شاثئراقتئ شايقالتپاؤدئث جولئ قانداي؟
استانا. 16 - قاراشا. قازاقپارات - وتباسئ - شاعئن مةملةكةت، وتباسئ - مةملةكةتتئث دئثگةگئ. سول دئثگةكتئث وزةگئنة قذرت ءتذسئپ، ئشئنةن شئرئپ جاتسا نة بولماق؟ عاسئرلاردان كةلة جاتقان، ادامزات ذلئقتاپ جذرگةن قذندئلئقتار بذگئندة ءوز ماثئزئن جوعالتؤدا. سونداي قذندئلئقتئث ةث ذلئسئ - وتباسئ، وشاق قاسئ بولسا، ونئث قادئرئنة قالاي جةتؤگة بولادئ؟
بذل - ايتئلئپ، جازئلئپ، ءتذرلئ جيئندار مةن باسقوسؤلاردا كوتةرئلئپ جذرگةن ماسةلة. الايدا قانشا ايتئلسا دا وزةكتئلئگئن، ماثئزدئلئعئن جوعالتقان ةمةس. قايتا اينالئپ سوققان سايئن، ونئث شةشئلمةگةن تذيئندةرئ قوردالانا تذسكةنئن بايقايسئث. سةبةبئ قوعامدا ورئن الئپ جاتقان ءتذرلئ كةلةثسئزدئكتةردئث ءتذپ-توركئنئ - وتباسئ ينستيتؤتئنئث شايقالعاندئعئندا جاتئر. اجئراسؤدئث ارتئپ، «الةؤمةتتئك جةتئمدةردئث» كوبةيئپ، قاراؤسئز قالعان، ءتذرلئ قئلمئسقا بةيئم جةتكئنشةكتةر سانئنئث وسؤئنة - وتباسئندا، اتا مةن بالا اراسئنداعئ تذسئنئستئكتئث، جان بئرلئگئنئث، مةيئرئمنئث بولماؤئ سةبةپ. جاقئندا ذكئمةتتئك ةمةس ذيئمدار، وتباسئ، بالا تاربيةسئ ماسةلةسئمةن اينالئساتئن مةملةكةتتئك ورگاندار، ءدئن وكئلدةرئ باس قوسئپ، وسئ ماسةلةنئ تاعئ ءبئر ورتاعا سالدئ. «مةنئث وتباسئم - مةنئث بايلئعئم» اتتئ دوثگةلةك ذستةل باسئنا جينالعاندار وسئ ماسةلةلةرمةن كذرةسؤدئث جولدارئن تالقئلادئ.
- وكئنئشكة قاراي، سوثعئ ؤاقئتتا وتباسئ، جذبايلئق ءومئر، اتا-انا مةن بالا قارئم-قاتئناسئنا كوپ كوثئل بولئنبةي كةتكةنئن مويئنداؤئمئز كةرةك. اتا-انانئث بالا الدئنداعئ جاؤاپكةرشئلئگئ، بالانئث اكة-شةشةگة دةگةن قذرمةتئ قالماي، وتباسئنداعئ ذلتتئق قذندئلئقتار، سالت-ءداستذر، ونئث دامؤ زاثدئلئعئ، وتباسئ قئزمةتئ ءوز ماثئزئن جويئپ بارادئ. بذل وتباسئنئث قذرئلئمدئق جانة پسيحولوگيالئق دةفورماسياسئنا اكةپ سوعئپ، ادامدار اراسئنداعئ قاتئگةزدئك پةن زورلئق-زومبئلئقتئث كوبةيؤئنة ئقپال ةتةدئ. ءبئزدئث جذمئسئمئز ءتذرلئ الةؤمةتتئك توپتارعا باعئتتالعاندئقتان، تاجئريبةمئز سةمينارلار مةن ءبئر رةتتئك ءئس-شارالار ءوز ناتيجةسئن بةرمةي وتئرعاندئعئن كورسةتتئ. ونئث سةبةبئ كاسئبي بئلئكتئلئكتئث ازدئعئ مةن ماقساتتئ توپتاردئث بةلسةندئلئگئنئث تومةندئگئندة جاتؤئ مذمكئن. سوندئقتان دا الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق قاتئناستاردئث جاثا جذيةسئنة بةيئمدةلئپ، جاثاشا جذمئس ئستةيتئن ؤاقئت جةتتئ، - دةيدئ «دانا» وتباسئن الؤمةتتئك قولداؤ ورتالئعئنئث ديرةكتورئ ةلميرا اليةأا.
وتباسئ - بالانئث دامؤئ-نا جاعئمدئ نةمةسة جايسئز جاعداي جاسايتئن الةؤمةتتئك شاعئن ورتا. «ذيادا نة كورسةث، ذشقاندا سونئ ئلةرسئث» دةيتئن حالئق دانالئعئ وتباسئ بالانئث تذلعا بولئپ قالئپتاسؤئندا ذلكةن رول وينايتئنئن ايقئندايتئنداي. اتا-انا بالانئ دذنيةگة اكةلگةننةن كةيئن ونئث رؤحاني دامؤئن، ءبئلئم الؤئن جانة ماتةريالدئق قاجةتتئلئگئن قامتاماسئز ةتؤئ شارت. بالانئث قانداي تذلعا بولئپ قالئپتاساتئنئ ونئث وتباسئندا العان تاربيةسئنة تئكةلةي بايلانئستئ.
- قازئرگئ كةزدة ةلئمئزدة «الةؤمةتتئك جةتئمدةر» كوبةيئپ كةتتئ. اكة-شةشةسئ جوق تذل جةتئمدةردةن گورئ، اتا-اناسئنئث كوزئ ءتئرئ تذرئپ، كةرةك قئلماي كةتكةن جةتئمدةردئث جانئ جارالئ بولادئ. ارينة، ءبئز ءوز تاراپئمئزدان ولاردئث وتباسئن تاؤئپ، وشاق جئلؤئن سةزئنؤلةرئنة جاعداي جاساؤعا تئرئ-سئپ جاتئرمئز. ماسةلةن، سوثعئ جئلدارئ قالامئزداعئ ءبئر جةتئمدةر ءذيئنئث جابئلؤئ - قاجئرلئ ةثبةكتئث ناتيجةسئ. ءذش جئلدان بةرئ قامقورشئلار كذنئ اتالئپ وتئلةدئ. مةملةكةت ءوز تاراپئنان وتباسئ ينستيتؤتئنئث دامؤئنا جاعداي جاساپ-اق جاتئر. الايدا جاستار اراسئندا اجئراسؤ كوبةيئپ، اتا-انا قذقئعئنان ايئرئلعان ةرلئ-زايئپتئلار كوبةيدئ. اتا-انا قذقئعئنان ايئرؤ دةگةن ءسوز - ونئث بالاسئن رؤحاني جاعئنان، ماتةريالدئق جاعئنان بولسئن قامتاماسئز ةتة الماؤئ. مذنداي وتباسئلاردئث بالالارئ مةملةكةتتئث قامقورلئعئنا ءوتئپ، الةؤمةتتئك جةتئمدةردئث قاتارئن تولئقتئرادئ. سوندئقتان جةر-جةرلةردة ا ح ا ج-داردئث جانئندا «وتباسئ ينستيتؤتئ» قذرئلؤدا. الايدا ولاردئث جذمئسئ جاندانار ةمةس. ةگةر ءبئز قوعامدئ جايلاعان دةرتتئث الدئن العئمئز كةلسة، وسئنداي الةؤمةتتئك ءئينستيتؤتتاردئ دامئتؤعا مذددةلئ بولؤئمئز كةرةك، - دةپ اتاپ ءوتتئ الماتئ قالاسئ بالالاردئث قذقئقتارئن قورعاؤ دةپارتامةنتئنئث ديرةكتورئ ساؤلة بةكةتايةأا.
سونداي-اق كةيئنگئ كةزدة جاسوسپئرئمدةردئث ءتذرلئ دئني ذيئمدارعا، سةكتالارعا كئرئپ كةتؤئ الاثداتئپ وتئر. بالالار قذقئعئن قورعاؤمةن اينالئساتئن ماماندار بذل ئندةتپةن قالاي كذرةسةتئندةرئن بئلمةي دال. ويتكةنئ ولاردئث قولئندا اعئم نةمةسة ذيئمدئ جاؤئپ تاستايتئن قذزئرةت جوق. اتا-اناسئنئث بةيعامدئعئنان بالالاردئث ساناسئن سةكتالار ؤلاپ جاتئر. مئسالئ، قالاداعئ ورتا مةكتةپتةردئث بئرئندة تةرةزةدةن سةكئرئپ كةتپةكشئ بولعان قئزداردئث «ةمو» دةگةن اعئمعان كئرئپ كةتكةنئ بةلگئلئ بولعان. ال قاتارلاستارئنا كذن كورسةتپةي، قذربئلارئنان اقشا تالاپ ةتكةن 7-سئنئپ وقؤشئسئنئث اناسئ ءبئر ءدئني ذيئمنئث جةتةگئندة كةتكةن.
- اتا-انا تابئس تاؤئپ، بالا-شاعانئ اسئرايمئن دةگةن جةلةؤمةن بالا تاربيةسئن مةكتةپكة ئسئرئپ تاستادئ. ال «اي» دةيتئن اجا، «قوي» دةيتئن قوجا بولماعاندئقتان، بالالار ويئنا كةلگةنئن ئستةيدئ. ال اتا-انا مةن بالا اراسئنداعئ مورالدئك بايلانئس ذزئلگةن وتباسئلار-دان شئققان جاسوسپئرئمدةر، ذرلئق-قارلئققا، قئلمئسقا بةيئم تذرادئ. ءوز ةركئ وزئنة قالعان بالا قئلمئستئق توپقا تةز تارتئلادئ. سوندئقتان اكة-شةشة ءوز بالاسئنئث بولاشاعئنا الاثداسا، ونئث نة ويلاپ، نة ئستةپ جذرگةنئن قاداعالاسئن، - دةپ تذجئرئمدايدئ قالالئق ءئ ءئ د جاسوسپئرئمدةر ئسئمةن اينالئساتئن ينسپةكتورلار. ةلدةگئ ءتذرلئ الةؤمةتتئك توپتاردئث ماتةريالدئق جاعدايئنئث ارتؤئنا مةملةكةت بارلئق جاعدايدئ جاساپ جاتئر دةپ ةسةپتةيدئ قالالئق جذمئسپةن قامتؤ جانة الةؤمةتتئك باعدارلاماسئ باسقارماسئنئث وكئلئ مذسا ءابدئرايئموأ. وعان ءتذرلئ جاعدايدا تولةنةتئن جاردةماقئلار دالةل. ولاردئث مولشةرئ جئل سايئن كوبةيئپ وتئر.
جاقئندا «قازاقستاننئث تةث قذقئق پةن تةث مذمكئندئكتةر ينستيتؤتئ» جذرگئزگةن زةرتتةؤ ناتيجةسئ بويئنشا، جاسوسپئرئمدةردئث ءوز-وزئنة قول جذمساؤئنئث باستئ سةبةبئ - وتباسئنداعئ، اتا-انا مةن بالا اراسئنداعئ كةلئسپةؤشئلئك. ياعني اكة ذلئنا جات، شةشة قئزئنان الشاق. وتباسئنئث بئرلئگئ كةتئپ، بةرةكةسئ قاشقان كةزدة ول ةرةسةكتةردةن گورئ بالالارعا قيئن تيةدئ. ال وتباسئنداعئ تذسئنئسپةؤشئلئكتئث الدئن الؤدئث بئردةن-ءبئر جولئ - يمانعا كةلؤ، - دةيدئ الماتئ قالاسئ ورتالئق مةشئتئنئث نايب يمامئ نذرمذحاممةد ءئيمينوأ:
- يسلام ءدئنئ وتباسئنداعئ تاربيةگة ذلكةن ءمان بةرةدئ. ويتكةنئ وتباسئ قوعامنئث ئرگةتاسئ بولئپ تابئلادئ. بالاعا قالاي تاربية بةرؤ كةرةك، اتا-اناعا قانداي قذرمةتپةن قاراؤ كةرةك، وتباسئنداعئ قارئم-قاتئناس - وسئنئث بارلئعئ قذران كارئمدة ايتئلعان. قوعامئمئزدئث بولاشاعئ جاس ذرپاقتئ قالاي تاربيةلةيتئنئمئزگة بايلانئستئ. بالا - جاراتقاننئث اماناتئ. ءار ادام ءوز اماناتئ ءذشئن جاؤاپتئ. پايعامبارئمئز مذحاممةد (س.ا.س.) «اتا-انانئث بالاعا بةرة الاتئنئنئث ةث قذندئسئ - جاقسئ تاربية» دةگةن. ةث ءبئرئنشئ ماتةريالدئق قامتاماسئز ةتؤ ةمةس. ةرتةثگئ كذنئ و دذنيةگة بارعاندا ءار ادامنان بالاعا قانداي كيئم نةمةس تاماق اپةردئث دةپ ةمةس، قانداي تاربية بةردئث دةپ سذرالادئ. سوندئقتان اتا-انا ةث ماثئزدئسئ - رؤحاني تاربية ةكةنئن ءتذسئنؤئ كةرةك. سونداي-اق پايعامبارئمئز (س.ا.س.) ءبئر حاديسئندة: «ذيلةنئثدةر، كوبةيئثدةر، مةن قيامةت كذنئ ذمبةتئمنئث كوپتئگئمةن ماقتانامئن» دةگةن. يسلامعا زورلئق-زومبئلئق، ادامدار اراسئنداعئ قاتئگةزدئك دةگةن جات نارسة. ءتئپتئ اكة-شةشةثة قاراپ «وي، ؤف» دةؤگة بولمايدئ. اسئل ءدئنئمئز اتا-اناعا دةگةن قذرمةتتئ العاشقئ ورئنعا قويادئ. سوندئقتان كئشكةنتايئنان يماني تاربية العان بالا وسكةندة جاقسئ ازامات بولئپ قالئپتاسادئ، - دةپ پايئمدايدئ نايب يمام.
تاعئ دا جوعارئدا سوز ةتئلگةن زةرتتةؤگة ورالساق. سوندا قئزدارعا قويئلعان ساؤالداردئث ئشئندة «ءسئزدئث ومئرئثئزدةگئ ةث ماثئزدئ نة؟» دةگةن سذراق بار. جاؤاپ بةرؤشئلةردئث جارتئسئنا جؤئعئ عانا «ومئردةگئ ةث ماثئزدئ نارسة - وتباسئ» دةپتئ. قالعاندارئ «جاقئندارئمنئث ساؤلئعئ، دوستار، ماحاببات، وقؤ، الدئعا قويعان ماقساتئم» دةپتئ. وسئ شاعئن زةرتتةؤدةن-اق ءبئراز جايتتئ اثعارؤعا بولاتئنداي. بذل قوعامدئق ماسةلة دةسةك تة، اركئم ءوز وتباسئنئث بئرلئگئن بةكةمدةپ، اماناتئنا اباي بولعاي...
ءذمئتجان جاپار
دەرەككوز:«ايقىن» گازەتى