كوك تذرئك پةن بذگئنگئ قازاقتئث اراسئن ساباقتاستئرئپ جاتقان تاريحي قورئم تابئلدئ

ةل تاؤةلسئزدئگئنئث 20 جئلدئعئ قارساثئندا كارئ تاريح كوك تذرئكتئث قارا شاثئراعئن ذستاعان جاس قازاق مةملةكةتئنة وشكةنئن جاندئرئپ، ءور رؤحئمئزدئ وياتاتئنداي تاعئ ءبئر توسئن تارتؤ جاسادئ.
None
None

ءتذپ-تةگئمئزدة تورتكئل دذنيةنئ بيلةگةن داثقتئ دا ايبارلئ قاعانات بولعانئمئزدئ ايعاقتاعان كذلتةگئن، بئلگة قاعان تاس ةسكةرتكئشتةرئ جاتقان موثعوليا جةرئندة تامئرلئ تاريحئمئزدئث وزةگئن تولتئرئپ، كونة جادئگةرلةرئمئزدئث قاتارئن كوبةيتةتئن تاعئ ءبئر كونة تذركئ قورئمئ تابئلدئ. ةشقانداي تالان-تاراجعا تذسپةي، بذگئنگة دةيئن بار قازئناسئن ئشئندة ساقتاپ كةلگةن وسئ قورئمدئ قازؤ جذمئستارئ كةزئندة تابئلعان جادئگةرلةر مةن سؤرةتتةر ارعئ بابالارئمئز قذرعان الئپ مةملةكةت - تذرئك قاعاناتئنئث (يمپةريا) قانشالئق ايبارلئ ءارئ الةؤةتتئ، قؤاتتئ بولعانئن ايقئنداي تذسسة كةرةك.

2 كوپ جئلعئ ةثبةكتئث وتةؤئ - كونة تذرك قورئمئ

القيسسا، الدئمةن قورئمنئث قالاي اشئلعانئنا توقتالساق... بذل قورئمدئ بذگئندة استاناداعئ ةؤرازيا ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئندة ةثبةك ةتئپ جذرگةن عالئم، فيلولوگيا عئلئمئنئث دوكتورئ قارجاؤباي سارتقوجا ذلئ مةن موثعوليالئق تاريحشئ عالئم اوچير باستاعان، قذرامئندا قازاقستاندئق جاس ارحةولوگ جانتةگئن قارجاؤباي ذلئ مةن موثعوليالئق ارحةولوگ ةردةنةبولد بار قازاق-موثعول بئرلةسكةن ةكسپةديسياسئ اشئپ وتئر. نةگئزئ، ةؤرازيا ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئ موثعوليانئث ارحةولوگيا ينستيتؤتئمةن كةلئسئمشارتقا وتئرئپ، 2003-جئلدان بةرئ موثعوليا جةرئندة جئل سايئن ءتذرلئ زةرتتةؤ ةكسپةديسيالارئن جذرگئزئپ كةلگةن ةكةن. «ءبئراق ول ةكسپةديسيالارئمئزدا جةر بةتئندة اشئق تذرعان، كونة بئتئك (رؤنيكالئق) جازؤلارئنئث بذرئنعئ تابئلعاندارئن قايئرا كوشئرؤ، قايتا زةرتتةؤ، الدئثعئ كوشئرمةلةردة كةتكةن قاتةلةردئ جوندةؤ سةكئلدئ جذمئستارمةن اينالئسئپ كةلدئك. سونئث ناتيجةسئندة ءبئز 2005 - جئلئ ورحون ةسكةرتكئشتةرئنئث تولئق اتلاسئن جاسادئق. جالپئ، كونة تذركئ جازؤئنئث گةنةزيسئنة (شئعؤ تةگئ) بايلانئستئ ةؤروپا، امةريكا، قئتاي عالئمدارئنئث «فينيكيا نةمةسة ارامةي جازؤلارئنان شئقتئعا» ساياتئن ءبئرلئ-جارئم ماقالا، پئكئرلةرئ بار بولاتئن. الايدا ءبئز وسئ ؤاقئتقا دةيئنگئ جذمئستارئمئزدا ءبئزدئث زامانئمئزعا دةيئنگئ ХIV عاسئردان VІІІ عاسئرعا دةيئنگئ جازؤ ةسكةرتكئشتةرئن زةرتتةي وتئرئپ، كونة تذركئ جازؤئ اتا-بابالارئمئزدئث ءوز تأورچةستأوسئ، ءوز ءونئمئ ةكةنئنة كوز جةتكئزئپ، سول جونئندة ذلكةن مونوگرافيا جازئلدئ.

بذل - بذگئنگة دةيئنگئ جذمئستارئمئزدئث ءبئر پاراسئ»، - دةگةن قارجاؤباي سارتقوجا ذلئ سول جذمئستار كةزئندة موثعوليادا قازئپ كورسةم دةپ ءبئر-ةكئ توبةنئ كوزدةپ قويعان ةكةن. اقئرئ سول توبةنئ جوعارئدا ايتئلعان عالئمدار توبئنان قذرالعان بئرلةسكةن ةكسپةديسيا بيئل قازؤعا شةشئم قابئلدايدئ. بذل تذستا قارجاؤباي اعانئث دئتتةگةن جةرئن موثعول عالئمئ اوچير دة كوپتةن ويعا الئپ جذرگةندئكتةن، بئردةن قذپتاعانئن ايتؤ كةرةك. ال عالئمداردئث تاثداعان جةرئ - ذلان-باتوردان باتئسقا قاراي 210 شاقئرئمداي قاشئقتئقتاعئ قئزئلكةنت (قالانئث ورنئ) دةگةن جةردئث ماثايئنداعئ ذلكةن كذمبةز-توبةشئك بولئپ جاتقان قورئم. ول توبةنئث اؤزئ-مذرنئ جوق. ونئ قازؤ ءذشئن الدئمةن اؤئزئن (ةسئگئن) تابؤ كةرةك. ال قارجاؤباي سارتقوجا ذلئنئث پراكتيك-ارحةولوگتئعئ بولماسا، ماماندئعئ - فيلولوگ، موثعوليالئق عالئم اوچير - تاريحشئ، ءبئراق نةگئزگئ ماماندئعئ - فيلولوگ. سوندئقتان قوس عالئمعا جانتةگئن مةن ةردةنةبولد سةكئلدئ ةكئ ارحةولوگ ماماننئث كومةگئنة سذيةنةتئن تذس - ناق وسئ جةر. ءسويتئپ، جانتةگئن مةن ةردةنةبولد ئسكة كئرئسةدئ. تاثنان باستاعان ولار قارا كةشكة دةيئن وزدةرئنئث جئپتةرئن تارتئپ، ولشةمدةرئن جاسايدئ. سوسئن كةلئپ، ءبئزدئث تذجئرئم بويئنشا قورئمنئث ةسئگئ مئنا تذس دةپ، ةرتةثئندة توبةنئث وثتذستئك-شئعئسئنا قاراي جاتقان بولار-بولماس دوثةس تذس پةن ةكئ تومپةشئكتئث اراسئن نئساناعا العاندارئن ايتادئ (1-سؤرةت). سول جةردةن 50 سانتيمةتر تةرةثدئكتة قازئپ، سوسئن الگئ دوثةسكة قاراي تاعئ 3 مةتردةي قازعاندا، قورئمعا كئرةتئن ةسئكتئث ةكئ جاق قابئرعاسئ شئعا كةلةدئ. كادئمگئ جةر قابئرعا. ونئ قايدان بئلدئك دةگةندة، عالئمدار قورئمدئ ءاؤ باستا كونة تذركئ داؤئرئنة جاتادئ، ب.ز.د. VII عاسئردئث سوثئ مةن VIII عاسئردئث باسئنا ءتان دةپ پايئمداعان ةكةن. ةندئ 1300 جئل وتكةن توپئراق پةن قولمةن جابئلعان توپئراق بئردةي بولئپ كةتتئ دةگةننئث وزئندة، ادام قولئمةن يلةپ جاسالعان توپئراقتئث ايئرماسئ ءبئلئنئپ تذر. 35 گرادؤس شاماسئندا تومةندةپ بارا جاتقان بذل ءدالئزدئث ةكئ قابئرعاسئ قولمةن سئلانئپتئ. كادئمگئ سارئ باتپاققا قؤراعان ءشوپتئ تؤراپ سالئپ، ارالاستئرئپ، ابدةن ءيئن قاندئرئپ بارئپ، الگئ جةرقابئرعانئ سونئمةن سئلاپ تاستاعان.

سذستئ جولبارئس - كوك تذرئكتئث سيمأولئ

سودان ءارئ قازا تذسكةندة ءبئر قابئرعادان قئزئل جانة قارا تذسپةن عانا سالئنعان جولبارئستئث باس سؤرةتئنئث سذلباسئ شئعا كةلةدئ. جولبارئس اؤزئنان جالئن ارالاس بؤ شاشئپ تذر. ءارئ قاراي قازعان سايئن قابئرعاداعئ جولبارئستئث سذلباسئ دا ايقئندالا بةرةدئ (2-سؤرةت). جولبارئس قئتايدئث ايداهارلارئ سيپاتتا باسئن كةكجيتئپ، تذلا بويئ تذگئنة دةيئن وت-جالئن سةكئلدةنئپ، وتة سذستئ، ايبار شاشئپ تذر. باسئنان قذيرئعئنا دةيئنگئ ذزئندئعئ - 9 مةتر. سؤرةتتئث قئزئل جانة قارا بوياؤئ سول كذيئ ساقتالعان. سؤرةتتئث ستيلئ قئتايدئث تاث داؤئرئنة كةلةدئ. ال جولبارئستئث وت-جالئن ئسپةتتئ ويؤلاپ سئزئلعان تذكتةرئ تذركئ مانةرئندة سالئنعان. جولبارئستئث بار ايبئنئن وسئلاي ادةمئ بةرگةن. سوعان قاراعاندا، سؤرةتتئ سالعان نة قئتاي سؤرةتشئسئ، نة قئتايدئث سؤرةت مةكتةبئنةن ذيرةنگةن تذركئ سؤرةتشئسئ سةكئلدئ. عالئم قارجاؤباي سارتقوجا ذلئ وسئنداي پايئم جاساپ وتئر.

3 ارعئ تذركئ مةن بةرگئ تذركئنئث (قازاق) ساباقتاستئعئ

قازبا جذمئستارئ كةزئندة انئقتالعان دذنيةلةردئث سؤرةتتةرئنة قاراپ، بئزدة وسئنداي ءتذيئن جاساؤعا ءماجبذرمئز. قورئم-توبةنئث الدئمةن تابئلعان ةسئك-دالئزئمةن ونئث نةگئزگئ توبةسئنئث استئنا قاراي دةندةي كئرگةندة تابئلعان بولمة جةر بةتئنةن 8 مةتر تةرةثدئكتة جاتئر. ياعني 8 مةتر تةرةثدئكتةگئ جةر ذثگي قازئلئپ، سوسئن قابئرعالارئن جالپاق تاستارمةن ورة وتئرئپ، كذمبةزدةپ شئعارئپ، سئرتئنان سئلانعان. سئلاقتان كةيئن بولمة ئشئنة تذگةلدةي قئزئل جانة قارا بوياؤمةن عانا سؤرةتتةر سالئپ تاستاعان. ول سؤرةتتةردئث قاتارئندا ات جةتةكتةپ كةلة جاتقان ادام بار. ونئث كيگةن كيئمئ، ساپتاما ةتئگئ مةن كةسكئنئ تذگةلئمةن تذركئ ةكةنئن ايعاقتاپ تذر (3-سؤرةت). ءتئپتئ سؤرةتتةگئ اتتئث ةر-تذرمانئ دا بذگئنگئ ءبئزدئث ةر-توقئمدارعا ذقساپ تذر.

تاعئ ءبئر ايتا كةتةتئنئ، قورئمعا كئرةتئن ةسئك-ءدالئز بويئندا 3 مةتر سايئن اركا جاسالئپ، جانئنان ةسئكتةر سالئنئپ، ونئ تاسپةن بئتةپ تاستاپتئ. اركالاردئث سانئ - بةسةؤ، بةسئنشئ اركادان كةيئن اعاش ةسئك شئققان. ونئ التئن قذلئپپةن بةكئتئپتئ. كادئمگئ قازاقتئث تذرمئسئندا قولدانئلعان قاراپايئم قذلئپ. اعاش ةسئكتئ اشقاندا ار جاعئندا تاعئ ءبئر ةسئك كورئنگةن، ةكئ ةسئكتئث ورتاسئندا ةكئ جاقتا ةكئ لاقات بار. ولاردئ اشقاندا بيئكتئگئ 20-50 سانتيمةتر ارالئعئنداعئ، تذركئلةردئث قئشتان جاسالعان 45 قؤئرشاق ءمذسئنئ تابئلعان. ادام بويئنداي ءبئر ءمذسئن، تاعئ ءبئر جولبارئستئث ءمذسئنئ، ةكئ ادامنئث تابئتئ، سونداي-اق أيزانتيا ءداؤئرئنئث 60 شاقتئ التئن تةثگةسئ شئققان.

كونة تذركئلةر دة تازئنئ قذرمةتتةگةن

اتا-بابالارئمئز كةزئندة جذيرئك ات ءمئنئپ، قئران بذركئت ذستاپ، قذماي تازئ ةرتئپ، ساياتقا شئققانئن ءبئلؤشئ ةدئك. اسئل تذقئمدئ تازئ يتتةردئ قاستةرلةپ، باراق يتئنةن بولةك قاراپ، ذيئندة ذستاعانئ دا بةلگئلئ. سويتسةك، اثعا تازئ قوسؤ سوناؤ تذپكئ تذركئ بابالارئمئزدان قالعان ءداستذر كورئنةدئ. ولاي دةيتئنئمئز، قورئمنان ادام مذردةسئ عانا ةمةس، تازئ يتتةردئث دة باس سذيةگئ شئعئپتئ (4-سؤرةت).

قارجاؤباي سارتقوجا ذلئ، عالئم، قازاق-موثعول بئرلةسكةن ةكسپةديسياسئنئث قازاقستاندئق تاراپئنئث باسشئسئ:

- ءتورتئنشئ اركانئ ارشئپ العاننان كةيئن ءبئز تامئزدئث 19 ئ كذنئ قورئمنئث رةسمي اشئلؤ سالتاناتئن جاسادئق. وعان موثعوليانئث ءبئلئم، عئلئم جانة مادةنيةت ءمينيسترئ وتگونبايار، قازاقستاننئث موثعولياداعئ توتةنشة جانة وكئلةتتئ ةلشئسئ ورمان نذربايةأ بارئپ قاتئستئ. بذل قورئمنئث اشئلؤئن حالئقارالئق عئلئمي قاؤئمداستئق وكئلدةرئ الةمدئك جاثالئق رةتئندة قابئلداپ جاتئر. سوندئقتان ءبئزدئث موثعولياداعئ ةلشئ وسئ قورئمداعئ جذمئستاردئ ءجئتئ باقئلاؤئنا الئپ، ةلئمئزدئث مادةنيةت ءمينيسترئ مذحتار قذل-مذحاممةد ةرةكشة ءمان بةرئپ وتئر. ءمينيستر قازئردئث وزئندة ءذش رةستاأراتور، ءبئر ارحيتةكتور جئبةرؤگة شةشئم قابئلدادئ. مينيسترلئكتئث ارنايئ وكئلئ رةتئندة «قازاقستان حالقئنئث رؤحاني قورئنئث» پرةزيدةنتئ نذرازحان الماز مئرزا دا ارنايئ بارا جاتئر.

P.S.

بذل ماقالادا ءبئز كونة تذركئ تاريحئنا قوسئلعان وسئناؤ قورئمنئث قارجاؤباي سارتقوجا ذلئ ايتقان دةرةكتةر بويئنشا العاشقئ جاثالئقتارئنان عانا حاباردار ةتة الدئق. ويتكةنئ جاثا اشئلئپ جاتقان قورئم ءالئ تولئق زةرتتةلئپ بئتكةن جوق. وندا تابئلعان ادام سذيةكتةرئنة ءالئ د ن ق ساراپتاماسئ، باسقا دا جادئگةرلةرگة ءتذرلئ عئلئمي-نةگئزدئ زةرتتةؤ-ساراپتاؤ جذمئستارئ جذرگئزئلؤئ ءتيئس. ال مذنئث ءبارئ ءبئر كذننئث شارؤاسئ ةمةس. سوندئقتان جاثالئقتئث ذلكةنئ دة الدا دةپ ويلايمئز.

(ماقالادا ق.سارتقوجا ذلئنئث سؤرةتتةرئ پايدالانئلدئ)

اأتور: ايبئن باقئت ذلئ

دةرةككوزئ:«الاش ايناسئ» گازةتئ

سوڭعى جاڭالىقتار