اداسقان قذلئن نةمةسة ذرئستةمنئث ذرةيئ

  استانا. 3 - قاثتار. قازاقپارات - قازاقتئث بولاشاعئ جايئندا تةلةديداردان يئعئن قيقاثداتا ورئسشا سويلةپ تذرعان «تاؤةلسئزدئكتئث قذرداستارئن» قازاق دةپ قويامئز. سةبةبئ قاعازدا سولاي جازئلعان. مذنئث دا سةبةبئ بار...
None
None

از كذننئث الدئندا عانا ءبئر توپ جؤرناليستةرمةن بئرگة جذمئس بابئمةن ارقالئققا جول ءتذسئپ، جذرةكتئ سئزداتار تاعدئر يةسئمةن جولئقتئق. ذرئستةم ةسئمدئ قازاق ازاماتئ ءبئزدئث كةلگةنئمئزدئ ةستئپ، وكسئككة تولئ ءوز ءومئرئ جايئنداعئ اثگئمةلةرئمةن بولئسكةلئ كةلئپتئ.

اثگئمةنئث ذزئن ئرعاسئ بئلاي. ذرئستةمنئث اناسئ 16 جاسئندا وت باسئپ، نةكةسئز جذكتئ بولادئ. ونئسئن ذيئنة سةزدئرمةي بوسانئپ، شاقالاقتئ پةرزةنتحاناعا قالدئرئپ كةتكةن. ةشكئمگة كةرةكسئز نارةستةنئ تورعاي وبئلئسئ، امانگةلدئ اؤدانئندا بئرةؤدئث مالئن باعئپ جذرگةن قاراقالپاقستاندئق بالاسئ جوق جذبايلار اسئراپ الئپ، وزدةرئمةن بئرگة قاراقالپاقستانعا الئپ كةتةدئ. جاؤاپكةرسئز جالاث سةزئمنئث قياناتئنان پايدا بولعان سابي، مئنة، وسئلاي نارةستة كذنئندة تؤعان اناسئنان، تؤعان جةرئنةن، تؤعان ةلئنةن جئراققا كةتة بارادئ. سونئمةن...

جانئ جذدةؤ جاس جئگئت اثگئمةسئن بئلاي ساباقتادئ: «مةن قاراقالپاقستاندا قاراپايئم وتباسئندا ءومئر ءسذرئپ جاتتئم. ذيدة اكة-شةشةم (وگةي اكة-شةشةسئن ايتئپ وتئر) جانة ذلكةن اجةمئز بار بولاتئن. تذرمئسئمئز ناشار، تةك اجةمئزدئث پةنسياسئمةن كذن كورةمئز. اكة-شةشةم ماعان سالقئن قارايتئن. وقؤعا دا بئردة بارئپ، بئردة بارمايتئنمئن. ساباقتا وتئرعاندا دا قاي جةردة قانداي جذمئس بار، قالاي اقشا تابام دةگةن ويلار مازالاي بةرةتئن. ويتكةنئ اقشا تاپپاسام، ذيگة جاقپايتئن ةدئم. ءبئر كذنئ ذلكةن اجةمئز ومئردةن ءوتتئ. ءبئزدئث وتباسئمئزدئث ناعئز سذرةثسئز ءومئرئ وسئدان كةيئن باستالدئ. ذيدة كئرئس جوق. اكةم دة، شةشةم دة اراققا سالئنئپ، بوتةلكةنئث سوثئنا ءتذستئ. ذيدئث بةرةكةسئ كةتئپ، كذندة ايقاي-شؤ، ذرئس-كةرئس كوبةيدئ. بذرئن ذلكةن اجةمئزدةن از دا بولسا جاسقانؤشئ ةدئ. اكةم ذيدةگئ مذلئكتةردئ بئرتئندةپ اراققا ساتئپ، ةشتةثة قالدئرمادئ. كةيئن باسئمئزداعئ باسپانامئزدئ دا ساتئپ قالا شةتئندةگئ قذلاعالئ تذرعان جةر ذيگة كوشئپ كةلدئك».

ذرئستةمنئث اثگئمةسئن تةرةث تئنئستاپ، ءذنسئز تئثداپ وتئرمئز. ءبئراق جاس كوزئندة ءذمئت وتئ ويناپ تذر. بئزبةن بةينة ءبئر جاناشئر-جاقئندارئن كورگةندةي ئشتةسة سويلةستئ. قازاق تئلئندة ةرةكشة تازا سويلةيدئ ةكةن. تةرةث ءبئر كذرسئنئپ الئپ اثگئمةسئن جالعادئ: «اراقكةشتئكتئث سوثئ ورنئ تولماس قايعئعا اكةلدئ. ءبئر كذنئ اكةم ماستئقتئث بؤئمةن شةشةمدئ ذرئپ ولتئردئ. اراقتئث ادامدئ اردان بةزدئرةتئنئ سونشالئق، شةشةمدئ ةشكئمگة كورسةتپةي ءذيدئث ئشئنة كومئپ تاستادئ. قانشا دةگةنمةن ادامنئث قانئ جئبةرمةيدئ عوي، شئندئق اشئلئپ، اقئرئ اكةم دة تةمئر توردئث ار جاعئنا كةتتئ. مةن اكةمنئث تؤئستارئن پانالادئم. وسئ كةزدة ءبئر اعامنئث ءسوزئ جذرةگئمة ينة سذعئپ العانداي بولدئ. «سةن ءبئزدئث قانئمئز ةمةسسئث! سةنةن بئزگة وپا جوق، اكةثدئ دة تذرمةگة توعئتقان سةنسئث! بئزدةن اؤلاق  ءجذر!» دةدئ.

مئنة، سان جئلدان بةرئ جذمباق بولئپ كةلگةن شئندئق وسئ كةزدةن باستاپ اشئلا باستادئ. اكة-شةشةمنئث ماعان نةگة سونشا سؤئق قارايتئنئن ةندئ سةزگةندةي بولدئم. 2007-جئلدان باستاپ، بالالار ذيئنة اكةلئپ تاستادئ. ازداپ تذرمئسئم جاقسارعانداي بولدئ. الايدا مةنئ تؤعان جةرئم مةن تؤعان اتا-انام تؤرالئ سذراقتار مازالاي بةردئ. ؤاقئتشا قذجاتئمدا تؤعان جةرئمنئث قازاقستان ةكةنئ ايقئن جازئلعان، ال تؤعان انام كئم، اكةم شة؟»

ذرئستةمنئث ايتؤئنشا، ول سودان باستاپ، عالامتوردان تؤعان جةرئ تؤرالئ، اناسئ تؤرالئ ئزدةنة باستايدئ. كذندةردئث بئرئندة ءوزئنئث كئندئك قانئ تامعان تورعاي وبلئسئ، قذسمذرئن اؤلئنان گذلجاؤهار ةسئمدئ قئزبةن تانئسادئ. «ئزدةگةنگة-سذراعان» دةمةكشئ، گذلجاؤهاردئث اجةسئ ذرئستةمنئث تاعدئرئ تؤرالئ، ونئث اناسئ تؤرالئ بئلةتئن بولئپ شئعادئ. كةزئندة قوي باققان ذرئستةمنئث وگةي اكة-شةشةلةرئمةن كورشئ وتئرعان ةكةن. وسئلاي ءجئپ ذشئن تاپقان ذرئستةم 21 جئلدان سوث تؤعان جةرئن ئزدةپ تابادئ، تؤعان اناسئن تابادئ، اكةسئن تابادئ!  الايدا، تاعئ دا دالادا قالادئ.

«مةن بذرئن كوپ ارماندايتئنمئن»، دةپ جالعادئ اثگئمةسئن ذرئستةم. «تؤعان جةرئمدئ، تؤعان اكة-شةشةمدئ تاپسام، سان جئلدئق ماؤقئمدئ باسسام دةيتئنمئن. وسئ ارمانئما تئستةنة ءجذرئپ جةتتئم. الايدا، مئنة تاعئ تاؤئم شاعئلئپ وتئر. انامدئ تاپتئم، ةسئمئ اينذر ةكةن. قازئر بازاردا ساتؤشئ بولئپ جذمئس ئستةيدئ. ءبئر بالاسئ بار، كذيةؤئ قايتئس بولعان. تؤعان اكةم دة وسئندا. ةسئمئ مارات. باسقامةن وتباسئن قذرعان، بالالئ-شاعالئ. انام باسئندا جئلئ قارسئ الدئ. ءبئراق قذجات جذمئستارئمنئث قيئندئعئنئث اسةرئ مة، بئلمةيمئن، قازئر ات-تونئن الا قاشادئ. ذيئنةن قؤئپ شئقتئ، ءتئپتئ ماعان «سةنئ ومئرگة اكةلگةنئمة راحمةت ايت» - دةيدئ. اكةم ءتئپتئ وتباسئنا جولاتاتئن ةمةس، ءبئر رةت جولئقتئق. انة-مئنة كومةكتةسةم دةپ ءجذردئ دة، قازئر مذلدةم الئستاپ كةتتئ. ةستئسةم قوستانايعا كوشئپ كةتئپتئ.

ةش امالئم قالماعاسئن ارقالئق قالاسئنئث اكئمئ بةرئك ءابدئعالي ذلئن ئزدةپ تاؤئپ، كومةك سذرادئم. قايتا ول كئسئگة راحمةت، مةنئ پاناسئزداردئث ؤاقئتشا تؤرؤئنا ارنالعان جاتاقحاناسئنا جئبةردئ. قازئر سوندا جاتئرمئن. جذمئس تاؤئپ ئستةيئن دةسةم قذجاتتارئم تولئق ةمةس. ةندئگئ مةنئث جالعئز ارمانئم - قازاقستان ازاماتتئعئن الئپ، تؤعان جةرئمدة قالؤ» - دةيدئ. ول قازئر وزبةكستان رةسپؤبليكاسئنئث بةرگةن ؤاقئتشا ءتول قذجاتئمةن ءجذر ةكةن. وندا ذلتئ قاراقالپاق بولئپ جازئلئپ كةتئپتئ. ةندئگئ ماسةلةنئث بارلئعئ وسئ جةردة تذر. بذل ونئث ءوز ةلئنئث ازاماتتئعئن الؤئنا ذلكةن كةدةرگئ.  جاعدايدئ تولئق ءتذسئنئپ وتئرعان ذرئستةم: «قازئر مةنئ قذجاتئم بئتپةي قاراقالپاقستانعا قايتا شئعارئپ جئبةرة مة دةگةن قورقئنئش ذيئقتاتپايدئ» دةيدئ. «ذيئقتاتپايدئ» دةيدئ. ءدال وسئلاي ايتتئ.

قذلئن كذنئندة اداسئپ كةتكةن ازامات 21 جئل وتكةندة اينالئپ قازئعئن تاپتئ. تؤعان جةرئنة ورالدئ. الئپ ذشئپ اناسئن ئزدةدئ. تاپتئ. ةركةلةي كةلگةن بالانئث كةؤدةسئنةن نذقئپ قالساثئز قانداي كذي كةشؤشئ ةدئ... سولاي بولدئ. اكةسئن تاپتئ. ةث جاقئنئم دةگةن كئسئثة ساعئنا جةتئپ قؤانا قذشاقتاي بةرگةندة كةؤدةثنةن يتةرئپ قالسا قالاي بولار ةدئ... سولاي بولدئ. تؤعان ةلئن تاپتئ. الئستان كةلگةن اعايئنئثا ايئزئث قانا اسسالامؤاعالةيكؤم دةگةنئثدة بةتئثة باجئرايا ءبئر قاراپ قاسئثنان وتة بةرسة، سوزعان قولئث سول كذيئندة قالسا... سولاي بولدئ.

سولاي بولؤئ زاثدئ دا. نةگة؟

 سةبةبئ وتة ايقئن. جةتئمئن جئلاتپايتئن، جةسئرئن قاثعئتپايتئن يمانئ بةكةم اتالار تانئمئنان الئستاپ كةتكةن ايار قوعامنئث قاعازدان باسقا سةنةرئ بار ما؟ قذجاتئن دا، باسقاسئن دا ايتام. ال، قاعازعا - ءبارئبئر. قاقپاقئلعا تذسكةن ءومئرئ مةن تؤعاندارعا (تؤعان جةرئ، تؤعان ةلئ، تؤعان انا، تؤعان اكة) دةگةن ئستئق ساعئنئشئن قازاق ءتئلئنئث قانئن سورعالاتا سويلةپ تذرعان ذرئستةمنئث قازاق ةكةنئنة سةنبةيدئ. سوزئنة ءئسئ دالةل بولئپ قانشا قيئندئقپةن ةلئنة جةتكةنئ ءوز الدئنا.

ال، قازاقتئث بولاشاعئ جايئندا تةلةديداردان يئعئن قيقاثداتا ورئسشا سويلةپ تذرعان «تاؤةلسئزدئكتئث قذرداستارئن» قازاق دةپ قويامئز. سةبةبئ قاعازدا سولاي جازئلعان. مذنئث دا سةبةبئ بار. قاعازدا تذرعان اتئ بولماسا، «ءتئلئ باسقا، ءدئلئ وزگة، ول دا قازاق سانالعان» كةزدة قازاقتئث قازاق ةكةنئن قاي بةلگئسئنةن تانيتئنئمئزدئ دا بئلمةي قالعان ةكةنبئز عوي.

مئنةكيئثئز، كةزئندة (1929 - جئلداردئ ايتايئق) اتالارئمئز وزئنئكئن قويئپ وزگةنئث اش-جالاثاش، جةتئم-جةسئرلةرئن قاناتئنئث استئنا الئپ، بالاپانداي باعئپ ةدئ-اؤ. XXI عاسئرداعئ «وركةنيةتكة جةتكةن» كةيپئمئز مئناؤ. قذلئنداي كئسئنةپ، بوتاداي بوزداپ اداسئپ ءجذرئپ ةلئن تاپقان ءبئر جةتئمنئث كةكئلئنةن سئيپارعا بويدا قؤات جوق. قاعازعا سذيةنئپ قالت-قذلت ةتئپ ازةر تذرمئز.

Р.S قانشاما تاريحتان بةرئ جاؤلارئمئزدئث ةث الدئمةن ادامدئق بيئك پاراسات، كئسئلئك كةسةك بولمئسئن ذستاپ تذرعان قازاقتئث جذرةگئندةگئ يمانئنا شذيلئككةنئ وسئ ةكةن-اؤ...

ريزابةك نذسئپبةك ذلئ 

سوڭعى جاڭالىقتار