داريعا قاسئم قئزئ: اكةم مةنئ كومپوزيتور بولادئ دةپ ارمانداپتئ
ورالدئث پةدينستيتؤتئندا كوركةمونةرپازدار ذيئرمةسئ جذمئس ئستةيدئ ةكةن. اكةم بئرنةشة اسپاپتا ويناي الاتئندئقتان، سول ذيئرمةگة دة قاتئسادئ.
ال انام ساقئپجامال ول كةزدة جاس ساردار ءانؤار سةيتاحمةتوأتئث جارئ بولاتئن. ءانؤار سةيتاحمةتوأ از-ماز ولةث جازاتئن، ونةرگة ءبئرشاما جاقئندئعئ بار ازامات كورئنةدئ. ول ءبئر مةرةكةدة ورالدئث ونةر ادامدارئمةن تانئسئپ، بارلئعئن ذيئنة ةرتئپ كةلةدئ. ولاردئث اراسئندا اكةم دة بار. انام قوناقتارعا داستارقان دايئنداپ، تاماق قامئمةن قازان-وشاق باسئندا جذرةدئ. قوناقتاردئث ئشئنةن ءبئر جئگئت اس ذيگة كئرئپ، انامنان سؤ سذراپ ئشةدئ. الگئ كئسئ سؤ ئشكةن سوث دا كةتپةي، تذرئپ قالادئ. انام تذككة تذسئنبةي، ءوز جذمئسئمةن اينالئسا بةرةدئ. ءبئر كةزدة الگئ كئسئ شةشةمدئ قذشاقتاپ، ءسذيئپ الادئ دا شئعئپ كةتةدئ. انام بولسا، ذيالعاننان كةلةسئ بولمةگة قالاي باراتئنئن بئلمةي، قاتتئ ساسادئ. سودان باسئن كوتةرمةستةن، قوناقتارعا استئ ارةث اپارعان ةكةن.
ءبئر كورگةننةن عاشئق بولعان اكةم اناما ولةث ارناپ، حات جازا باستايدئ. ءتئپتئ قئزمةت بابئمةن الماتئعا قونئس اؤدارعان جاس وتباسئنئث سوثئنان قالماي، ةرئپ كةلةدئ. مذندا دا مةكةنجايئن تاؤئپ الئپ، حات جازؤئن توقتاتپايدئ. بذعان انامنئث العاشقئ جارئ بئردةن تاس-تالقان بولئپ، اشؤ شاقئرماي، تذسئنئستئكپةن قارايدئ. اقئن جانئن تةرةث تذسئنة بئلگةن ول: «مةنئث ايةلئمة ولةث ارناپ جذرگةن جاي عانا، قاتارداعئ ادام ةمةس. اتئ ةلگة تانئلعان قاسئم اقئن. ونئث جارئما ولةث جازعانئندا تذرعان ةشتةثة جوق. اقئن بئرةؤگة عاشئق بولعاندا عانا جاقسئ ولةث جازادئ» دةپتئ. ودان كةيئن ولار سأةردلوأسكئگة كوشةدئ. سول سأةردلوأسكئدة اپكةم جاننا دذنيةگة كةلةدئ. اپكةم تؤئلعان سوث ءبئر اپتا بولماي جاتئپ، سوعئس باستالئپ، ءانؤار سةيتاحمةتوأ مايدانعا اتتانادئ.
سوعئستان كةيئنگئ تابئسؤ
- سوعئستئث الدئندا اكةم «قازاق ادةبيةتئندة» ءتئلشئ قئزمةتئندة جذرةدئ. بذرئن گازةتتئ ذجئم ادامدارئ كةزةكپةن شئعاراتئن بولعان. اكةمنئث سونداي كةزةگئندة ءبئر جازؤشئ ءوتئپ بارا جاتئپ، رةداكسيا كابينةتئندة بولئپ جاتقان پئكئرتالاستئ ةستئپ قويادئ. ول بولمةدةگئلةر قاساقانا ةرتةثگئلئك نومئرگة قاتة جئبةرئپ، سولايشا اكةمدئ كئنالئ ةتؤدئ ويلاستئرئپ جاتادئ. مذنئ ةستئگةن جازؤشئ بئلئق بولايئن دةپ جاتقانئن سةزئپ، بئردةن اكةمة حابارلاسئپ، جذمئسقا كةلمةؤئن سذرايدئ. اكةم بارماي قالادئ، ال گازةت قاتةمةن باسئلئپ شئعادئ. اكةمنئث جذمئستا بولماؤئنا بايلانئستئ ول كئناسئز دةپ تانئلئپ، تاياق باس رةداكتوردئث وزئنة تيةدئ. سودان «مذنداي جةردة جذمئس ئستةگةنشة، مايدانعا كةتكةنئم جاقسئ» دةپ اكةم سوعئسقا سذرانادئ. وندا «أپةرةد نا زاپاد» اتتئ مايدان گازةتئنة ورئسشا ولةثدةر، ساتيرالئق پةسالار جازئپ تذرادئ.
سوعئستان امان-ةسةن ورالا سالا، انامدئ ئزدةيدئ. سذراستئرا كةلة، ءانؤار سةيتاحمةتوأتئث سوعئستا قازا تاپقانئن، انامنئث قئزئمةن قالا سئرتئندا تذرئپ جاتقانئن ةستئپ، كوثئل ايتئپ كةلةدئ. سودان «قذداي كؤا، مةن ءانؤارعا ءولئم تئلةمةدئم. ونئ وتة سئيلايمئن. مةن سةنئ 10 جئل كذتتئم. ماعان كذيةؤگة شئق» دةپ ذسئنئس جاسايدئ. اكةم بذعان دةيئن دة اناما «سةنئ ءبارئبئر الماي قويمايمئن، ءتئپتئ كارئ كةمپئر بولساث دا، مةن ساعان ذيلةنةمئن» دةپ ايتادئ ةكةن. انام وسئنشا ؤاقئت كذتكةن اكةمنئث بذل ذسئنئسئن قابئل الادئ. ةكةؤئ 1946- جئلدئث قاثتار ايئندا وتاؤ قذرادئ.
اكة ارمانئ
- انام ةكةؤئ العاش قوسئلعاندا اكةمنئث اعاسئ احمةتجانمةن بئرگة ءبئر ءذيدئث قؤئقتاي بولمةسئندة تذرادئ. ةكةؤئنئث ءبئر عانا اعاش چةموداندارئ عانا بولئپتئ. ونئث ئشئندة ئدئس-اياق، تاماق تذرسا، كذندئز ذستئندة اس ءئشئلئپ، اكةم سوعان ولةث جازادئ ةكةن. ال تذندة ونئث ذستئندة كئشكةنتاي جاننا ذيئقتاپ ءجذرئپتئ. كوپ ذزاماي 1946- جئلدئث قاراشا ايئندا مةن ومئرگة كةلئپپئن. اكةم اتئمدئ ءوزئنئث 1945- جئلئ جازعان «داريعا، سول قئز» اتتئ انئنة بايلانئستئ قويادئ. ارنايئ «داريعاعا» دةپ كذندةلئك باستاپ، وندا مةنئث ءاربئر قئلئعئمدئ ءتذرتئپ وتئرعان. ءبئراق وكئنئشكة قاراي، ول كذندةلئگئن اياقتاي المايدئ.
35 جاسئندا كورگةن جالعئزئ بولعاندئقتان، مةنئ قاتتئ ةركةلةتئپ، الاقانئندا الپةشتةپ ذستاعان. كئشكةنتاي كةزئمدة مازاسئز بولئپپئن. اكةم مةنئ قولئنا الئپ، جذباتئپ، ولةث ايتئپ، دومبئرا، گارمون، سكريپكا تارتادئ ةكةن. تةك سكريپكانئث تامئلجئعان اؤةنئنة جذبانعانئمدئ بايقاعان اكةم مةنئ وسكةندة كومپوزيتور بولادئ دةپ ارمانداپتئ. اكةم قايتقان سوث، انام ماعان پيانينو ساتئپ الئپ، ذيگة مذعالئم جالداپ وقئتتئ. ول مذعالئم جاس ناعئم مةثدئعاليةأ ةدئ. ول كةيئن اتاقتئ كومپوزيتور بولدئ. ذستازئم مةنةن موسارتتئ تاربيةلةپ شئقپاسا دا، پيانينودا اجةپتةؤئر ويناي الاتئن بولدئم.
«بةرسةث بةر، بةرمةسةث قوي باسپاناثدئ...»
- ءبئر كذنئ اكةمدئ ءئلياس وماروأ شاقئرتئپتئ. اكةم انامدئ دا ةرتئپ الادئ. نةگئزئ، اكةم ئلعي انامدئ وزئمةن بئرگة ةرتئپ جذرةتئن بولعان. اكةممةن ءئلياس وماروأ ذزاق سويلةسئپتئ. شئققان سوث اكةم جئلاپ جئبةرةدئ. سول كذنئ قابئلداؤدا ادام كوپ بولعان ةكةن. انام سونشا جذرتتئث الدئندا جئلاعانئنا ئثعايسئزدانئپ «نة بولدئ؟» دةسة، «ول مةنئث پوةمامدئ «تذككة جارامايدئ» دةپ ذرئستئ» دةپتئ. سودان سئرتقا شئققان سوث اكةم جاسئن سذرتة سالئپ، بئردةن ءماز بولئپ كةتئپ: «مةن پوةماعا بولا جئلاعان جوقپئن. ول مةنئث جاعدايئمدئ بئلگةن سوث، كوزئمشة قاجةتتئ ورئنعا حابارلاسئپ «كةشئكتئرمةي، تةز ارادا پاتةر تاؤئپ بةرئثدةر» دةپ بذيرئق بةردئ. مةن سوعان قاتتئ تولقئپ، جئلاپ جئبةردئم» دةيدئ.
سودان اكةمة قازئرگئ دوستئق پةن قاراساي باتئر كوشةلةرئنئث قيئلئسئنان جاثا ءذي بةرئلئپ، وعان 1949- جئلئ كئرئپتئ. بذل ذيگة اكةمنئث تاحاؤي احتانوأ، سئرباي ماؤلةنوأ، عابدول سلانوأ، سادئقبةك ادامبةكوأ سةكئلدئ دوستارئ شئعارماشئلئقتارئن اثگئمة قئلئپ نةمةسة دويبئ ويناپ قايتؤعا تالاي كةلگةن ةكةن. ال «بةرسةث بةر، بةرمةسةث قوي باسپاناثدئ» ولةثئ ئلگةرئرةكتة شئعئپتئ. جازؤشئلار وداعئنان ءبئر پاتةر بةرئلمةك بولئپ، الايدا ونئ بةدةلدئ مينيستر جولدان الئپ كةتةدئ. جازؤشئلار وداعئنداعئلار اكةمنئث كةزةگئن كةيئنگة شةگةرئپ، سول مينيسترگة جاعداي جاسايدئ. اكةم سول كةزدة «ةشكئمنئث دة ماعان اراشا تذسپةگةنئ قالاي؟» دةپ وداقتاعئلارعا قاتتئ رةنجيدئ. سودان «بةرسةث بةر، بةرمةسةث قوي باسپاناثدئ» دةگةن ولةثئن شئعارادئ. قازئر قايدا بارساث دا جذرت، وسئ ولةثئن الدئمةن اؤئزدارئنا الادئ. ونئ ومئردةن باسپاناسئز وتكةن ةكةن دةپ ويلايدئ. ءبئراق شئنتؤايتئندا ولاي ةمةس.
قئستان شئعا الماعان قايران اقئن
- اكةمدئ بةكةرگة جذرت «پوةت-حؤليگان» دةپ اتاماعان. ول ءتئلئ وتكئر اقئن بولعان. ءبئراق ونئث مئنةزئن، ءسوزئن دوستارئ كوتةرة بئلگةن. سونئث ئشئندةگئ ةث شئدامدئسئ سئرباي ماؤلةنوأ ةكةن. اكةمنئث ءتئلئ وتكئر بولعانئمةن، ةشقاشان بالاعات ءسوز ايتپاعان. ادئلةتسئزدئككة توزبةگةن. مئنةزئنئث ءور، مئسئنئث باسئم بولعانئنا قاراماستان، اكةم وتة اقكوثئل جان-تئن. ءئشئ پئسقاندا ةرمةك قئلاتئن ماندولينئ مةن سكريپكاسئن بئرةؤلةر سذراپ كةلگةندة، كوثئلئن قيماي بةرة سالعان كورئنةدئ. ءسويتئپ، مذراجايدا تذرؤئ ءتيئس اسپاپتار بذگئنگئ كذنگة جةتپةگةن. ال بايانئ مةن دومبئراسئ قازئرگئ تاثدا مذراجايدا تذر. دومبئرانئ وعان ذلكةن اعاسئ احمةتجان ذلكةن اعاش بوشكةدةن جاساپ بةرگةن. تاتارشا باياندئ دا ءبئر شةبةرگة ايتئپ، ارنايئ دايئنداتتئرادئ. ءبئر قئزئعئ، اكةم ئلعي جازدا شاشئن تاقئرلاپ الئپ تاستاپ، ذيدة جئبةك كويلةكپةن جذرةتئن. دةمالئس كذندةرئ وتباسئمئزبةن ساياباققا نةمةسة وزةنگة بارئپ دةمالاتئنبئز.
قايتئس بولاتئن جئلئ قئستا ول قاتتئ اؤئرادئ. سوندئقتان ديةتامةن تاماق ئشةتئن. جاثا جئل الدئندا اناما «ديةتاسئ بار بولسئن، داستارقاندئ جايناتئپ جاساپ، وتباسئمئزبةن جاثا جئلدئ دذرئستاپ قارسئ الايئق» دةدئ. سول جاثاجئلدئق داستارقاندا اكةم «مةنئث اكةم دة قئس كةزئندة 43 جاسئندا قايتقان ةدئ. ةگةر مةن وسئ قئستان امان وتسةم، ذزاق ءومئر سذرةمئن» دةگةن ةكةن. ءبئراق سول قئستان شئعا الماي دذنيةدةن وزدئ.
اثگئمةلةسكةن ءسابينا زاكئرجان قئزئ
دةرةككوز: «ايقئن» گازةتئ