ترانسپلانتاسيا (اعزا اؤستئرؤ) بذل ماسةلةگة قوعام قالاي قارايدئ؟
ءبئزدئث ةلئمئزدة ا.ن.سئزعانوأ اتئنداعئ حيرؤرگيانئث ذلتتئق ورتالئعئندا 33 جئلدان بةرئ بذيرةك ترانسپلانتاسياسئ ءساتتئ جذرگئزئلئپ كةلةدئ. ماماندار الداعئ ؤاقئتتا جذرةك جانة باؤئر ترانسپلانتاسياسئن جاساؤدئ قولعا الماقشئ. جالپئ، مذشة ترانسپلانتاسياسئ جايئندا ءبئز نة بئلةمئز؟ ءبئر ادامنئث مذشةسئن ةكئنشئ ادامعا اؤئستئرؤ قاؤئپسئز ةمةس پة؟ بذل ماسةلةگة قوعام قالاي قارايدئ؟ بذگئنگئ اثگئمةمئز وسئ تاقئرئپتئث توثئرةگئندة وربئمةك.
قاراپايئم تئلمةن جةتكئزةر بولساق، مذشة ترانسپلانتاسياسئ ءبئر ادامنئث مذشةسئن ةكئنشئ ادامعا اؤئستئرؤ دةگةندئ بئلدئرةدئ. ياكي دونوردئث ءوز كةلئسئمئمةن وزگة ادامعا مذشةسئن بةرؤئ. وسئ ورايدا اتاپ ءوتؤ كةرةك، جالپئ، بذيرةك ترانسپلانتاسياسئنا ءتئرئ ادام دونور بولا السا، جذرةك، باؤئر سياقتئ دةنة مذشةلةرئ بةلگئلئ ءبئر جاعدايدا كوز جذمعان ادامنان عانا الئنادئ.
مذشة ترانسپلانتاسياسئنئث تاريحئ ترانسپلانتاسيا ماسةلةسئ 1902- جئلئ-اق عالئمدار اراسئندا قئزئعؤشئلئق تؤدئرعان بولاتئن. سول جئلئ اأستريالئق زةرتتةؤشئ ة.ؤلمان جانؤارلاردئث بذيرةگئن اؤئستئرؤدئ تاجئريبة جذزئندة ئسكة اسئرعان بولاتئن. الةمدة ادامعا تذثعئش ترانسپلانتاسيا وتاسئن حيرؤرگ يؤ.يؤ.أورونوي جاساعان. 1933- جئلدئث 3- ساؤئرئندة جاسئ 60 تئ ةثسةرئپ، قايتئس بولعان قاريانئث بذيرةگئ 26 جاسار كةلئنشةككة سالئنعان ةكةن. الايدا بذل وتانئث سوثئ ءساتسئز اياقتالئپ، ةمدةلؤشئ ةكئ كذننةن كةيئن كوز جذمادئ. يؤ.يؤ.أورونويدئث ءساتسئز وتاسئنان سوث، ةؤروپا مةن ا ق ش عالئمدارئ جانؤارلاردئ تاجئريبة نئسانئنا الئپ ءجذردئ. 1950- جئلدئث 17- ماؤسئمئندا ا ق ش-تا بذيرةك ترانسپلانتاسياسئنئث وتاسئ جاسالدئ. بذل وتادان سوث ةمدةلؤشئ بةس جئل ءومئر سذرگةن. ةث العاشقئ ترانسپلانتاسيالئق وتالاردئث تةك بذيرةككة جاسالؤئنئث وزئندئك سةبةبئ بار. ادامنئث ةكئ بذيرةگئ بار، سوندئقتان ءبئر بذيرةكتئ دونورعا ةشبئر كةدةرگئ كةلتئرمةي الئپ، ةكئنشئ ادامعا سالؤعا بولادئ.
الةمدئك تاجئريبةگة كوز جذگئرتسةك، ترانسپلانتاسيالئق وتادان كةيئن 37 جئل ءومئر سذرگةن ادام دا بولئپتئ. بذرئنعئ ك س ر و اؤماعئندا دا ترانسپلانتاسيا ماسةلةسئ كةثئنةن دامئعان. ماسةلةن، 1951- جئلئ عالئم أ.دةميحوأ تذثعئش رةت ءيتتئث جذرةگئن اؤئستئرعان. ال 1967- جئلئ بئرئككةن اراب امئرلئكتةرئنئث عالئمئ كريستيان بارنارد ادامنئث جذرةگئن اؤئستئرؤ وتاسئن تذثعئش رةت جذزةگة اسئرعان ةكةن. مئنة، وسئ ؤاقئتتان بةرئ ومئرگة قاجةتتئ مذشةلةردئث ترانسپلانتاسياسئ دامي ءتذستئ. بذگئندة الةمدة ادام اعزاسئنئث مذشةسئن جاساندئ مذشةمةن نةمةسة جاساندئ تئنمةن اؤئستئرؤ تاجئريبةسئ دة بار. بذل مةديسينا سالاسئنئث زامان اعئمئنا ساي دامؤئنئث ناتيجةسئ. ترانسپلانتاسيا الةمدة الةمنئث ءبئرقاتار ةلدةرئندة مذشة ترانسپلانتاسياسئ زاثمةن رةتتةلئپ، ءبئر جولعا قويئلعان.
ماسةلةن، ا ق ش-تا كةز كةلگةن ادام ةرئكتئ تذردة دونور اتانا الادئ. ال دارئگةرلةرگة دونور اتانعان ازاماتتارعا ترانسپلانتاسيالئق وتانئث قاؤپئ جونئندة ةگجةي-تةگجةيلئ ءتذسئندئرؤدئ زاث تالاپ ةتةدئ. بذعان قوسا، كةز كةلگةن ادامنئث جذرگئزؤشئلئك كؤالئگئندة ترانسپلانتاسياعا كةلئسئم بةرگةنئ نةمةسة باس تارتقاندئعئ جايئندا اقپارات بولادئ. نةگئزئندة وزگة بئرةؤگة ءتاننئث ءبئر بولشةگئن بةرؤ ءبئر قاراعاندا قيسئنسئز سياقتئ كورئنؤئ مذمكئن. الايدا بذل ادامگةرشئلئك تذرعئسئنان ءزارؤ جانعا قول ذشئن سوزؤ دةگةنمةن پارا-پار دذنية. دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساؤقتاؤ ذيئمئنئث شةشئمئنة سايكةس الةم بويئنشا ترانسپلانتاسيالئق وتاعا دونور اتانؤعا رذقسات بةرؤ ةكئ زاثدئق ذلگئدة جذزةگة اسادئ. بذل كةلئسئم ارقئلئ نةمةسة كةلئسئمسئز پرةزؤمپسياسئ ارقئلئ دونور بولؤ. كةلئسئم بةرؤ پرةزؤمپسياسئ - ادام ءتئرئ كةزئندة اعزا مذشةلةرئنئث ترانسپلانتاسياسئنا قارسئ، قارسئ ةمةستئگئن جاريالاماعانداعئ جاعداي. ياكي ادام كوز جذمعان جاعدايدا ونئث اعزا ورگاندارئ تؤعان-تؤئسقاندارئنئث كةلئسئمئنسئز دونور رةتئندة پايدالانئلادئ. يسپانيا، اأستريا، بةلگيا سئندئ مةملةكةتتةردة ءدال وسئ كةلئسئم بةرؤ پرةزؤمپسياسئ قولدانئلادئ. ال كةلئسئم بةرمةؤ پرةزؤمپسياسئ، ياكي اقپاراتتئق كةلئسئم بةرؤ پرينسيپئ ا ق ش، ذلئ بريتانيا، گوللانديادا قولدانئسقا ية. ال باتئس ةلدةرئندة «كةلئسئم بةرمةگةندةردئث» كادؤئلگئ بازاسئ قالئپتاسقان. ءدال وسئ بازاعا كةز كةلگةن ادام ءوزئنئث كةلئسئم بةرمةگةنئن ايتئپ، تئركةلةدئ.
مامانداردئث پايئمداؤئنشا، ترانسپلانتاسيا ماسةلةسئنئث تةك 25-30 پايئزئن عانا مةديسينا شةشة الادئ. ال قالعان ماسةلة قوعام مةن زاثعا ، دئنگة، مورالعا بايلانئستئ. نةگئزئنةن، ةشبئر ءدئن ادامنئث ءبئر مذشةسئن الئپ تاستاپ، جةرگة تاپسئرؤعا كةلئسئم بةرمةيدئ. دةگةنمةن بذگئنگئ تاثداعئ ؤشئققان ماسةلةگة زةر سالعان ءدئن وكئلدةرئ دونور اتانئپ، ءوز مذشةسئن وزگةگة بةرؤگة وث قاباق تانئتئپ وتئر. مئسالئ، رةسةيدة شئركةؤ قئزمةتكةرلةرئ ةگةر كوز جذمعان ادامنئث تؤعان-تؤئسقاندارئ نةمةسة باسقا دا رؤحاني جاقئنئ وزگة ادامنئث ءومئرئن قذتقارئپ قالاتئن مذشةنئث قاجةت ةكةنئن سةزئپ، كةلئسئم بةرسة بذل قذپتارلئق جاعداي دةگةن شةشئم شئعارعان. ال يسپانيادا مذشة ترانسپلانتاسياسئنا دةگةن قوعامدئق كوزقاراس سوثعئ 4-5 جئلدا كذرت وزگةردئ. بذعان ناسيحات جذمئستارئ اسةر ةتئپ وتئر. اتالمئش ةلدة كوشةلةر مةن شئركةؤ ةسئكتةرئندة: «ءوز اعزاثئزدئث ءبئر مذشةسئن اسپانعا الئپ كةتؤدئث كةرةگئ جوق، انا دذنيةدة ول سئزگة قاجةت بولمايدئ. اعزاثئزدئث ءبئر مذشةسئن جةردة قالدئرئثئز، سول ساتتة ول وزگة ادامنئث ءومئرئن قذتقارئپ قالادئ» دةگةن ماعئناداعئ جازؤلار دا بار. قئتايدا اتؤ جازاسئنا كةسئلئپ، تذرمةگة توعئتئلعان قئلمئسكةرلةر دونور رةتئندة قاراستئرئلادئ ةكةن.
ءبئزدئث ةلئمئزدةگئ ترانسپلانتاسيا قازاقستاندا مذشة ترانسپلانتاسياسئنا ءزارؤ 4000 ادام كةزةكتة تذر ةكةن. ولاردئث 1200 ئ جذرةك، 1300 ءئ باؤئر جانة 2 مئثئ بذيرةك ترانسپلانتاسياسئن قاجةت ةتةدئ. جالپئ، ءبئر ادامنئث اعزاسئنئث مذشةسئ ءتورت ادامنئث ءومئرئن ساقتاپ قالادئ. ا.ن.سئزعانوأ اتئنداعئ حيرؤرگيانئث ذلتتئق ورتالئعئندا 1978- جئلدان بةرئ 600 گة جؤئق بذيرةك ترانسپلانتاسياسئ جاسالعان. مذنداي وتا ةلئمئزدة تةك كأوتا ارقئلئ، تةگئن جذزةگة اسئرئلادئ. ءبئر ايتا كةتةرلئگئ، قايتئس بولعان ادام ةمةس، ةمدةلؤشئنئث تؤعان-تؤئسقاندارئ دونور رةتئندة قاراستئرئلادئ. ال وزگة ةلدةردة باؤئر ترانسپلانتاسياسئن جاساؤ 300 مئث ةأرو، جذرةك ترانسپلانتاسياسئن جاساؤ 200-250 مئث ةأرونئ قاجةت ةتةدئ. ذلتتئق ورتالئق ءومئر سذرؤگة قاجةتتئ جذرةك، باؤئر سياقتئ مذشةلةردئث ترانسپلانتاسياسئن قولعا الئپ وتئر. ءتئپتئ وتاندئق 41 مامان بةلورؤسسياعا بارئپ، ارنايئ تاجئريبةدةن ءوتئپ كةلدئ. سونداي-اق ورتالئق قئزمةتكةرلةرئ جذرةك، باؤئر ترانسپلانتاسياسئن جانؤارلارعا جاساپ، تاجئريبة جذزئندة سئناپ كوردئ. ناتيجة كوثئل كونشئتةرلئكتةي. جوعارئدا اتاپ وتكةنئمئزدةي، ترانسپلانتاسيا ماسةلةسئنئث تةك قانا 25-30 پايئزئ عانا مةديسينا سالاسئنا قاراپ تذر.
كةز كةلگةن ةلدة اعزا مذشةسئن اؤئستئرؤ زاثدئق، مورالدئق تذرعئدا رةتتةلؤئ كةرةك. زاثدئق تذرعئدا بذل ماسةلةنئ قاراستئرار بولساق، ةلئمئزدة ترانسپلانتاسياعا قاتئستئ دةنساؤلئق ساقتاؤ مينيسترلئگئنئث №623 بذيرئعئ بار. جذرةك پةن باؤئر ترانسپلانتاسياسئن جذزةگة اسئرؤ ءذشئن اتالمئش بذيرئققا تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ عانا قالئپ وتئر.
وسئ تذستا ايتا كةتؤ كةرةك، قازئرگئ تاثدا ةلئمئزدة ادام مذشةلةرئ زاثسئز ساتئلادئ دةگةن سئبئس كوپ. ماماندار بذل كةرةعار پئكئر ةكةنئن ايتؤدا. ادام مذشةسئن زاثسئز ساتؤ قيسئنعا كةلمةيدئ. ويتكةنئ ادام كوز جذمعاننان كةيئن جذرةك بار-جوعئ 4 اق ساعات، ال باؤئر 6-8 ساعات قانا جارامدئ. وسئ ؤاقئت ئشئندة اتالمئش مذشةلةر وزگة ادامعا اؤئستئرئلئپ ذلگةرؤئ كةرةك. الداعئ ؤاقئتتا جذرةك، باؤئر ترانسپلانتاسياسئن جاساؤ جالعئز ا.ن.سئزعانوأ اتئنداعئ ورتالئق قانا ةمةس، بئرنةشة اؤرؤحانانئث كومةگئمةن جذزةگة اسادئ. ماماندار بذل ماسةلةنئ جولعا قويؤ ءذشئن - حالئق اراسئندا ترانسپلانتاسياعا قاتئستئ ذگئت-ناسيحات جذمئستارئن جاساپ، قوعامدئق پئكئر قالئپتاستئرؤ كةرةك دةگةندئ العا تارتادئ. ارينة، ءدئن قايتئس بولعان ادامنئث مذشةسئن وزگة ادامعا اؤئستئرؤعا ءذزئلدئ-كةسئلدئ قارسئ. الايدا قازئر ورتالئق ماماندارئ ءدئني باسقارما، قذقئق قورعاؤ ورئندارئ جانة ب ا ق-پةن جان-جاقتئ جذمئس جاساؤدا. ا.ن.سئزعانوأ اتئنداعئ حيرؤرگيا ذلتتئق ورتالئعئنئث ديرةكتورئ، مةديسينا عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور جةتكةرگةن ارزئقذلوأ: جذرةك، باؤئر ترانسپلانتاسياسئن جاساؤ ءبئزدئث ةلئمئزدئث مةديسينا سالاسئنا تاثسئق. ءبئز ذنةمئ جاثا نارسةگة ذركة قارايمئز. دامئعان ةلدةردة ترانسپلانتاسيا ماسةلةسئ ءبئر ئزگة قويئلئپ، زاثمةن رةتتةلگةن. ءتئپتئ ءدئن سالاسئ، قذقئق سالاسئنئث ماماندارئ وسئ ماسةلة توثئرةگئندة ءبئر ارناعا بئرئككةن. الةمنئث دامئعان ةلدةرئنئث قاتارئنا ئلئگؤ ءذشئن مةديسينانئث وزئق جةتئستئكتةرئن پايدالانئپ، قولعا الؤئمئز كةرةك. بذل قالئپتئ ماسةلة.
جؤئردا بةلورؤسسيادان ارنايئ وكئلدةر كةلئپ، ورتالئقتئ تةكسةردئ. ولار ءبئزدئث ةلئمئز جذرةك، باؤئر ترانسپلانتاسياسئنا تولئقتاي دايئن ةكةنئن ايتتئ. گةرمانيا، چةحيا، وثتذستئك كورةيا، بةلورؤسسيا سئندئ ةلدةردة ماماندارئمئز تاجئريبةدةن ءوتئپ كةلدئ. قاراپ تذرساق، مامان جاعئنان، تةحنيكا جاعئنان ةشبئر كةدةرگئ جوق. تةك ةل اراسئندا ءتيئستئ ذگئت-ناسيحات جذمئستارئ جذرگئزئلؤ كةرةك. حالئق ءبئر ادامعا ءوز اعزاسئنئث مذشةسئن بةرؤگة كةلئسؤ - وزگة جانعا جاثادان ءومئر سئيلاؤ ةكةنئن تذسئنسة دةيمئز.
ريشات، بذيرةك ترانسپلانتاسياسئن جاساتؤعا كةزةكتة تذرعان ةمدةلؤشئ:
- اؤئرئپ جاتقانئما ءذش ايداي بولدئ. الماتئ وبلئسئ، ةثبةكشئ قازاق اؤدانئنان كةلدئم. قازئر بذيرةك ترانسپلانتاسياسئن جاساتؤعا كةزةكتة تذرمئن. ارينة، ءبئر ادامعا ءوز مذشةسئن بةرؤ وثاي ةمةس. دةگةنمةن ءزارؤ ادامدار كوپ قوي ةلئمئزدة. قانشا ادام بولسا، سونشا پئكئر بار عوي. بئرةؤگة بئرةؤ كةثةس بةرة المايدئ. ةگةر بارلئعئ ءبئر جولعا قويئلئپ جاتسا، نةگة كةلئسئم بةرمةسكة؟
مارات نيةتؤللايةأ، الماتئ وبلئستئق قاراساي باتئر مةشئتئنئث نايب-يمامئ:
- نةگئزئ، يسلام قاعيدالارئ بويئنشا ادام ءوز مذشةسئن ساؤداعا سالا المايدئ. بذل - ذلكةن كذنا سانالادئ. سونئمةن قاتار ءتئرئ ادامنئث مذشةسئن الؤ دا يسلامدا قذپتالمايتئن ارةكةت. الايدا ادام قايتئس بولئپ، ةگةر دة دارئگةرلةردئث كةثةسئ ارقئلئ عانا ءوز اعزاسئنئث ءبئر مذشةسئن مذسئلمان باؤئرئنئث جانئن قذتقارئپ قالؤ ءذشئن وسيةت رةتئندة تاپسئرسا، بذل بولةك اثگئمة. مذنداي جاعدايدا ومئردةن وتكةن ادامنئث مذشةسئن الؤعا بولادئ. بارلئعئ سول ادامنئث رذقساتئمةن جذزةگة اسؤ كةرةك. بذگئندة مةديسينا قارقئنداپ دامئپ بارادئ عوي. ارينة، مةديسينانئث بارلئق جةتئستئگئن پايدالانعان دذرئس. تةك ونئث جان-جاقتئ كةلئسئلگةنئ ابزال.
ايگةرئم باقئت قئزئ
دةرةككوز: «ايقئن» گازةتئ