انةس ساراي، جازؤشئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ: رةسةيدة تؤئپ-وسسةم دة، اتاجذرتئمدا ةث بيئك ارمانئما جةتتئم

استانا.9 - قاراشا. قازاقپارات -  جازؤشئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ انةس سارايمەن بولعان سذحباتتئ ذسئنامئز.
None
None

- اعا، جةتپئستئث بةسةؤئنة كةلئپ جاتئرسئز، قذتتئ بولسئن ايتامئز. بذل جاسقا جةتكةن دة، جةتپةگةن دة بار. ءار جئلدئ ارتقا تاستاعان سايئن ادام بالاسئ وزئنة-ءوزئ ةسةپ بةرئپ تذرؤئ كةرةك ةكةن. ال ءسئز سانالئ عذمئرئثئزدئ جازؤعا ارناعان ادامسئز. قالام ذستاؤمةن وتكةن ءومئر بةلةسئثئزگة بذرئلئپ قاراعاندا نة كورئپ ءجذرسئز؟ اتتةگةن-ايئثئز بار ما، الدة تاؤبةشئل كوثئل باسئم با؟

    - جةتپئس بةس جئل ءومئر ءسذرؤ وثاي ةمةس. ءبئز حالئقتئث باسئنداعئ قيئن كةزةث ءوتئپ جاتقان 1937 - جئلئ تؤعاندارمئز عوي. وسئ جئلئ تؤعان 15 كة جؤئق جازؤشئ بار ةدئك ءبئر كةزدةردة. بذگئن سولاردان قايرات جذماعاليةأ ةكةؤئمئز عانا 75 كة جةتئپ وتئرمئز. دةمةك، وسئ ءومئردئث ءوزئن ءجذرئپ ءوتؤ وثاي شارؤا بولماعانئ دا. سونئث ءوزئ ويعا قالدئرادئ. ءبئز سوعئس بالالارئمئز عوي. سوعئس بالالارئنئث باسئنان از تاؤقئمةت وتكةن جوق. ايتةؤئر انامئزدئث جالعئز تذياق دةپ الاقانئنا سالئپ، وسئرگةنئنئث ارقاسئندا امان قالدئق.

جازؤشئ ءومئرئ ذلكةن ءبئر بايگة ئسپةتتئ. سول بايگةنئث سوثئندا قالساث، سةندة ةشكئمنئث شاتاعئ جوق، تيئسپةيدئ. العا شئعا باستاساث، اياعئثنان تارتؤعا تئرئساتئندار تابئلا كةتةدئ. وندايدئ دا كوردئك. مةن بذگئن وندايلاردان گورئ، مذحتار اؤةزوأ سةكئلدئ ءتالئم-تاربية بةرگةن تذلعالار تؤرالئ ايتؤدئ ءجون سانايمئن. جاقسئ اعالاردئث الدئن كوردئك. ءدارئسئن تئثدادئق. سونئث ءوزئ ءبئزدئث باقئتئمئز ةكةن. مذحاثنئث ءدارئسئن كوپ تئثداي المادئق، باقيلئق بولئپ كةتتئ عوي جارئقتئق. كةيئن ونئث ورنئنا تةمئرعالي نذرتازين دةگةن كئسئ كةلدئ. ءوزئ رةپرةسسياعا ذشئراپ، كيةأكة جةر اؤدارئلعان ةكةن كةزئندة. كيةأ ؤنيأةرسيتةتئندة ساباق بةرگةن. ول كئسئنئث داؤسئ قانداي ةدئ، بابئمةن عانا سويلةيتئن ادام ةدئ. قازاق، ورئس تئلدةرئنة دة بئردةي، ذستازدئق قاسيةتئ، مادةنيةتتئلئگئ، ذستئنة قئلاؤ جذقتئرمايتئن كئرپيازدئعئن ايتساثشئ، كةرةمةت ءبئلئمدئ ةدئ. قازاق ادةبيةتئن دذنيةجذزئ ادةبيةتئمةن شةندةستئرئپ تذرئپ تذسئندئرةتئن. ءتول ادةبيةتئمئزگة دةگةن سذيئسپةنشئلئگئمئزدئ وياتقان دا وسئ تةمئرعالي اعامئز بولدئ. عابيت مذسئرةپوأ اعامئزدئث دا كوزئن كوردئك. ذستامدئ. ورئنسئز سويلةمةيتئن. جازؤشئلاردئث كوثئلئنة قاراعانئ بولار، ايتار سئنئن استارلاپ قانا جةتكئزةتئن. ول كةزدة 50-60 قانا جازؤشئ ةدئك. ال قازئر جازؤشئلار سانئ 777 گة جةتتئ دةدئ وتكةندةگئ جازؤشئلاردئث قذرئلتايئندا، قذددئ الگئ ءبئر «كرؤتوي» ماشينانئث نومئرئ سةكئلدئ سانعا جةتئپپئز (كذلئپ الدئ).

    - ءسئز رةسةيدئث استراحان وبلئسئنا قاراستئ أولودار اؤدانئنئث قارمالاي اؤئلئندا تؤدئثئز، سول جاقتا مةكتةپ ءبئتئردئثئز. ءبئلئم قؤئپ، ماسكةؤگة بارساثئز، بذدان دا بيئك اسؤلاردئ باعئندئرار ما ةدئثئز؟ الماتئعا قالاي جولئثئز ءتذسئپ ءجذر؟

    - بذل تاعدئردئث ءئسئ عوي. ايتپةسة مةن ونجئلدئق مةكتةپتةن كةيئن فيزيكا-ماتةماتيكالئق فاكؤلتةتكة دة، تةثئز كاپيتاندارئن دايارلايتئن ؤچيليششةگة دة وقؤعا تذسكةنمئن. الايدا ةشقايسئسئ ذنامادئ. دةل-ءسال بولئپ ءجذردئم دة قويدئم. اراسئندا بالئق اؤلاپ تةثئزدة ءجذردئم. سوسئن اسكةرگة كةتتئم. اسكةردة سولداتتاردئ پلاسقا شئعارئپ جئبةرگةندة، كازارمادا كةزةكشئ بولئپ جاپادان جالعئز قالاتئن كةزئم بار. سونداي ساتتةردة، وثاشادا وزئمشة وي كةشئپ وتئرعاندا، قالاي دا قازاقستانعا جةتؤئم كةرةك دةگةن بايلامعا كةلدئم. ءسويتئپ، اسكةردةن بوساعان بةتتة، «الماتئ قايداسئث؟» دةپ تارتئپ وتئردئم. جالعئز ذلئنئث جولئن توسئپ وتئرعان اناما دا ايتپاي كةتئپ قالدئم. ارينة، كةيئن انامدئ الئپ كةلدئم عوي. ءبئراق ةكئ كوزئ ءتورت بولئپ، مةنئ كذتئپ وتئرعان شةشةمدئ رةنجئتئپ الدئم با دةپ ويلايمئن، كوپ ذزاماي، ءتئسئم تذسة باستادئ. ةسئثدة ساقتاي ءجذر، اناسئن رةنجئتكةن ادامنئث ءتئسئ تذسةدئ دةگةن ئرئم بار بئزدة.

   ...جولئم بولئپ، وقؤعا قابئلداندئم. نةگئزئ، ءبئزدئث قازاق ءوز قادئرئن ءوزئ ايتا بةرمةيدئ. قازاقتئث جاقسئلئعئن كورة بةرمةيمئز. ال مةن قازاقتئث جاقسئلئعئن كوپ كورگةن اداممئن. الماتئعا وقؤعا تذسؤگة كةلگةنئمدة، قازمؤ-دئث وقئتؤشئسئ ماسكةن اپاي سارمؤرزينا ناعئز جاناشئرئم بولدئ. «رةسةيدةن ءبئر قازاق كةلگةن ةكةن، «انانئ بئلمةيسئث، مئنانئ بئلمةيسئث» دةپ سذراقتئث استئنا الا بةرةتئندةرئث نة، رةسةيدةن كةلئپ، قازاقشا وقيمئن دةپ تذرعان ءبئرئنشئ ادام ةمةس پة؟! ودان دا قولداؤ بئلدئرسةثدةرشئ» دةپ ءوز ساباعئنان بةس قويئپ، وقؤدان قذلاپ، كةرئ قايتئپ كةتةيئن دةپ تذرعان جةرئمنةن سذيرةپ الئپ شئقتئ. مةن سونداي جاناشئر اپايلارئمنئث ارقاسئندا الماتئدا قالئپ قويدئم. سونداي قامقورلئقتئ كورمةسةم، بذگئن قايدا جذرةرئمدئ كئم ءبئلسئن؟

    - قالامگةرگة تذثعئش تؤئندئسئنئث باسپا بةتئندة جارئق كورؤئ شةكسئز باقئت سئيلايدئ دةيدئ. العاشقئ اثگئمةثئز باسئلئم بةتئنة شئققاندا، سئزدة سونداي كذي بولدئ ما؟ ةسئثئزدة مة؟

     - مةنئث ةث العاشقئ اثگئمةم «قوس كاپيتان» دةپ اتالدئ. ءبئراق ول گازةتتة «داؤئلدا» دةگةن اتپةن جارئق كوردئ. ءبئز وقؤعا تذسةردة ةكئ جئل ستاجئ بار جانة اسكةردةن كةلگةندةر كونكؤرسسئز قابئلداناتئن ءتارتئپ شئقتئ. قازاق مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئنئث جؤرناليستيكا بولئمئنة جئلئنا 25 ادام عانا قابئلدايدئ ةكةن. ال قاس قئلعاندا، سول جئلئ جؤرناليستيكاعا اسكةردةن كةلئپ جةتئ ادام وقؤعا ءتذسئپپئز. سول جةتةؤئمئز كوزگة شئققان سذيةلدةي بولدئق پا، ايتةؤئر ءبئر پئسئقاي ستؤدةنت بذلاردئث بئردة-ءبئرئ جازؤ بئلمةيدئ، جؤرناليست ةمةس، بذلاردئ وقؤدان شئعارؤ كةرةك نةمةسة فيلولوگيا فاكؤلتةتئنة اؤئستئرؤ كةرةك دةگةن ماسةلة كوتةردئ.

اسئرةسة، «قازاق ءتئلئن بئلمةيدئ» دةپ ماعان كوبئرةك شذيلئكتئ. ال مةن ول كةزدة «قوس كاپيتان» دةگةن اثگئمةمدئ «لةنينشئل جاس» گازةتئنئث ادةبيةت ءبولئمئنئث قئزمةتكةرئ ءجذسئپ قئدئروأقا تاپسئرئپ قويعانمئن.ءجذسئپ اعا اثگئمةث انة-مئنة شئعئپ قالادئ دةگةن. ءبئزدئث ماسةلةمئزگة قاتئستئ اثگئمة ؤشئعا باستاعان سوث، گازةتتئ كذندة قارايتئن بولدئم. سودان كذندةردئث ءبئر كذنئندة گازةتتئ اشئپ قالسام، ءبئر بةتئنة جةتةقابئل جاريالانعان اثگئمةم كوزئمة وتتاي باسئلدئ. «داؤئلدا» دةگةن اتپةن شئعئپتئ. كوزئمنةن جاس تامشئلاپ كةتتئ. ؤنيأةرسيتةتكة كةلسةم، ايعاي-شؤ، ءبارئنئث قولئندا ءبئر-ءبئر گازةت. مةن سول ءبئر قؤانئشئمدئ ءومئر بويئ ذمئتقان ةمةسپئن، ذمئتا دا المايمئن. بذل اثگئمةم مةنئ جازؤ بئلمةيدئ دةگةن اثگئمةنئث ساپ تئيئلؤئنا جانة جازؤشئلئق قئرئمنان تانئلا باستاؤئما سةبةپ بولدئ.

      - بذلار جازؤ بئلمةيدئ دةگةن ءسوز شئقپاسا، «داؤئلدا»-نئث جازئلماؤئ مذمكئن بة ةدئ؟

     - كئم بئلةدئ، ايتةؤئر سونداي ءبئر قئزئق وقيعانئث بولعانئ بار. مةنئث باسئمداعئ كئشكةنتاي ءبئر كذيزةلئستئ جاعدايعا «لةنينشئل جاس» ارا تذسكةندةي بولدئ. مةن وسئ وقيعادان كةيئن قيئن-قئستاؤ كةزدة ادامدئ قورعايتئن ءبئر قذدئرةتتئ كذش بار ةكةن-اؤ دةگةن ويعا كةلدئم. سول جئلدارئ كوپ اثگئمةم «لةنينشئل جاستا» باسئلدئ.

      - كةيئن «لةنينشئل جاستا» ءوزئثئز دة ةثبةك ةتتئثئز...

      - ءيا. ءبئراق وعان دةيئن «سوسياليستئك قازاقستان» (قازئرگئ «ةگةمةن قازاقستان») گازةتئندة وندئرئستئك تاجئريبةدةن ءوتتئم. قابي مئثجانوأ اعا باسقاراتئن بولئمدة اعا رةداكتور شةرحان مذرتازا، جاي رةداكتور مذقاعالي ماقاتايةأ جذمئس ئستةدئ. تورتةؤئمئز ءبئر كابينةتتة وتئرامئز. ماعان بذيئرعان بذرئشتاعئ ذستةلدئث ءبئر شةتئ عانا. سونئث وزئنة ءمازبئن. شةراعاثنئث تةكةلئدةن جازعان وچكةركتةرئ كذنبة-كذن شئعئپ جاتاتئن. ءبئر كذنئ شةرحان اعا: «ءبئر جةرگة بارئپ كةلةيئن، سةن مئنا تةلةفوننان بذرئلؤشئ بولما» دةپ تاپسئردئ. شئعئپ كةتئپ ةدئ، تةلةفون شئر ةتة قالدئ. كوتةردئم، «شةرحان بار ما ةكةن؟» دةدئ. داؤسئنان تانئدئم، كامال سمايئلوأ ةكةن. ارادا ءبئر ساعاتتاي ؤاقئت وتكةن سوث، شةراعاث دا كةلدئ. قاعازدارئن جيناپ، سالا باستادئ. «اي بالا، سةن بئردةمة سةزئپ وتئرسئث با؟» دةدئ. «سةزگةن دة، سةزبةگةن دة بولئپ وتئرمئن» دةدئم. «لةنينشئل جاسقا» رةداكتور بولئپ بةكئتئلئپ كةلئپ وتئرمئن، مئنا ذلكةن كئسئ (قابي اعانئ ايتئپ وتئر) جوق كةزدة، مذقاعالي دا كةتئپ قالدئ. مةن دة كةتئپ جاتئرمئن. ذلكةن بولئمدة سةن عانا قالدئث، ةندئ ةكةؤمئز بايلانئستئ ذزبةيئك، «لةنينشئل جاسقا» كةلةم دةسةث، ةسئك اشئق» دةدئ.

 سول ايتقانئن ورئنداپ، 1963 - جئلئ قازان ايئندا مةنئ جذمئسقا الدئ. مةن وسئلايشا ستؤدةنت كةزئمدة-اق جذمئس ئستةي باستادئم. باتئس قازاقستاننئث ءتورت وبلئسئ بويئنشا ءتئلشئسئ بولئپ تاعايئندالدئم. اقسةلةؤ قاراعاندئ وبلئسئ، مذحتار شاحانوأ شئمكةنت وبلئسئ، رئمعالي نذرعاليةأ اقمولا وبلئسئ بويئنشا ءتئلشئسئ بولدئ. اتئراؤدا ئستةگةن جئلداردا ءئسساپاردا كوپ ءجذردئم. نارئن قذمئن، تايسويعان، قئزئلقوعا اؤدانئن ويئلعا دةيئن ارالادئم. يندةر، ماحامبةت، يساتاي، گانيؤشكين، بوكةي وردا، جانئبةككة دة ات ءئزئن سالدئم. سونئث ءبارئ تةگئن كةتكةن جوق، جادئمدا قاتتالئپ جاتا بةردئ.

بالا كةزدة كورگةندةرئم، جادئما توقئعاندارئم «اتئراؤ» ديلوگياسئنا كئردئ. ال جؤرناليستئك ساپاردان تذيگةندةرئم «ةدئل - جايئق» تريلوگياسئنا ارقاؤ بولدئ. مةن سئزگة ءبئر دةرةكتئ ايتايئن: 1919 - جئلئ لةنين جئلئ ويداعئ 12 ميلليون پذت مذنايدئ الؤ ءذشئن ءبئر جئل بويئ سوأناركومنئث بئرنةشة مارتة جينالئسئن وتكئزگةن ةكةن. لةنينگة كيروأ قول قويئپ جئبةرگةن قذجاتتا ءذش قازاقتئث اتئ اتالادئ. «رةأوليؤسيا ئسئنة ةرةكشة ةثبةك ءسئثئرئپ، جئلئويدئث روكؤشا ارالئندا 12 ميلليون پذت مذناي تذندئرؤلئ تذرعانئن انئقتاپ كةلگةن اقتان مذحامةديةأ، ءئزباسار جانةكةنوأ، قازئعالي جارقئنبايةأ» دةگةن جازؤ بار سوندا. مةن سول ءذش ادامنئث ئزئنة ءتذسئپ، كوپ زةرتتةدئم. الايدا ولار تؤرالئ ةشقانداي دةرةك قالماپتئ. بئرةؤئ اكةسئ الاشورداعا قوسئلعانئ ءذشئن اتئلعان. ةكةؤئ ازاماتتئق سوعئستا قازا بولعان. جئمپيتئداعئ الاشوردانئث كةثسةسئن، الاشوردا اسكةرئ تذرعان كازارمالارئن كوردئم. سونئث ءبارئ «ةدئل-جايئقتا» جازئلدئ.

    - ءدال وسئ «ةدئل-جايئق»رومانئ سئزگة مةملةكةتتئك سئيلئقتئ اپةردئ. ءسئز بذل سئيلئققا ذسئنئلعاندا باسةكة قالاي بولئپ ةدئ؟ مذنئ سذراپ وتئرعان سةبةبئم، سوثعئ جئلدارئ وسئ سئيلئقتئث اينالاسئندا اثگئمة كوبةيئپ كةتتئ عوي، ةستئپ تة جذرگةن شئعارسئز؟ مةملةكةتتئك سئيلئق جازؤشئنئ ةمةس، جازؤشئلارئمئز مةملةكةتتئك سئيلئقتئ قؤئپ جذرگةندةي كورئنةدئ...

    - بذل سئيلئقتان قذلامايتئن ادام جوق. مةن دة 1992 - جئلئ ذسئنئلعاندا قذلاپ قالعانمئن. بذل سئيلئققا ذسئنئلعانداردئث بارلئعئ دا الؤعا لايئق جازؤشئلار دةپ سانايمئن. مةملةكةتتئك سئيلئقتئ دا الاتئن ادام الادئ. وسئعان دةيئن مةملةكةتتئك سئيلئق العان جازؤشئلاردئث ءتئزئمئن قاراساثئز، ءوزئثئز-اق وسئنداي قورئتئندئ شئعاراسئز، كةزدةيسوق وتكةن ةشكئم جوق. ارينة، ةث سوثعئ مارةدة ةكئ-ءذش ادام باسةكةدة قاتار كةلئپ قالادئ دا، سولاردئث بئرةؤئنة عانا بذيئراتئنئ زاثدئ عوي. سوندئقتان دا بذل سئيلئقتئث اينالاسئندا اثگئمة تؤئندايدئ. مةنئثشة، مةملةكةتتئك سئيلئقتئ تاعايئندايتئن كوميسسيانئث قذرامئنا وسئ سئيلئقتئ العان جازؤشئلاردئ ةنگئزؤ كةرةك.

     - «جةلماياسئمةن جةر شولعان اسان قايعئنئث قازاق ولكةلةرئ مةن قونئستارئنا بةرگةن باعاسئ دالدئگئمةن، تةرةث ماعئناسئمةن ءالئ دة تاثعالدئرادئ. جاعئراپيا عئلئمئ ءذشئن اسا ماثئزدئ اسان قايعئ پايئمداؤلارئ وقؤلئقتارعا ةنگئزئلسة...» دةگةن پئكئرئثئزدئ وقئدئم. ءبئراق قازئرگئ جاعئراپيا پاندةرئنةن اسان قايعئنئث پايئمداؤلارئن كوزئمئز شالمادئ... وسئ يدةيانئ قذزئرلئ ورئندارعا ءوزئثئز ذسئنئپ كورمةدئثئز بة؟

     - مةن ذسئنئسئمدئ ورئنداتؤعا جوق اداممئن. مئندةتئم جازؤ دةپ بئلةمئن، ءبئر شئعارمانئ بئتئرگةن سوث،ةكئنشئسئ كةزةگئن كذتئپ تذرادئ. مةن ءذشئن جازئلئپ بئتكةن تؤئندئ حالئقتئكئ، ونئ ءارئ قاراي جذزةگة اسئرا ما، جوق پا، وزدةرئ بئلةدئ.

    - سوثعئ جئلدارئ جارئق كورگةن كئتاپتارئثئز كوركةم شئعارمادان گورئ، تاريحي دةرةككة قذرئلعان زةرتتةؤلةرگة كوبئرةك كةلةدئ. جازؤشئلئقتان تاريحقا بةت بذرؤعا نة سةبةپ بولدئ؟ بذل الدة ون جئل جذمئسسئز وتئرعاندا اينالئسقان ةرمةگئثئز بة؟ ايتقانداي، ءسئز وسئ قالاي جذمئسسئز قالئپ ءجذرسئز؟ ارينة، ول جونئندة ايتقئثئز كةلمةيتئنئن بئلةمئن. دةگةنمةن وقئرماندارئثئزدئث ءدال سول وقيعا تؤرالئ بئلگئسئ كةلةتئنئ اقيقات.

    - ونئ قايتةمئز قوزعاپ. ءبئراق قئسقا قايئرئپ قانا ايتسام، جازؤشئلار وداعئنان جذبان مولداعاليةأ، قالتاي مذحامةتجانوأتار كةتئپ، ولاردئث ورنئنا كةلگةندةر قازاق ادةبيةتئ ةندئ باستالدئ دةپ اقئلعا سئيمايتئن سوزدةر ايتا باستادئ. 100 توم فولكلوردئ شئعارعان قازاق، اأتورلئق پوةزيانئ شالكيئزدةن، اسانقايعئدان باستاعان قازاق، زار-زامان اقئندارئ، يساتاي - ماحامبةتئ، ابايئ بار قازاق، 1000 تومدئق رؤحاني مذرانئ قاتتاپ قويئپ وتئرعان قازاقتئث ادةبيةتئ ةندئ باستالدئ دةگةن نة ءسوز؟ ارينة، مةن بذل پئكئرمةن كةلئسة المادئم. جذمئستان كةتتئم. ءبئراق ول ءذشئن بالةندةي وكئنبةيمئن. سةبةبئ تاريحي دةرةكتةردئ جيناستئرؤمةن، وزئمشة ءبئر رةتكة كةلتئرؤمةن اينالئسا باستادئم. اؤةلئ قازاق رؤلارئنئث تاريحئ تؤرالئ دةرةكتةردئ جينادئم. قاي رؤ تؤرالئ قاي جةردة قانداي دةرةك بار، سونئث ءبارئن سئلتةمةسئمةن جازئپ شئقتئم. قالئث-قالئث ون داپتةر شئقتئ. قازئر ةش قينالمايمئن، داپتةرلةرئمنةن كورة سالامئن. حاندارئمئز، باتئرلارئمئز، شةشةندةرئمئز، كوسةمدةرئمئز تؤرالئ دا بارلئق دةرةكتئ وسئلاي قاتتاپ قويدئم. بذل جذمئس ءذشئن ون جئل ازدئق ةتتئ، تاعئ دا ون جئل شذعئلداندئم. نة كةرةك، 25 جئلدا وسئ كئتاپتاردئث رةتئ ءبئر ئزگة ءتذستئ. بذل جذمئستارئممةن قاتار، «ةدئل - جايئقتئث» ءذش كئتابئن جازدئم، پةسالارعا دا قالام تةربةدئم.

     - ال قازئر نة جازئپ ءجذرسئز؟

     - «قالماق قئرعئنئن» جازئپ جاتئرمئن. ارينة، مةنئث جازعاندارئمنئث بارلئعئ ماعان دةيئن دة جازئلعان. تةك ولاردا حانداردئث تاريحئ عانا جازئلدئ، تايپالاردئث تاريحئ جازئلماعان. مةن وسئ تاقئرئپتارعا تايپالار تاريحئ ارقئلئ كةلدئم. بذگئنگئ جاس ذرپاق جاثا تاريحتئ تالاپ ةتئپ وتئر. سولارعا ازئق بولسئن دةپ جازدئم. ماسةلةن، كوك تذرئكتئث تاريحئن وقئپ-بئلمةي، ونئ بويئمئزعا سئثئرمةيئنشة جاستارئمئزدا پاتريوتتئق سةزئم ويانبايدئ. ءبئزدئث بويئمئزدا الةمدةگئ ةث عاجاپ كوشپةلئلةر وركةنيةتئن جاساعان حالئقتئث ذرپاعئمئز دةگةن ماقتانئش سةزئمئ ويانؤئ كةرةك. الةمگة تانئلعان كوشپةلئلةر وركةنيةتئنئث ماثگئ كوكتةم اياسئندا ءومئر ءسذرؤ دةگةن فيلوسوفياسئ بار. كوشپةلئلةر كوكتةمنئث سوثئنان جذرئپ وتئردئ. كوكتةم قايتقان كةزدة ولار دا قايتاتئن. جازؤ-سئزؤئن ورئستان 5 عاسئر بذرئن شئعارعان دا وسئ كوك تذرئكتةرئ. ماحمذد قاشقاري ХІ عاسئردئث باسئندا تذرئكتئث گرامماتيكاسئن جازدئ، ءجذسئپ بالاسذعئن فيلوسوفيالئق- ةتيكالئق تراكتاتئ «قذداتعؤ بئلئكتئ» جازدئ. مةن بذل جةردة پارسئ تئلئندة جازعان ءال-فارابي، يبن سينالاردئ ايتئپ تذرعان جوقپئن. مئنة، وسئنداي تاريحئ بار حالئقتئث ذرپاعئ ءوز تاريحئن ءبئلؤئ ءتيئس. جاثا تذرپاتتا.

     - ءسئز الاشوردا تاقئرئبئنا دا قالام تةربةدئثئز. بذل تاقئرئپتئ قوزعاؤئثئزعا نة سةبةپ بولدئ؟

    - بئرةؤلةر ءبئر-ةكئ جةردة باتئس الاشورداعا ءتئل تيگئزئپتئ. ولاردئث ايتؤئنا قاراعاندا، الاشوردانئث ةكئگة بولئنؤئنة باتئس الاشوردا مذرئندئق بولئپتئ-مئس. ءبئراق ونداي پئكئر ايتپاس بذرئن تاريحي جاعدايدئ باعامداؤ كةرةك قوي. سةبةبئ الاشوردا وتئرعان ورئنبوردئ دؤتوأ الئپ قويدئ. ءسويتئپ، الاشوردا ءوزئنئث نةگئزگئ شتابئن سةمةيگة اؤئستئردئ. بذل باتئس الاشوردا مةن شئعئس الاشوردانئث اراسئنداعئ قارئم-قاتئناستئ باياؤلاتتئ. سةبةبئ سةمةيگة بارؤ ءذشئن ورالدان شئعئپ، ورئنبورعا بارؤ كةرةك، سودان چةليابئگة كةلئپ، ومبئ ارقئلئ سةمةيگة دةيئن كةمةمةن ءجذزؤ كةرةك بولاتئن. ول كةزدة سةمةيگة بارئپ قايتؤ ءذشئن 3 اي كةرةك ةكةن.

وسئنداي جاعدايدا ورالدا قالعان باتئس الاشوردا مةن سةمةيگة كةتكةن شئعئس الاشوردانئث اراسئندا قالاي بايلانئس بولؤئ مذمكئن. ولار ءبئر-بئرئمةن قالاي حات-حابار الماسادئ، قالاي ءبئر ورتالئقتان باسقارئلادئ؟ جةر جاعدايئ كةلمةيدئ عوي. سوندئقتان باتئس الاشوردا «ءبئز الاشوردانئث قذرامئندامئز، باتئس بولئمشةسئمئز» دةپ ايتقان. باتئس بولئمشةسئ رةتئندة جذمئس ئستةگةن. شئعئس الاش وردامةن تالاسئ اسكةر قذرؤ ماسةلةسئنة قاتئستئ بولعان. باتئس الاشوردا «ةگةر ءبئز اسكةر قذرماساق، ءبئزدئ مةملةكةت رةتئندة ةشبئر ةل مويئندامايدئ» دةگةن. ءسويتئپ، وزدةرئ اسكةر قذرعان. ال شئعئس الاشوردا «اسكةر قذرساق، باسئمئزعا پالة بولادئ» دةپ تةك قانا ميليسيالئق قوسئن اشتئ. ال باتئس الاشوردا ويئلدان يؤنكةر ؤچيليششةسئن، قئزئلقوعادان ميليسيا مةكتةبئن اشتئ. 5 مئثعا جؤئق تذراقتئ كانئگئ مامان اسكةر دايئندادئ. ولار سول اسكةردئث كذشئمةن فرؤنزةمةن دة، تولستوأ اسكةرئمةن دة سوعئستئ. مةن اسكةر قذرؤ كةرةك دةگةن باتئس الاشوردانئث ذسئنئسئ وتة ورئندئ بولدئ دةپ سانايمئن.

     - بايقاؤئمشا، ءسئز جازؤشئلار اراسئندا بولئپ جاتاتئن داؤلارعا مذلدة ارالاسپايسئز. ةشقانداي قاق-سوقتا شارؤاثئز جوق. دةسة دة، قوعامدا بولئپ جاتقان وزگةرئستةردئث ءسئز دة كؤاسئسئز عوي. بذگئنگئ ةلدئث احؤالئ، تئنئس-تئرشئلئگئ جايلئ ايتارئثئز بار شئعار؟

    - مةن ءوزئمنئث ادام، جازؤشئ رةتئندةگئ كرةدومدئ ايتايئن. ءبئز ةگةمةندئكتئ قالاي دا ساقتاؤئمئز كةرةك. تاؤةلسئزدئك بولماسا، وسئعان دةيئن ايتئلعان ءسوز دة، توگئلگةن كوز جاسئ دا، اعئلعان اتا-بابا قانئ دا بوس نارسة بولئپ قالادئ. بارلئق مةملةكةتتةر ءوزئنئث مةملةكةتئ جاثا ورناعان كةزدة، باسشئنئث سوثئنان ةرگةنئ ءجون. وزگةرئس كوپ بولا بةرمةؤئ كةرةك. كوپ وزگةرئس اياعئنان جاثا تذرعان مةملةكةتكة كةلة بةرمةيدئ. باياعئدا ريمنئث بيلئك باسئنا سةزار كةلگةندة اينالاسئنداعئلار كوپ وزگةرئس بولادئ دةپ كذتئپتئ. الايدا ارادا ةكئ جئل وتسة دة، ةشتةثة وزگةرمةپتئ. سودان ءبئر كذنئ جولداستارئ: «ةكئ جئل ؤاقئت ءوتتئ. ءبئر ادامدئ ورنئنان المادئث، مذنئث نة؟» دةپ سذراپتئ. سوندا سةزار:

«بالا كةزئمدة بازارعا بارعانئمدا، ءبئر قئلمئسكةردئ بازار ورتاسئندا الئپ ءجذردئ. ءذستئ-باسئ تولعان جارا، جارانئث ءذستئ تولعان شئبئن ةكةن. بايعذسقا جانئم اشئپ، ذستئندةگئ شئبئنئن قاعئپ قالئپ ةدئم، ول مةنئث جاعئمنان تارتئپ جئبةردئ. «نةگة ذشئراسئث، ذستئمدةگئ شئبئندئ؟! سةن قاققانمةن بذلاردئث ورنئنا اش شئبئندار كةلئپ قونادئ. ولار ةندئ مةنئث جانئمدئ شئعارادئ عوي. ودان دا توق شئبئنداردئث وتئرا بةرگةنئ جاقسئ ةدئ» دةدئ جئلارمان بولئپ. سول سةبةپتئ مةن دة وزگةرئس جاساسام، اش شئبئنداردئث كةلگةنئندةي، بذرئنعئدان دا جامان بولادئ» دةپتئ. مةن دة سول كوزقاراستاعئ اداممئن. ارينة، ءبارئن كورئپ، سةزئپ وتئرمئن، قياناتتار بار، تذثئلدئرةتئن نارسةلةر بار. ءبئراق ةگةمةندئك ءذشئن توزؤئمئزگة تؤرا كةلةدئ.

    - ارمانئثئز بار ما؟

    - ارمانئم جوق دةؤئمة بولادئ. مةن رةسةيدةن كةلئپ، اتاق الماي، مةملةكةتتئك سئيلئق تا الماي، جذرة بةرسةم، جازؤشئ دةگةن اتئما دا ريزا بولاتئن ادام ةدئم. سةبةبئ مةنئث ءومئر سذرگةن ورتام ذلكةن سامعاؤعا جئبةرمةيتئن ورتا بولاتئن. كوپ ؤاقئت تئلدئك جاعئنان كةمئستئك كوردئم. مةنئث انا ءتئلئمدئ ساقتاپ قالؤئما ئقپال ةتكةن ةلگة دةگةن ماحابباتئم مةن ءابؤ سارسةنبايةأ دةر ةدئم. سةبةبئ ءبئزدئث كولحوزدا ءابؤ سارسةنبايةأ ةكئ جئل پارتورگ بولئپ ئستةپتئ. پارتورگ بولئپ جذرگةن كةزئندة، كولحوزدئث كئتاپحاناسئنا بذكئل فولكلوردئ الدئرتقان ةكةن. سول كئتاپتاردئ جةسئر جةثگةلةرئمة اثئراتئپ تذرئپ، انگة سالئپ تذرئپ وقئپ بةرةتئنمئن. مةنئث كئتاپقذمارلئعئم قازاق ءتئلئمدئ ساقتاؤئما تئكةلةي ئقپال ةتتئ. ايتپةسة، الماتئعا كةلئپ، ورئس بولئمئنة تذسةر مة ةدئم؟ كئم ءبئلسئن، تاعدئر عوي.

مةنئث امانگةلدئ ءتاجئبايةأ دةيتئن جولداسئم بار. قازاقفيلم تاريحئندا قازاق تئلئندة تذثعئش رةت كينو تذسئرگةن ادام. سول امانگةلدئ بءئزدئث اؤئلدا ءوسئپ، مةن سياقتئ ورئسشا وقئپ، تاتار مةكتةبئندة ديرةكتور بولعان جئگئت. كةيئن ول دا الماتئعا كةلئپ، وقؤعا ءتذستئ. سوندا اسقار توقپانوأ اعامئز ةمتيحان الئپ جاتئر دةيدئ، امانگةلدئنئث ءسوزئن تذسئنة الماي قينالعان اسقار اعا: «قاي تئلدة سويلةپ تذرسئث؟» دةپتئ، امانگةلدئ: «ءبئزدئث اؤئلدئث تئلئندة سويلةپ تذرمئن» دةپتئ. ول ءسوزدئث جانئ بار، ةلدئث نوبايئ جالپئ قازاق تئلئندة سويلةگةنئمةن، كذندةلئكتئ ءسوز الماسؤلارئمئزدا گوأور، ديالةكتئ، كاسئبي سوزدةر قاپتاپ جذرةتئن. مئنة، سول امانگةلدئ كوميسسيا مذشةلةرئنة ماسكذنةمنئث رولئن ويناپ بةرئپ، وقؤعا تذسكةن. سول امانگةلدئ ءبئر جئلدئث ئشئندة قازاقشاعا سؤداي بولدئ. قازاقتاردئث اراسئندا تذثعئش رةت قازاق تئلئندة كينو ءتذسئردئ. سةبةبئ ونئث قازاققا دةگةن سذيئسپةنشئلئگئ كذشتئ بولاتئن. مةنئث تذسئنگةنئم، ادام بالاسئنئث جذرةگئندة، اتا-بابا قانئمةن كةلة مة، حالقئنا دةگةن شةكسئز ماحاببات ورنايدئ. ول ادام ورئستئث اراسئندا ءجذرسئن، مةيلئ اعئلشئن مةن جاپوننئث اراسئندا ءجذرسئن، ءوز ءتئلئن ةشؤاقئتتا ذمئتپايدئ. ول ءار ادامنئث ءوز ذلتئنا، تئلئنة دةگةن سذيئسپةنشئلئگئنئث بةلگئسئ. سوندئقتان حالقئنا دةگةن سذيئسپةنشئلئگئ جوق ادامعا قازاقشا ذيرةتؤدئث قاجةتئ جوق. ويتكةنئ ءيرةنة المايدئ.

     - اثگئمةثئزگة راقمةت.

 سذحباتتئ جذرگئزگةن  قاليما بذقار قئزئ 

سوڭعى جاڭالىقتار