئم سوزبةن ايتقاندا، تةث ةمةس شارت جاعدايئندا ةلئمئزدئ رةسةي تاؤارلارئنئث جاؤلاپ، ةكونوميكالئق ةكسپانسياسئنا ذشئراعانئمئزدئ مويئنداؤئمئز كةرةك.
ال ةؤرازيالئق وداقتئث تاؤةلسئزدئگئمئزگة قاؤئپتئ جةرئ، ذلت ذستئ ورگانداردئث قذرئلاتئندئعئندا. ياعني مةملةكةتئمئزدئ ماسكةؤدة قذرئلعان ورتاق ورگاندار باسقاراتئن بولادئ. نةگئزئ ءبئزدئث جاعدايئمئزدا قانداي دا ءبئر وداققا، ياعني ةكونوميكالئق بولسئن، ساياسي وداق بولسئن، كئرؤئمئز قاتةرلئ. مةملةكةتتئلئگئمئزدئ قالئپتاستئرماي تذرئپ، ءبئر وداقتئث ئشئندة مةملةكةتتئك مذددةمئزدئ قورعايمئز دةگةن وتئرئك اثگئمة.
ودان كةيئن كةز كةلگةن ينتةگراسيا ذزاق جئلداردئ قاجةت ةتةدئ. بذل - زاثدئلئق. ال ةؤرازيالئق وداق يدةياسئنئث بذرئنعئ كةزدة وقتئن-وقتئن ايتئلئپ قويعانئ بولماسا، ول پروسةستئث باستالعانئنا اينالاسئ ون جئلدان اسپايدئ. رةسةي 2013 - جئلئ ةؤرازيالئق پارلامةنت، 2015- جئلئ ةؤرازيالئق وداق قذرؤ جونئندة العا جوسپار قويعانئن بئلةسئزدةر. ياعني ءبئز سوثعئ جئلدارئ بذل پروسةستئث وتة قاتتئ جئلدامدئقپةن ءجذرئپ جاتقانئنا كؤا بولئپ وتئرمئز. بذل اسئعئستئق، ارينة، كذدئك تؤعئزادئ.
اشئپ ايتقاندا، تاؤةلسئزدئگئمئزگة قاؤئپ توندئرةتئن استئرتئن ارةكةتتةردئث ءجذرئپ جاتقانئ انئق. مذنئ سةزگةن، كوزئ اشئق ازاماتتارئمئز تاؤةلسئزدئگئمئزگة قاؤئپ تونگةنئن ايتئپ دابئل قاقتئ. ارينة، ةلباسئمئز دا بارلئعئنان حاباردار. سول ءذشئن دة وسئ اثگئمةمئزگة ارقاؤ بولعان پئكئرئن ايتتئ قوعامعا. ةث باستئسئ، حالئق قئزؤ قولداعان جوعارئداعئ ءسوزئن باسشئلئققا الؤئمئز كةرةك. ءاربئر مةملةكةتتئك قئزمةتكةر مذنئ تةرةث سةزئنؤگة ءتيئس.
يمپةريالئق امبيسياسئ باسئم رةسةي قازئردئث وزئندة قازاقستاندئ تةرةزةسئ تةث ةل رةتئندة ساناماي وتئرعانئ اراداعئ ءتذرلئ كةلئسپةؤشئلئكتةردةن بايقالادئ. قازئرگئ رةسةي بذرئنعئ رةسةيدةن مذلدة بولةك. ر ف قذرامئنداعئ ذلتتئق رةسپؤبليكالاردئ جويئپ، ورئس ءتئلئنئث قولدانؤ اياسئن كةثةيتئپ، وزگة ذلتتاردئث تةزئرةك اسسيميلياسياعا ذشئراؤئنا جول اشتئ. ءبئز وسئنداي ورئس ذلتشئلدئعئ، شوأينيستئك سانا سةزئمدةرئ كذشةيگةن ةلمةن ءبئر وداققا بئرئگؤئمئز كوثئلدئ الاث ةتةدئ.
ةسةنگذل كاپ قئزئ
«تذركئستان»