مذحتار شاحانوأ، اقئن: اثئزعا اينالعان تذگئم جوق

  استانا. 29- جةلتوقسان. قازاقپارات - «الماتئدا كوتةرئلئس بولئپ جاتقاندا، 19- جةلتوقساندا شاحانوأ ماسكةؤدة ءوزئنئث جئر كةشئن وتكئزئپ جاتقان. سوندئقتان ول - جةلتوقسان وقيعاسئنا ةش قاتئسئ جوق ادام...
None
None

كوتةرئلئسكة ةشقانداي ساياسي باعا بةرئلگةن جوق. جةلتوقسان وقيعاسئن تةكسةرةم، ءئستئث سوثئنا جةتكئزةمئن دةگةن شاحانوأ ةدئ عوي. ةگةر ول جاقسئلاپ تةكسةرسة 25 جئلدان كةيئن وسئنداي سذراق قويئلار ما ةدئ؟..»
حاسةن قوجا-احمةت

«اثئز ادام» جذرنالئنان الئنعان قئسقا دايةك، №12 2012 ج.

 مذحتار اعا، تاؤةلسئزدئك مةرةكةسئ قذتتئ بولسئن!

- راحمةت!

- ذلئ مةيرام قارساثئندا وزئثئزبةن شئنايئ اثگئمة وربئتكئم كةلةدئ، سوندئقتان مةنئث قايسئبئر ساؤالدارئم ءسئزدئ رةنجئتةتئندةي بولسا، الدئن-الا كةشئرئم سذرايمئن...

- جاقسئ.

- ءسئزدئث ذلت پةرزةنتئ ةكةنئثئزدئ، قازاقتئث جوعئن جوقتاپ، مذثئن مذثداؤشئسئ ةكةنئثئزدئ ةشكئم جوققا شئعارا المايدئ. قاراپايئمسئز، كئشئپةيئلسئز، «ءئشئپ قويدئ، جةپ قويدئدان» اداسئز، تازاسئز. دةگةنمةن، ءسئز مةن ءذشئن جذمباق جانسئز... ءوزئثئز تؤرالئ قانداي پئكئردةسئز؟ ءسئز قانداي ادامسئز؟

- كوپتةگةن مةملةكةتتةردئث مةكتةپ وقؤلئقتارئنا كئرگةن «ءتورت انا» دةگةن ولةثئم بار. سوندا مئناداي وي ايتئلادئ: ءار ادامنئث ءوز اناسئنان باسقا ءتورت اناسئ بولؤ كةرةك - تؤعان جةرئ، تؤعان ءتئلئ، جان بايلئعئ - سالت-ءداستذرئ جانة تؤعان تاريحئ. وسئ ءتورت اناعا تةرةث تامئر جئبةرة الماعان ادام ءوز حالقئنئث ءتول پةرزةنتئ ةمةس. وسئ تذرعئدان كةلةر بولساق، مةن شاما-شارقئمشا وسئ ءتورت اناما تةرةث تامئر جئبةرؤگة تئرئستئم. ةلدئك، ذلتتئق مذددةگة بارئنشا ادال بولؤعا تئرئستئم.

- «اثئز ادام» جؤرنالئنئث تذسئنئگئ بويئنشا، قازئرگئ كةزةثدة كوزئ تئرئسئندة اتئ اثئزعا اينالعان ادام قازاقتا ةكةؤ عانا ةكةن. ونئث ءبئرئ - ةلباسئ، ةكئنشئسئ - ءوزئثئز. جؤرنال قانشا تذلعالاردئث ئشئنةن كوزئ ءتئرئ ةكئ-اق ادامعا، ةلباسئعا جانة سئزگة عانا ارناؤلئ سانئن ارناپتئ. ءسئزدئث ءومئرئثئزدئث اقيقاتئ مةن اثئزئ استاسئپ كةتكةن ءتارئزدئ...

- اتئم اثئزعا اينالسئن دةپ تئرلئك قئلعان جةرئم جوق. نة ئستةسةم دة، ازاماتتئق بورئشئمنئث توثئرةگئندة قوزعالامئن. اثئزعا اينالعان دا تذگئم جوق. ءومئرئمنئث نةگئزئ شئندئق پةن اقيقاتتئ ئزدةؤدةن تذرادئ.

- ءسئزدئ جذرت «ءئرئ قايراتكةر، ذلئ تذلعا، تالانتتئ اقئن، كةمةثگةر فيلوسوف» دةيدئ. وسئ سوزدةردئ ةستئگةندة قانداي كذيدة بولاسئز؟

- «ذلئ تذلعا»، «كةمةثگةر» دةگةن تةثةؤلةر مةنئث تةثئم ةمةس. قازئر بذل ايشئقتئ سوزدةر باسقا ادامعا ايتئلئپ ءجذر عوي. سولاي قالا بةرسئن. ءوز باسئم ماقتان سوزگة ءتئپتئ قذمار ةمةسپئن. جاستاؤ كةزئمدة گابريةل گارسيا ماركةستئث «ءوزئمدئ ماقتاپ جازعان كئتاپتاردئ، ماقالالاردئ وقئمايمئن» دةگةن پئكئرئن ةستئپ تاثقالعانئم بار ةدئ. كةيئننةن سونداي مئنةزدئ اعا-دوسئم شئثعئس ايتماتوأتان دا كوردئم. بذگئندة ءوزئم دة سول ذستانئمعا بةت قويعانمئن.

 عالامتوردا قازئر مةن جونئندة 100 مئثنان استام ماقالالار، پئكئرلةر، ويلار، تولعانئستار بار ةكةن. مذنئ وقؤ بئلاي تذرسئن، ساناپ شئعؤدئث ءوزئ ذلكةن ءئس. قايبئر جئلئ «وركةنيةتتئث اداسؤئ» اتتئ رومانئم نةمئس تئلئندة جارئق كورگةندة، وسئ كئتاپ جايلئ 400 دةن استام ماقالا شئققان ةكةن. ةگةر مةنئث شئعارمالارئمنئث 55 كة جؤئق تئلدةرگة اؤدارئلعانئن ةسكةرسةك جانة تؤئندئلارئمنان وربئگةن داؤلارعا، پئكئرلةرگة نازار اؤدارار بولساق، بذل بئرنةشة ينستيتؤتتئث قولئنان كةلة قويمايتئن شارؤا. تةك «جازاگةر جادئ كوسمو فورمؤلاسئنان» نةگئز العان شئثعئس حان توثئرةگئندةگئ داؤدئث ءوزئ بئرنةشة مةملةكةتتئ قامتئمادئ ما؟ كةزئندة شئثعئس ايتماتوأ وسئ داؤلاردئ ساراپتاي كةلئپ: «شئعارمالارئ ذلكةن داؤ، ذلكةن تالاس تؤدئرعان ءدال سةندةي اقئن قازئر الةمدة جوق شئعار» دةپ ازئلدةگةن ةدئ. قايتةمئز، اركئمگة ءارقيلئ تاعدئر بذيئرعان...

- كذزدة، 70 جئلدئق مةرةيتويئثئز قارساثئندا اؤئرئپ قالعانئثئزدئ، اؤرؤحانانئث جانساقتاؤ بولئمئنة تذسكةنئثئزدئ ةستئگةندة حالئق كادئمگئدةي ابئرجئپ، ؤايئمدادئ، دةمئن ئشئنة تارتئپ، ءذنسئز كذتتئ. تئلةؤئثئزدئ تئلةدئ. اللاعا شذكئر، امانسئز، ورتامئزداسئز. قازئر دةنساؤلئعئثئز قالاي؟

- جامان ةمةس. قذدايعا مئث شذكئرشئلئك ايتامئن، ويتكةنئ قازاقتئث قانشاما ارئسئ ءبئزدئث جاسئمئزعا جةتة المادئ. مئسالئ، ساتتار ةرؤبايةأ ءبذلدئرشئن كةزئندة كةتئپ قالدئ. تولةگةن ايبةرگةنوأ 30 جاسئندا دذنيةدةن ءوتتئ. مذقاعالي 40 تان ءسال-اق استئ... سولارمةن سالئستئرعاندا ءبئراز جاسادئق، بذل دا قذدايدئث قاراسقانئ دةپ ةسةپتةيمئن.

- 70 كة كةلدئثئز، ءوزئثئزدئ قارتتاردئث قاتارئنا قوساسئز با؟

- جوق، قوسپايمئن. قايبئر جئلئ ةأگةني ةأتؤشةنكونئث 50 جئلدئعئنا وراي ابحازيادا بولدئم. سوندا قاريالار انسامبلئنئث ونةرئن تاماشالادئم. انسامبلدئث ةث جاس مذشةسئ - 104 جاستا بولسا، ةث قارتئ - 120 دا ةكةن. سول ةلدئث باسشئسئ ةأتؤشةنكو ةكةؤمئزگة مذثئن شاقتئ. «اؤئلئمئزدا ءبئر كةرةمةت ءانشئ بار ةدئ، جاسئ 91 دة، سونئ وسئ انسامبلگة كئرگئزةيئن دةپ ةدئم، «بئزگة جاس ءبذلدئرشئندئ ذسئنئپ وتئرسئث» دةپ الماي قويدئ» دةيدئ. ولار 100 گة جاسئ جةتپةگةننئث ءبارئن جاس بالا دةپ ةسةپتةيدئ ةكةن. سول قارتتار ءان سالعاندا، بيلةگةندة ءبئزدئث جاس جئگئتتةردئ شاث قاپتئرادئ. وسئ تاقئرئپتا ولةثئم دة بار:

جةر بةتئندة جةل وشئرگةن ءئز از با؟

جئگةرسئزدئث ءورئسئ اركةز تار بولعان.

وتئزئندا كةمپئر بولعان قئز از با،

جئگئت از با وتئز بةستة شال بولعان؟!

بذرئن ءبئزدئث اؤئلدا قوجاباي دةيتئن كئسئ بار ةدئ، سونئ جذرتتئث ءبارئ «شال» دةيتئن. بايعذس قالت-قذلت ةتئپ زورعا جذرةتئن. سويتسةك الگئ جئگئت سول كةزدة نةبارئ 37 دة ةكةن عوي. جاقئندا ءبئر گازةتتةن وقئدئم، قازئرگئ جاس جئگئتتةردئث 40 پايئزعا جؤئعئنئث جئگئتتئك قابئلةتئ تومةن ةكةن. ءوز باسئم، قارتتئقتئ ءالئ مويئنداي قويعانئم جوق. قارتتئقتئ مويئنداماؤ - ءاربئر ةركةكتئث ازاماتتئق مئندةتئ...

- سول جولئ ءسئز اؤئرئپ قالعاندا ءوزئثئز ءجيئ «ذستاساتئن» بيلئك سئزگة قئزمةت كورسةتكةن ءتارئزدئ. دالئرةك ايتقاندا استاناداعئ ق ر پرةزيدةنتئ ءئس باسقارماسئ جانئنداعئ اؤرؤحاناعا جاتئپ، ةم قابئلدادئثئز. ءبئزدئث بئلؤئمئزشة، بذل اؤرؤحاناعا كةز كةلگةن ادامنئث قولئ جةتة بةرمةيدئ. ءسئز سةكئلدئ «يارئي وپپوزيسيونةر» ءذشئن بذل اؤرؤحانا - قاؤئپتئ جةر بولؤئ دا مذمكئن... بيلئك قالاسا، ءسئزدئ باسقا اؤرؤحاناعا جاتقئزؤعا پارمةنئ جةتةر ةدئ. ءبئراق ءسئزدئ ةث بئلئكتئ دارئگةر-ماماندار ءوز باقئلاؤئنا الدئ. سوعان قاراعاندا، ءسئز بيلئككة كةرةك سياقتئسئز؟

- جوق، بذل پئكئرئثئز مذلدة دذرئس ةمةس. مةنئث «توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئ» دةگةن دارةجةم، اتاعئم بار. قئزمةت ةمةس، اتاق. مةن 10 جئل قازاقستاننئث قئرعئزستانداعئ توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئسئ قئزمةتئن اتقاردئم، سول قئزمةتتةن كةتةردة ماعان وسئنداي جوعارئ دارةجةلئ اتاق بةرئلدئ. سوندئقتان سول قذجاتئم ارقئلئ كةز-كةلگةن ؤاقئتتا كةز-كةلگةن ةلگة «أيب-كليةنت» رةتئندة ذشا الامئن. سول دارةجةم ارقئلئ استاناداعئ جانة الماتئداعئ ق ر پرةزيدةنتئ ءئس باسقارماسئ جانئنداعئ اؤرؤحانادا جاتؤئما بولادئ. ارينة، بذل بيلئكتئث ماعان جانئ اشئعاندئعئنان ةمةس. ةلشئلئك قئزمةتتة ئستةگةندئگئمنئث پايداسئن كورئپ جذرگةندئگئم راس.

- تاؤةلسئزدئك مةرةكةسئن 16- جةلتوقسان - ياعني، جةلتوقسان كوتةرئلئسئ كذنئنةن باسقا كذنگة اؤئستئرؤ كةرةك دةگةن پئكئردئ جاقتايتئندار كوپ. ءسئز بذعان قالاي قارايسئز؟

- بذل تؤرالئ كةزئندة پارلامةنتتة دةپؤتات بولئپ تذرعانئمدا مالئمدةمة دة جاساعانمئن، وسئ ماسةلةنئ كوتةرگةنمئن. ءسويتئپ، مةنئث ايعايئما قذلاق اسئپ، بيلئك تاؤةلسئزدئك كذنئن 25- قازانعا اؤئستئرعان. ءبئراق، كةيئن تاز قالپئنا قايتا ءتذستئ. سةبةبئ، جةلتوقسان رؤحئن السئرةتؤ ءذشئن، مةرةكةنئث كولةثكةسئندة ةلةؤسئز، ةسكةرؤسئز قالدئرؤ ماقساتئندا تاؤةلسئزدئك كذنئن 16- جةلتوقسان دةپ بةكئتكةن. ءيا، قذجات جذزئندة تاؤةلسئزدئك العانئمئز اقيقات. وزگة جذرت ءبئزدئ تاؤةلسئز مةملةكةت رةتئندة مويئندايدئ. دةمةك، تاؤةلسئزدئك كذنئن مةرةكةلةؤئمئز كةرةك.

- جةلتوقسان كوتةرئلئسئنةن سوث ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئ ساياسي بيؤروسئ قازاق حالقئن «ذلتشئل» دةپ قاؤلئ شئعاردئ. وسئ قاؤلئعا تذثعئش رةت بيئك مئنبةردة اشئق قارسئ شئققان ءوزئثئزسئز. قارسئلئعئثئزدئ ءبئر ةمةس، بئرنةشة رةت ايتئپ ءجذرئپ، تالاپ ةتئپ ءجذرئپ، اقئرئ ذلكةن ئستةرگة قول جةتكئزگةنئثئزدئ ةل بئلةدئ. دةگةنمةن، جةلتوقسان كوتةرئلئسئنئث اشئلماعان اقتاثداقتارئ كوپ دةپ ءجيئ ايتاسئز، ول قانداي اقتاثداقتار؟

- جةلتوقسان كوتةرئلئسئن تةكسةرةتئن كوميسسيا جذمئسئن اياقتاپ قالعان كةزدة ماعان ورئستئث ةكئ وفيسةرئ كةلدئ. ولار جةلتوقسان تؤرالئ ءبئر اششئ شئندئقتئ ايتتئ. قاسئمدا ءبئر توپ ادام وتئر ةدئ، كوميسسيانئث باسقا دا مذشةلةرئن شاقئرئپ، سولاردئث كوزئنشة الگئ ةكةؤدئث ايتقاندارئن جازباشا جازدئرئپ، قول قويدئرئپ الدئم. كةيئن القئمئنان العان كةزدة ولار باسقا جاققا تايقئپ شئعؤئ مذمكئن عوي. ولار «جةلتوقسان كةزئندة 168 ادام قازا بولدئ» دةيدئ. سول حاتتئ پروكؤراتؤراعا دا، سوتقا دا تاپسئردئق. وسئ مالئمةتتئ پروكؤراتؤرا تةكسةرؤ كةرةك ةدئ، تةكسةرمةك تذگئلئ، پئسقئرئپ تا قاراعان جوق. مئنة، وسئنداي-وسئنداي نارسةلةر تولئق اشئلعان جوق. پروكؤروردئث ذستئنةن قارايتئن ءبئز ةمةس، بيلئك قوي، ءبئزدئث قولئمئزدان نة كةلةدئ؟ مذنئ كوپ گازةتتةردة ايتتئم، جازدئم، دابئل قاقتئم، ءبئراق كذنئ بذگئنگة دةيئن بذل شئندئق اشئلعان جوق.

- جةلتوقسانعا قاتئستئ ءوز مئندةتئثئزدئ تولئق اتقارئپ ءبئتتئم دةپ ايتا الاسئز با؟

- قولئمنان كةلگةننئث ءبارئن، ءتئپتئ، كوپ ادامداردئث قولئنان كةلمةيتئن نارسةلةردئ جاسادئم. مئسالئ، ةگةر مةن جةلتوقسان كوتةرئلئسئنة ةلسيندئ ارالاستئرماعانئمدا، جةلتوقسان كوتةرئلئسئ سالتانات قذرماي، «الاثعا شئققانداردئث بارلئعئ قونايةأتئث قذيئرشئقتارئ، ماسكذنةمدةر، ناشاقورلار، بذزاقئلار» بولئپ قالا بةرةر ةدئ. ول كةزدة ةلسين مةن گورباچةأ ءبئر-بئرئمةن ءيت مةن مئسئقتاي بولاتئن. سول تذستا مةنئ گورباچةأ شاقئرئپ الئپ، «سةنئث اؤزئثدئ جاباتئن مذمكئندئك تابامئز» دةپ ذستةلدئ توقپاقتاعان. ارينة، مةنئث كوزئمدئ جويا سالؤ ولارعا تذك ةمةس. «ذشةؤدةگئلةرگة» جاسئرئن تاپسئرما بةرسة، ءبئتئپ جاتئر. وسئ ماسةلةنئ ةلسينگة ايتقانئمدا ول: «ةش قاؤئپتةنبة، ونداي جاعدايعا جئبةرمةؤدئث امالئن قاراستئرامئز» دةدئ. ءسويتئپ، ءوز ادامدارئ ارقئلئ «شاحانوأقا تيئسةتئن بولساثدار، الةمدئك دةثگةيدة ايقاي كوتةرئلةدئ» دةگةن پئكئردئ گورباچةأتئث قذلاعئنا جةتكئزةدئ...

- جةلتوقسان ماسةلةسئن ك س ر و حالئق دةپؤتاتتارئنئث 1- قذرئلتايئندا، ودان كةيئن ئلة-شالا ك س ر و جوعارعئ كةثةسئنئث 1- سةسسياسئندا كوتةرگةنئثئز بةلگئلئ. ءدال سول كةزةثدة ماسكةؤدة سئزگة قاستاندئق ذيئمداستئرئلعانئ راس پا؟

- ءيا، جةلتوقسان ماسةلةسئن سونداي بيئك مئنبةرلةردة كوتةرگةن سوث، قاتتئ اؤئرئپ قالدئم دا، مةنئ كرةملدئث ةمحاناسئنا اپاردئ. سول جةردة دارئگةرلةر تةكسةرئپ، «ميئثئزدئث جارتئسئنا قان بارمايدئ ةكةن، تةز ارادا اؤرؤحاناعا جاتؤئثئز كةرةك» دةدئ. مةن قوناقذيگة بارئپ، كةرةكتئ زاتتارئمدئ، قذجاتتارئمدئ الئپ، جةلتوقسان وقيعاسئن تةكسةرئپ جذرگةن قاعازدارئمدئ سةيفكة جاسئرئپ، ةرتةث كةلئپ جاتؤعا كةلئستئم. ءتذن ئشئندة بئرةؤ قوثئراؤ سوقتئ. داؤئسئ كذثگئرلةپ ةستئلدئ، سوعان قاراعاندا ءذش ءارئپتئث ادامدارئنا ذستالئپ قالماؤ ءذشئن قانداي دا ءبئر ايلا قولدانعان بولؤئ كةرةك.

- شاحانوأسئز با؟

- ءيا.

- اؤرؤحاناعا جاتاتئن بولدئثئز با؟

- ةرتةثنةن باستاپ جاتامئن.

- جاتساثئز، شئقپايسئز... - دةدئ دة، تةلةفون تذتقاسئن قويا سالدئ. وزئمة قاستاندئق جاسالماق ةكةنئن تذسئنة قويدئم. سول كذنئ تذندة تاث اتار-اتپاستان وتة ساقتئقپةن، كورشئ جئگئت ارقئلئ ماشينا شاقئرتئپ، ك س ر و حالئق دةپؤتاتئنئث كؤالئگئ ارقئلئ الماتئعا ذشئپ كةلدئم. الماتئداعئ مينيسترلةر كةثةسئنئث اؤرؤحاناسئنا بارئپ تةكسةرئلدئم.

 باس دارئگةر مذحتار ايتقازين جوق ةكةن، ورئنباسارئ مةنئ ءبئر ورئس دارئگةرئنة بةكئتئپ بةردئ. ول ماعان بئرنةشة دارئ-دارمةك ذسئندئ. سول ساتتة مذحتار ايتقازيننئث ءوزئ كئرئپ كةلدئ دة، ئمداپ سئرتقا شاقئردئ. وثاشالاؤ جةرگة باردئق. قاسئندا ءبئر ايةل دارئگةر ءجذردئ. ونئ كارديولوگيا ءبولئمئنئث باستئعئ دةپ تانئستئردئ. «دارئگةردئث بةرگةن دارئلةرئن ءئشتئثئز بة؟» دةپ سذرادئ. ءالئ ءئشئپ ذلگةرمةگةنئمدئ ايتتئم. «ئشپةثئز، اناؤ بايقاپ قالسا، وتئرئك ئشكةن بولئثئز، ءبئراق بارلئق دارئلةردئ مئنا ايةلگة اكةپ بةرئثئز» دةدئ. ءسويتئپ باسئمدئ تةكسةرؤگة الئپ باردئ. «ميئثنئث جارتئسئنا قان بارمايدئ دةگةندةرئ وتئرئك، باسئثئز ساپ-ساؤ، تةك ازداپ قان قئسئمئثئز بار ةكةن. ةندئ بذل جةردةن تةزئرةك كةتئثئز، مةن سئزگة بذدان ارتئق جاردةم بةرة المايمئن» دةدئ. سول كئسئنئث ارقاسئندا مةن امان قالدئم، ايتپةسة ولار مةنئ قذرتاتئن ةدئ. «جةلتوقسان ةپوپةياسئ» اتتئ كئتابئمدا وسئنئث ءبارئ بذگة-شئگةسئنة دةيئن جازئلعان...

- جةلتوقسان كوتةرئلئسئ بولاتئن كذندةرئ ءسئز ماسكةؤدة شئعارماشئلئق كةشئثئزدئ وتكئزئپ جاتقان ةكةنسئز. سول كةزدة الماتئدا سونداي سذمدئق وقيعا وتكةنئن كةشئثئزگة جينالعان حالئققا حابارلاؤعا ءبئر قازاق جئگئتئ رذقسات سذراعان كورئنةدئ. سوندا ءسئز «كةشئمنئث شئرقئن بذزبا» دةپ ميكروفون بةرمةي قويئپسئز. مذنئث ءبارئ جةلتوقسانشئ حاسةن قوجا-احمةتتئث ءسئزدئ قارالاعان پئكئرلةرئندة ايتئلادئ. حاسةن سئزگة نة ءذشئن جاؤئعئپ ءجذر؟ بذعان نة ايتاسئز؟

- ةث الدئمةن ايتارئم، ول شئعارماشئلئق كةش بئرنةشة اي بذرئن جوسپارلانعان ةدئ. 19- جةلتوقساندا وتةدئ دةپ بةكئتئلگةن. جالپئ، ءارتذرلئ دةثگةيدةگئ كةشتةر، ءئس-شارالار كوپ بولادئ عوي، ءبئراق بذل كةشتئث ةرةكشةلئگئ - حالئقپةن اثگئمةلةسئپ، ولةث وقئلئپ، ءان ايتئلئپ قانا قويمايدئ، ول كةشتئ بذكئل كةثةستةر وداعئنئث تةلةارنالارئنان كورسةتةدئ. ونداي كةشتئ وتكئزؤ ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئندة قارالئپ، ساناؤلئ ادامدارعا عانا رذقسات بةرئلةتئن.

 ماسةلةن، ذلت اقئندارئ ئشئنةن راسؤل عامزاتوأتئث، قايسئن كذليةأتئث، داأيد كؤگؤلتينوأتئث كةشتةرئ عانا تةلةديدار ارقئلئ بذكئل كةثةستةر وداعئنا ايگئلةندئ. ال كةيئنگئ تولقئن اراسئنان، ذلت اقئندارئنئث ئشئنةن ماعان رذقسات ةتئلگةن-دئ.

 كةشتئ ورئستئث ذلئ اقئنئ ةأگةنيي ةأتؤشةنكو جذرگئزةتئن بولدئ. ول ماسكةؤگة ءبئر اپتا ةرتةرةك كةلؤئث كةرةك دةگةن سوث، 12- جةلتوقسان كذنئ سوندا بولدئم. جاقسئلاپ دايئندالدئق. ول كةزدة جةلتوقسان كوتةرئلئسئ بولادئ دةگةن وي ةشكئمنئث ءذش ذيئقتاسا تذسئنة دة كئرمةگةن. 18- كذنئ ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئ جازؤشئلار وداعئنئث باسشئلارئن شاقئرئپ، «شاحانوأتئث كةشئن كةيئنگة قالدئرئثدار» دةپ تاپسئرما بةرئپتئ. سةبةبئ سول كةزدة ماسكةؤدة ءتورت مئثنان استام قازاق جاستارئ وقيدئ ةكةن. سولار كوتةرئلئپ كةتة مة دةپ قورئققان. «بذكئل بيلةت تاراتئلئپ كةتتئ، ءتئپتئ شةت ةلدةردةن قانشاما قوناق شاقئرئلعان. بذل قالاي بولادئ؟» دةگةندة، «شاحانوأ جول اپاتئنا ءتذسئپ، اياعئن سئندئرئپ الدئ» دةپ ايتئثدار دةپتئ.

مذنئ ةستئگةن ماسكةؤلئك جئگئتتةر: «ولار ةندئ مئندةتتئ تذردة، جول اپاتئن ذيئمداستئرئپ، ءسئزدئث اياعئثئزدئ سئندئرادئ» دةدئ. ءبئر كةزدة ةأتؤشةنكو كةلدئ. كةش بولمايتئنئن ايتتئم. ول بئردةن ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئنئث يدةولوگيالئق حاتشئسئ، ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئ ساياسي بيؤروسئنئث مذشةسئ ياكوألةأقا تةلةفون سوقتئ. «شاحانوأتئث كةشئن قالايدا وتكئزؤئمئز كةرةك. بذعان جاؤاپكةرشئلئكتئ تذگةلدةي ءوز موينئما الامئن» دةدئ. ياكوألةأ ةأتؤشةنكونئث ايتقانئنا كونئپ، گورباچةأقا تذسئندئرؤگة تئرئساتئنئن ايتئپتئ. جيئرما مينؤتتان سوث ياكوألةأ قايتادان قوثئراؤ شالئپ، «گورباچةأتئ كوندئردئم، كةشتئ وتكئزة بةرئثدةر» دةپ قؤانتتئ.

ءذش جةردةن قاتاث تةكسةرؤ قويئلدئ، ةكئ مةترو جابئلدئ. كةش وتةتئن زالدئث باستئعئ ةأتؤشةنكو ةكةؤمئزدئث قذلاعئمئزعا قاؤئپسئزدئك كوميتةتئنئث 60 قئزمةتكةرئ قاتئسئپ وتئرعانئن سئبئرلادئ. ك و ك پ ورتالئق كوميتةتئنةن ءبئر ادام كةلئپ «أرةميا» حابارئنان «الماتئدا الاثعا شئققانداردئث ءبارئ ناشاقورلار، ماسكذنةمدةر» دةپ ينتةرأيؤ بةرئثئز دةيدئ. «بةرة المايمئن، ويتكةنئ مةن ءبئر اپتادان بةرئ وسئندا ءجذرمئن، وندا نة بولئپ جاتقانئن بئلمةيمئن، كوزئممةن كورمةگةندئكتةن ةشتةثة ايتا المايمئن» دةپ، سذحبات بةرمةي قويدئم.

كةش ءجذرئپ جاتقاندا ةربول بايجارقئنوأ دةگةن جئگئت شئعئپ، 250 ادام قول قويعان الماتئداعئ جةلتوقسان وقيعاسئنا قاتئستئ حاتتئ وقي باستادئ. مةن ءبئر توپ اؤدارماشئلارئممةن بئرگة ءتورالقادا وتئرمئن. كةشتئ جذرگئزئپ جاتقان ةأتؤشةنكو. ءالئ ماعان ءسوز بةرئلگةن جوق. بايجارقئنوأ حاتتئ وقئپ تذرعاندا تومةننةن ءبئر ادام ساحناعا كوتةرئلئپ، ونئ الئپ كةتتئ. ءبئراق سودان كةيئن مةن الگئ جئگئتتئ قولداؤ ماقساتئندا «جئگةرلةندئرؤ» اتتئ ولةثئمدئ قازاقشا وقئدئم.

جيئن بئتكةن سوث ةأتؤشةنكوعا: «ورتالئق كوميتةتتةگئ تانئستارئثئزعا تةلةفون سوعئثئز. باعاناعئ ذستاپ اكةتكةن جئگئتتئ بوساتسئن» دةدئم. ول مةنئث ايتقانئمدئ ورئندادئ. وسئ وقيعانئ حاسةن قوجا-احمةت وزئنشة بذرئپ العان. قذدايدان قورقؤ كةرةك قوي! كةرئسئنشة، ول ادامعا ارا ءتذسئپ، قذتقارئپ قالعان مةن ةمةسپئن بة؟ جؤئردا «ءومئر-اي» گازةتئندة ح.قوجا-احمةت ماعان تاعئ ءتيئسئپتئ. ونئث وسةكتةرئنة تذپكئلئكتئ توقتام سالؤ ءذشئن سئزدةردئث نازارلارئثئزعا ءبئرئنشئ حاتتئث نةگئزئندة جازئلعان «جةلتوقسانشئ حاسةن قوجا-احمةتتئث جالاسئنا جاؤاپ حات» دةگةن ولةثئمدئ وسئ ارادا تذگةلدةي وقئپ بةرةيئن:

«ءار ادامنئث پةندةلئگئ ءوز تاعدئرئن شةشةدئ...»

مذنئ ذعؤ قايدا ساعان قوجا-احمةتتئث حاسةنئ.

امال نةشئك، قئزعانئشئث قايسار جانة باتئل-اق،

اسانوأا ءلاززاتقا دا شاشتئث قارا توپئراق.

تاعدئر سةنئ قارالاؤدئث ساربازئ ةتئپ قويعانداي،

سوتتاسئپ ةث، ابئرويئث توگئلدئ ودان ايرانداي.

ءبئر ءپاتؤا تابا الماستان ئسئثنةن، نة سوزئثنةن،

قانشاما ادال جةلتوقسانشئ ازاپ شةكتئ وزئثنةن.

سةنئكئ نة؟ پةندةلئك پةن قئزعانئشتئث شاتئسئ؟

«شاحانوأتئث جةلتوقسانعا جوق - دةيسئث - ةش قاتئسئ!»

بذكئل كةثةس بيلئگئنئث پارقئنا مذث ءتذسئرئپ،

كرةملدئث، گورباچةأتئث زارة-قذتئن ذشئرئپ،

دةل-سال شاقتا قايتا وياتئپ، ةل نامئسئن بوگةلگةن،

قايتةر ةدئ ذلت،

جةلتوقساندئ كوتةرمةسةم ةگةر مةن؟

ءبئراق مةنئ ماداقتاؤدئث قاجةتئ جوق ول ءذشئن،

مذندا ةرلئك جوق. ول جاي عانا ازاماتتئق بورئشئم.

سول ءذشئن دة ةثسةم بيئك، سول ءذشئن دة اسقاقپئن،

بيلئك بةرةر بارلئق ماقتاؤ، ماراپاتتان باس تارتتئم.

قوجا-احمةتتئث ماعان قويار وكپة-نازئ كوپ ةكةن،

مةنئث تئلدئك مذددةگة دة «ةش قاتئسئم جوق» ةكةن.

ءجا، سولاي ما؟ وندا ءبئر ءسات ذثئلةلئك وتكةنگة،

ورئس ءتئلئ مةملةكةتتئك مارتةبة الئپ كةتكةندة،

قذتئلعانداي ءيئرئمئ مول ذلتتئق، تئلدئك ازاپتان،

تالاي رؤحسئز دةپؤتاتتار - ذلتسئز شالاقازاقتار،

ءبئر-بئرئمةن قذشاقتاسئپ، قذتتئقتاسئپ جاتقاندا،

دابئرلاسا، قاؤئمداسا ذلت مذددةسئن ساتقاندا،

مةن زور ايقاي كوتةرمةسةم،

قانئپ رؤحسئز ايئزئ

ورئس بولئپ كةتةر ةدئ ذلتتئث سةكسةن پايئزئ.

ارينة، ولار م ع ق بوپ، باس قويئپ زور بئلئمگة،

ذلتسئزدانئپ ساناسئ،

سويلةر ةدئ حاسةكةثنئث اناسئ

ةكاتةرينا ليسوأسكايانئث تئلئندة.

پايئمسئزدئق باتپاعئنا باتقان جانسئث بةلشةثنةن.

ال ءوزئثنئث قاي ةثبةگئث بولئپ ةدئ ةل سةنگةن؟

شةكسئز داثققا قذشتارلئعئث جازدئ اثساعان دالاداي،

پرةزيدةنت تة بولعئث كةپ ءجذر ءوز شاماثا قاراماي.

جانئث قذمار ءارقاشاندا داؤ-داماي مةن شاتاققا،

ءوزئثدئ سان ذسئندئردئث «قاهارماندئق» اتاققا.

راس، وسةك، وتئرئكتئ اينالدئرعان عاجاپقا،

سةندةي رؤحسئز ءبئر «قاهارمان» كةرةك ءبئزدئث قازاققا!

- قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئسئز، قئرعئزستاننئث حالئق اقئنئسئز، «تذركئ تئلدةس حالئقتار اراسئنداعئ ةث ذزدئك الةم اقئنئ» سئيلئعئنئث يةگةرئسئز. ءوز ةلئثئزدئث مةملةكةتتئك ماراپاتتارئنان، ءتئپتئ، «حالئق قاهارمانئ» اتاعئنان باس تارتؤئثئزدئث سةبةبئ نة؟

- مةنئث قاعيدام بار: وتانئنا، ةلئنة، حالقئنا ادال ادام ةثبةگئن بذلداماؤئ كةرةك. ءبئراق وتان دا ءوزئنئث دارالانعان ذلدارئن ماراپاتاتتاپ وتئرؤئ شارت. ونئ ةشكئم جوققا شئعارمايدئ. ءبئراق ول وتة ادئلةتتئ بولؤئ كةرةك. قازئر كةز-كةلگةن ذرئنئث، تذرمةدة شئرؤگة ءتيئستئ ذرئنئث ةكئ وردةن، ءذش مةدالئ بار. سولاردئث قاتارئندا جذرگئم كةلمةيدئ. مئنة، مةنئث ذستانئمئم وسئ. ءبئراق شةت مةملةكةتتةر تاعايئنداعان سئيلئقتاردئ الامئن. ول ذلت ءذشئن قاجةت. 20 دان استام مةملةكةتتةردئث ءارقيلئ سئيلئقتارئن يةلةندئم. ونداعان شةتةلدئك اكادةميالاردئث، ونةر، عئلئم وردالارئنئث اكادةميگئمئن، دوكتورئمئن، پروفةسسورئمئن. ةگةر سول اتاقتارئمنئث ءبارئن ذستئمة تاعاتئن بولسام، ولارعا ارقامدا دا ورئن جةتپةگةن بولار ةدئ...

- كةزئندة، وتكةن عاسئردئث 90- جئلدارئندا «قوس ءتئل - قوس قاناتئث» دةگةن ولجاس سذلةيمةنوأ بةرتئندة قازاقستاننئث بولاشاعئ ءذش ءتئلدئ بولاتئنئن - ورئس، قازاق، اعئلشئن ءتئلئنسئز مةملةكةت رةتئندة دامي المايتئنئمئزدئ ايتقان ةدئ. وعان ءبئراز اقئن-جازؤشئلارئمئز قارسئ شئعئپ، حات جازئپ، ماقالا جاريالاعانئمةن، بذگئندة ولجاستئث ايتقانئ ءدال كةلگةنئن ؤاقئت كورسةتئپ وتئر. ال «مةملةكةتتئك ءتئلدئ - انا ءتئلئمئزدئ ءوز تذعئرئنا قوندئرايئق» دةگةن ونداعان، جذزدةگةن اقئن-جازؤشئلاردئث دا، مئثداعان، ميلليونداعان حالئقتئث دا تالابئ جيئرما جئلدان بةرئ جةر جاستانئپ كةلةدئ. ءسئز دة قانشا شئرئلداعانئثئزبةن، ناتيجة جوق. سوعان قاراعاندا، ءوز اتئن «الجاس» دةيتئن جالعئز ولجاس قازاق ءتئلدئ ءجذز زيالئدان مئقتئ ما دةپ قالدئم...

- بار ماسةلة بيلئكتة. بيلئك قازاق ءتئلئن تورگة وزدئرسا، قازاق ءتئلئنئث كوسةگةسئ كوگةرةدئ، ءبئراق قازئرگئ بيلئككة بذل ءتيئمسئز... اششئ شئندئققا تؤرا قاراؤ جانة ونئث شةشئمئن تابؤعا تئرئسؤ - ورتاق مئندةتئمئز.

«مةملةكةتتئك ءتئل» قوعامدئق قوزعالئسئنئث ارنايئ تاپسئرماسئمةن ءبئراز عالئمدار مةن زيالئلار توبئ زةرتتةؤ جذرگئزدئك. سول زةرتتةؤدئث ناتيجةسئنة تاثقالدئق. قازاق حالقئنئث ارعئ-بةرگئ تاريحئندا ءوزئنئث ذلتئنا، تئلئنة قارسئ شئققان جانة اشئق تذردة ذلتتئق رؤحئن، ءتئلئن مةنسئنبةگةن قازاقتار بولعان.

وتكةن عاسئردئث 20- جئلدارئنداعئ ذلتئمئزدئث دارا تذلعاسئ ءاليحان بوكةيحانوأتئث پئكئرئنة جذگئنسةك، سول تذستا كةثةستةر وداعئندا ذلكةن بيلئك باسئنداعئلارعا جاعئنؤ ماقساتئندا ءوزئنئث اتا-تةگئن «ستةپنوأ» دةپ وزگةرتكةن، انا ءتئلئن مةنسئنبةؤئ بئلاي تذرسئن، اتا-باباسئنئث ءدئنئن دة حريستيان دئنئنة ايئرباستاعان ءالئبي جانكةلديننةن باستاپ، جاپ-جاس كةزئندة-اق دذنيةدةن وتكةن، «...قازاقتئث ءتئلئ - ولگةن ءتئل، ةندئ ونئ تةك مذراعاتقا قويؤ كةرةك» دةپ دابئل قاققان كوسموپوليت نذربولات ماسانوأقا دةيئنگئ ارالئقتاعئ ءوز ءتئلئن، ءدئلئن، ءدئنئن، ذلتئن ساتقان قازاقتاردئث ءبارئنئث ءومئرئ تراگةديامةن اياقتالعان. وسئعان كوز جةتكئزگةندة جاعامئزدئ ذستادئق.

 كئم ءوزئنئث ذلتئنا، تئلئنة تاس اتسا نةمةسة ونئث بةدةلئن تذسئرةرلئكتةي مةنسئنبةؤشئلئك مئنةز كورسةتسة، سول ادامنئث تاعدئرئ تراگةديامةن بئتةدئ ةكةن. زةرتتةؤ وسئنداي اؤئر شةشئمدئ ايگئلةدئ. ويتكةنئ ذلتتئ دا، ءتئلدئ دة قذداي جاراتقان. ةندةشة وعان قارسئ باعئت ذستاؤ - تئكةلةي قذدايعا قارسئ شئعؤمةن پارا-پار. سوندئقتان تؤعان ذلتئنئث تئلئندة سويلةؤگة نامئستاناتئن، ذلتسئزدانؤعا، ماثگذرتتةنؤگة بةت بذرعان قانداستارئمئزعا وسئ ةرةكشة ماثئزدئ ماسةلةنئ ةسكةرتؤ - ازاماتتئق بورئشئمئز.

- «جالئن» جؤرنالئنئث باس رةداكتورئسئز. ءبئزدئث بئلؤئمئزشة، بذل باسئلئم ءسئزدئث جةكةمةنشئك جؤرنالئثئز ةمةس، سولاي ما؟

- جوق، جةكةمةنشئك جؤرنالئم ةمةس، ذكئمةتتئكئ. ق ر مادةنيةت جانة اقپارات مينيسترلئگئنة تيةسئلئ جؤرنال. بةس جئلدان بةرئ جةكةشةلةندئرة الماي-اق قويدئم. بةرمةيدئ.

- ذكئمةت ءوز جؤرنالئن ءوزئ قارجئلاندئرمايتئنئ قالاي؟ ءبئر سوزئثئزدة ذجئمداعئلار جةتئ-سةگئز ايلاپ ايلئق كورمةگةنئن ايتئپ ةدئثئز. سوندا قالاي كذن كورةسئزدةر؟

- ذكئمةتتةن بولئنةتئن قارجئ تئم كةشئگئپ، قئزمةتكةرلةرئمنئث ايلئقسئز قالاتئن كةزدةرئ ءجيئ بولادئ. ئلعي دا شئندئقتئ ايتاتئنئمئزدئث كةسئرئ ءجيئ تيةدئ. قايتةمئز، ءومئر كذرةس دةگةندئ جادئمئزدان شئعارماؤئمئز كةرةك.

- سوثعئ 20 جئلداعئ ولةثدةرئثئزدئث ءبارئ دةرلئك ساياسي ولةثدةر. پوةزياثئزداعئ جاس كةزئثئزدةگئ ليريزم نةگة جوعالدئ؟

- ؟!.

- ءسئز سوزدةردئ قئسقارتئپ ايتؤعا نةگة قذمارسئز؟ (مئسالئ، «ت ج - تؤفلي جالاعئشتار»، «ق س - قول سذيگئشتةر»، «م ع ق - مورداسئ عانا قازاق»، «ش ق - شالا قازاقتار»، «ك ب - كذيةؤ بالا»، «بذرأةرقال - بذرئنعئ أةرنئي قالاسئ ت.ب.)

- ؟!.

- كةشة ستؤدةنتتةر سارايئندا 70 جئلدئق مةرةيتويئثئزعا ارنالعان شئعارماشئلئق كةشئثئزگة كؤا بولدئق. زالعا جينالعان ءبئر جارئم مئث ادامنئث ذيئقتاپ جاتقان ذلتتئق سةزئمدةرئن ءدئر ةتكئزگةن كةش بولدئ. كةش ءوز كوثئلئثئزدةن شئقتئ ما؟!

- مةن وسئ كةشتئ وتكئزگئم كةلمةگةن ةدئ، ءبئراق قاسئمدا جذرگةن رؤحتاستارئم قويمادئ، «اعا، 70 كة كةلگةن دة بار، كةلمةگةندة بار. حالئقتئث باسئن قوسئپ، ءبئر جيئن جاساؤعا ءتيئسسئز، دذشپاندارئثئزعا دا ءبئر كورئنئپ قويؤئثئز كةرةك...» دةدئ. مةن كةلئستئم. كةش الماتئ قالاسئ اكئمدئگئنئث قولداؤئمةن ءوتتئ. جامان وتپةگةن ءتارئزدئ. ءتورت-بةس جاسار بالاپاندار مةنئث ذزئنسونار ولةثدةرئمدئ جاتقا وقئعاندا كوزئمة جاس كةلدئ...

 - قذتتئ بولسئن! ةلئثئزگة رؤح بةرئپ، اؤئرماي-سئرقاماي، امان-ةسةن ورتامئزدا جذرة بةرئثئز!

سذحباتتاسقان

ساؤلة ابةدينوأا

«اقجذنئس» جذرنالئ

سوڭعى جاڭالىقتار