ءتئلئن كةسسة دة ذندةمةيتئن قازاقتئ قالاي وياتامئز؟
جؤئردا مادةنيةت مينيسترلئگئ ءتئل كوميتةتئنئث جانئنان «قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث كةيبئر زاثنامالئق اكتئلةرئنة مةملةكةتتئك ءتئل ساياساتئ ماسةلةلةرئ بويئنشا وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ تؤرالئ» زاث جوباسئن دايئنداؤ ءذشئن قئرئق شاقتئ ادامنان قوعامدئق كوميسسيا قذرئلئپ، اتالعان ذجئم وكئلدةرئ ءوز جذمئستارئنئث باستاپقئ نذسقاسئن عالامتوردا جاريالاعان بولاتئن. وندا ءبئرقاتار ماماندئق يةلةرئنة، اتاپ ايتقاندا، مةملةكةتتئك قئزمةتكةرلةر، ذلتتئق كومپانيا قئزمةتكةرلةرئ جانة قذقئق قورعاؤ، اسكةري قئزمةت، سوت پريستاأتارئنا مةملةكةتتئك ءتئلدئ مئندةتتةؤ ماسةلةسئ ايتئلعان ةدئ. الايدا ارتئنشا-اق بارشا ورئس ءتئلدئ باسئلئمدار شؤلاپ قويا بةرگةن سوث، باستاما كوتةرؤشئ مينيسترلئك سةنئمسئز سئلتةگةن اياعئن كةرئ تارتئپ، عالامتوردا داؤ تؤدئرعان ماسةلةلةردئث زاث جوباسئنا ةنگئزئلمةيتئنئن جةتكئزئپ، باسؤ ايتتئ. ال قازاق ءتئلدئ قاؤئم ءالئ «ذيقئدا» جاتئر. اتالعان زاث جوباسئنئث نذسقاسئ العاش جاريالانعان ساتتة دة، وعان ورئس ءتئلدئ قاؤئم نارازئلئق ءبئلدئرئپ جاتقاندا دا، ارتئنان ماسةلة داؤكةستةردئث پايداسئنا شةشئلگةننةن كةيئن دة ذندةمةس كةيپئن بذزعان جوق.
وتكةن اپتاداعئ ءبئر جيئندا مادةنيةت مينيسترلئگئنئث جاؤاپتئ حاتشئسئ جاننا قذرمانعاليةأا بئلاي دةپ وكپة-رةنئشئن بئلدئرگةن ةدئ: «مةملةكةتتئك ءتئل تاعدئرئنا كةلگةندة بيلئكتئ سئناؤعا الدئمئزعا جان سالمايمئز. ال ةگةر اشئق پئكئرتالاسقا شئعؤعا كةلسةك، ورئس ءتئلدئ قاؤئمعا مذنئ ءتذسئندئرؤدئ ةشبئر زيالئ، ةشبئر ءتئل جاناشئرئ ئستةپ جاتقان جوق. بةس كذننئث ئشئندة ورئس ءتئلدئ ينتةرنةت رةسؤرسئندا زاث جوباسئ جونئندة بةس مئثنان استام پئكئر جازئلدئ. قازاق ءتئلدئ بئردة-ءبئر ب ا ق جذمعان اؤزئن اشقان جوق. «مادةنيةت مينيسترلئگئ نة ئستةيدئ ةكةن، جاعدايدان قالاي قذتئلئپ شئعادئ ةكةن؟» دةپ سئن كوزبةن تاسادان قاراپ وتئر».
راسئندا، سولاي بولدئ عوي. بذل ماسةلة اسا ماثئزئ جوق، قاتارداعئ تاقئرئپ بولسا، بارشا ورئس ءتئلدئ باسئلئمدار وسئلاي ورة تذرةگةلةر مة ةدئ؟ «ة-ة، ول انشةيئن قذجات قوي، وعان قاراپ جاتقان ةشكئم جوق، ورئسشامئزدئ سويلةي بةرةمئز» دةپ سامارقاؤلئق تانئتئپ، تئنئش جاتقان ةشقايسئسئ جوق. گازةت-جؤرنال، ءتذرلئ قوعامدئق ذيئمدار، ورئس ءتئلدئ ساياساتتانؤشئلار، ساراپشئلار، زاثگةرلةردئث تايلئ-تاياعئنا دةيئن قالماي ءذن قاتتئ. ورئس، سلاأيان جانة كازاك ذيئمدارئ، «لاد» قوزعالئسئنئث بةدةلدئ وكئلدةرئ ءتذرلئ باسئلئمداردئث العاشقئ بةتئنةن تذسكةن جوق...
قازاق ءتئلئنئث جاناشئرلارئ قايدا؟
ءبئز شة؟ جازعئ دةمالئس پا؟ زيالئ قايدا، ب ا ق قايدا، ذلتشئلدئق باعئتتاعئ قوعامدئق ذيئمدار مةن قوزعالئستار، پارتيالار قايدا؟ ءوزئن ءبئر كةزدةگئ الاش پارتياسئنئث ءئزباسارئمئز دةپ تانئستئراتئن «اق جول» قايدا؟ دارداي ءبئر اتاؤدئ يةمدةنئپ جذرگةن «رؤحانيات» قايدا؟ «ذلت تاعدئرئ»، «قازاق ءتئلئ» قوعامئ، «مةملةكةتتئك ءتئل» قوزعالئسئ قايدا؟ ءالدة ءبئزدئث زيالئ ناقتئ ءومئردئ ئسئرئپ، كونة تاريحتان ذزئندئلةر جاريالاپ، بابالارئمئزدئث قالاي باتئر بولعانئن ايتئپ، بالبال تاستاردئث ماثئندا سؤرةتكة ءتذسؤ ارقئلئ دا ذلتجاندئلئق يميدجئن قالئپتاستئرؤعا بولادئ دةگةن تذجئرئمعا ءبئرجولا توقتادئ ما؟ ب ا ق ذندةمةسة، ينتةللةكتؤالدار ارحيأتة جذرسة، ذيئمدار مةن قوزعالئستار - كةزةكتئ دةمالئستا.
پارتيالار ساياسي ناؤقاندئ عانا تورئپ ءجذر. سوندا بذل مةملةكةتتئك ءتئل ماسةلةسئ كئمگة كةرةك بولدئ؟ الدة قازاق باسپاسوزدةرئ مةن ذيئمدارئ 20 جئل ءسوز ةتئپ كةلگةن رؤحانيات تاقئرئبئنان ءبئرجولا شارشادئ ما؟ شارشاساق، ءتئل مايدانئنداعئ جةثئلئسئمئزدئ رةسمي تذردة مويئنداپ، وزگة حالئققا جول بةرةيئك.
اتالعان داؤ تؤئنداعان ةكئ اپتانئث ئشئندة زيالئ توپ اراسئنان وسئعان قاتئستئ ءذن قاتقان ادام بار ما ةكةن؟ ءوز باسئم ءبئردئ-ةكئلئ باسئلئمنان ساياساتتانؤشئ ايدوس سارئمدئ عانا جولئقتئردئم. ونئث ءوزئن ورئس ءتئلدئ باسئلئمدار جابئلا تومپةشتةؤگة كئرئستئ.
ايتپاقشئ، بولار ءئس بولئپ قويعاننان كةيئن قازاق باسئلئمدارئنئث اراسئنان بذل ماسةلةنئ مينيسترلئكتئث جةثئلئسئنة بالاپ، شوق-شوقتاپ تذرعان جاريالانئمداردئ كةزدةستئردئك. بذل ءبئر عانا مينيسترلئكتئث ءيا مةكةمةنئث جةثئلئسئ ةمةس قوي، جانئ قازاق قاؤئمنئث ورتاق قايعئسئ ةمةس پة؟ ءاؤ باستا «اتالعان زاث جوباسئن تالقئلاؤعا قوعامنئث بارلئق وكئلدةرئ اتسالئسا الادئ» دةلئنگةن بولاتئن. قوعامنئث ورئس ءتئلدئ بولئگئ ءوز ذپايئن ارتئعئمةن تذگةندةدئ. ورئس ءتئلئنئث اياسئن مئسقالداي تارئلتپاؤ ءذشئن ايقاسقا ءتذستئ. بابالارئنئث «نا أوينة أسة سرةدستأا حوروشي» دةگةن ناقئلئنا بةرئك جذگئنئپ، «كةتةمئن» دةپ ذركئتتئ، «جازامئن»، «توثكةرةمئن» دةپ قورقئتتئ. قئسقاسئ، دةگةنئنة جةتتئ، ارئز-تالاپتارئن ورئنداتتئ.
سذلتانالئ بالعابايةأ، جازؤشئ، دذنيةجذزئ قازاقتارئ قاؤئمداستئعئ توراعاسئنئث ورئنباسارئ:
- بئردةن ايتايئن، ءبئزدئث زيالئ قاؤئمنان قازئر بالةندةي ءبئر ءذمئت كذتؤ - بةكةر تئرلئك. ولار قازاقتئث مذددةسئن، قازاقتئث ءتئلئنئث مذددةسئن بئلاي قويعاندا، وزدةرئنئث جةكة باسئنئث، جةكة شئعارماشئلئعئنئث مذددةسئن جةتئستئرة الماي ءجذر. قازئر ءبئزدئث زيالئ قاؤئمنئث قوعامداعئ الاتئن ورنئ جوقتئث قاسئ بولئپ تذر. سوندئقتان ءبئزدئث زيالئ توپ بذل زاث جوباسئنا قاتئستئ داؤدان سئرت قالئپ، ةش ءذن قاتپاعانئنا ءوز باسئم ةش تاثعالمايمئن. مةن ءذشئن بذل - قالئپتئ قذبئلئس. ال ءتئل ماسةلةسئنة كةلةتئن بولساق، مذلدة قذرالاقان قالئپ جاتئرمئز دةپ تة ايتا المايمئن، ئلگةرئلةؤ بار. دةگةنمةن ول قايسئبئر ادامداردئث، مةكةمةلةردئث كذش سالؤئمةن ةمةس، ءوزئنئث تابيعي قارقئنئمةن دامئپ كةلة جاتئر. سوعان كةدةرگئ كةلتئرؤشئلةر ءالئ دة كوپ.
دؤلات يسابةكوأ، جازؤشئ-دراماتؤرگ:
- ءبئزدئث زيالئ قاؤئم قازئر زيالئ بولماي قالعان. ءوزئنئث ذلتتئق مذددةسئنة كةلگةندة كورمةگةن بولئپ وتئرا بةرةتئن «ذندةمةستئك ساياساتقا» باسادئ. سوندئقتان حالئق ءوزئ ويانؤ كةرةك. ءتئل ماسةلةسئنة، جةر ماسةلةسئنة كةلگةندة ذندةمةي قالعان ادامدئ ازامات دةپ، زيالئ دةپ اتاؤدئث قاجةتئ جوق. مادةنيةت مينيسترلئگئ يگئ باستاما كوتةرئپ جاتقانئن ةستئپ، قؤانئپ قالعان ةدئم. ءبئراق ولاردئث كةرئ شةگئنئس بةرئپ جاتقانئن قازئر عانا ةستئپ وتئرمئن. ورئستئث شوأينيستئك ذيئمدارئنا توتةپ بةرة الاتئنداي جئگةرلئ ينتةللةكتؤالدار بئزدة ءالئ دة جوق. جاثاعئ ورئسشئل ذيئمدار - «ءبئزدئث پرةزيدةنتئمئز - مةدأةدةأ» دةپ اشئق ذرانداپ جذرگةن ادامدار. سوندئقتان رةسمي بيلئك تة ولاردئث سوزئنة قذلاق اسا بةرگةنئ دذرئس ةمةس. بذگئن شؤلايدئ ةكةن دةپ، قذلاعئمئزدئث تئنئشتئعئ ءذشئن ءتئلئمئزدئث تاعدئرئن تاعئ كةرئ ايداؤدئث قاجةتئ جوق. قازاق ءتئلئ ءتذبئ جةثئسكة جةتةتئنئن سةزةمئز.
اأتور: ساكةن كوكةنوأ
دةرةككوزئ:«الاش ايناسئ» گازةتئ