قذزعئندئ قياسئنداعئ قئرعئن
1907- جئلئ ابدئكةرئم بولئس شئثعئستايدا ورئسشا وقئتاتئن، ءتورت جئلدئق مةكتةپ سالعان. 1914-1915- جئلدارئ اقئن سذلتانماحمذت تورايعئروأ وسئ مةكتةپتة وقئتؤشئ بولئپ جذمئس ئستةگةن. ابدئكارئمنئث ذلكةنئ قامبار پةتربوردان ؤنيأةرسيتةت بئتئرسة، ورتانشئ ذلئ قاحان ؤفاداعئ «عاليا» مةدئرةسةسئن بئتئرگةن. جازؤشئ بةيئمبةت مايلينمةن بئرگة «ساداق» اتتئ قولجازبا جؤرنال شئعارئپ تذرعان. كئشئ ذلئ شابدان ماسكةؤدة ساؤدا ينستيتؤتئن بئتئرگةن.
1927-28 - جئلدارئ كانپةسكة باستالئپ، بايلاردئ جةر اؤدارؤ ناؤقانئ كةزئندة ابدئكارئم ةر جةتكةن ذلدارئن باستاپ، التايدئث ارعئ بةتئنة قاشئپ وتكةن. 1929-جئلئ بولئستئث ةلدة قالعان بارلئق تذقئم-جذراعاتئن تذگئن قالدئرماي، ءتئپتئ ةمشةكتةگئ بالاسئنا دةيئن قارا تئزئمگة الئپ، قالئث ورئستئث ءئشئ زئريان جاققا جةر اؤدارعان. بذلاردئ قذتقارئپ الؤ ءذشئن شةكارا اسئپ شابدان كةلگةن.
شةجئرةشئ قاريا بوشاي كئتاپبايةأتئث ةستةلئگئندة، ارعئ بةتتةن كةلگةن شابدانعا بالا كةزدةن بئرگة وسكةن ورئس دوسئ «وبلئستان كةلگةن ميليسيا قئزمةتكةرئ، ةرةجةپةأتةردئ تذتقئنداپ، سةمةيگة جةتكئزؤگة بذيرئق العان» دةيتئن وتئرئك قذجات جاساپ بةرةدئ. مذنداي قاعازئ بار ادامعا جةرگئلئكتئ ذكئمةت ورئندارئ كومةك كورسةتؤئ ءتيئس. وسئنئ پايدالانعان شابدان اؤةلئ، ورئس پوسةلكةسئندة جةرتولةگة قامالئپ، باقئلاؤدا وتئرعان كئشئ شةشةسئ قاناش، جةثگةلةرئ - دينا، كذلپاران، زئليقالاردئ تاؤئپ الادئ.
قولئنداعئ قذجاتتئ كورسةتئپ، ات-اربا ازئرلةتئپ، ابدةن جذدةگةن اپا-جةثگةلةرئن كولئككة وتئرعئزئپ، جولعا شئعادئ. سةمةيگة ةمةس، تؤرا شئعئسقا قاراي تارتادئ. جولاي ورئس پوسةلكةلةرئن اينالئپ ءوتئپ، تاثمةن بئرگة شةكةراعا تاياؤ تذرعان بوراندئ اؤئلئنا كةلئپ توقتايدئ. كةش باتقان سوث، اربانئ تاستاپ، بئرنةشة ات تاؤئپ الئپ، ءار اتقا ءبئر ايةل، ءبئر بالادان مئثگةستئرئپ، ارعئ بةتكة ءبئراق تارتادئ.
تاؤ شةتئنة ئلئككةن سوث، تار قيا سوقپاقتاردان اتتار بولدئرئپ جذرة الماي، ءارئ كوزگة تذسة بةرگةن سوث شابدان اتتاردئ بوساتئپ قويا بةرئپ، اپا-جةثگة، بالا-شاعالاردئ جاسئرئن شاتقال ارقئلئ جاياؤ الئپ جذرةدئ. قاشقئندار ازئق-تذلئك جوقتئقتان تاؤدئث سةمئز سارئالا شةگئرتكةسئن وتقا قاقتاپ جةپ، كذن كورةدئ. كذرشئم وزةنئ باستالاتئن قذزار شئث قذزعئندئ قياسئنا كةلگةندة ارتقئ جاقتان قارؤلئ قؤعئنشئلاردا كةلئپ جةتةدئ. بذل قيا-اسؤ ادام مةن مال كوپ قئرئلعاندئقتان وسئلاي اتانعان. سةبةبئ، جةمتئككة ذيمةلةگةن قذرعئندار وسئندا قوناقتايتئن.
شابدانعا سةرئك بولئپ، وسئ ساپارعا بئرگة اتتانعان نذرعالي دةگةن جئگئت سول جةردة وققا ذشادئ. قالعان قاتئن-بالا قيا تاستاردئ ساعالاپ، باس ساؤعالايدئ. اتقان وعئ ءمذلت كةتپةيتئن شابدان جالعئز ءوزئ ءبئر توپ قئزئلدارمةن اتئسئپ، كئشئ شةشةسئن، جةثگةلةرئن، ءتورت بالانئ امان الئپ وتةدئ.
بذلاردئ اجالدان قذتقارعان اؤةلئ، اللانئث ءامئرئ بولسا، ةكئنشئ سةبةپ، اقتاناؤ ات. بذل جذيرئكتئ شابدان ارعئ بةتتةن ءمئنئپ كةلئپ، ءدال شةكارا بويئنا كةلگةندة ارقانداپ كةتةدئ. سوعئسئپ ءجذرئپ قاراسا، اقتاناؤ ات سول ارقاندالعان جةرئندة تاپجئلماي تذر ةكةن. جارئقتئق ةستئ جئلقئ شابداننئث شئرقئراعان داؤئسئن ةستئپ، ارقاندئ ءذزئپ جةتئپ كةلگةن. ذستئندة ةر-توقئم. سول ساتتة شابدان شالت قيمئلداپ، ءتورت بالانئ الدئ-ارتئنا مئنگةستئرئپ جئبةرئپ، قالعان قاتئن-قالاشتئ ذزةثگئ، قذيئسقاننان مئقتاپ ذستاتئپ، اي جارئعئندا قيا قذزدان شاؤئپ وتةدئ.
تاث اتقان سوث قاراعايدئث قؤ بذتاعئن جيناپ، وت جاعئپ، قاشقئندار كيئم-كةشةگئن كةپتئرةدئ، بالالاردئث جايالئق-جورگةگئن اؤئستئرادئ. كذن شئعئپ، جةرگة جارئق تذسة باستاعاندا، تاسئر-تذسئر شاؤئپ كةلة جاتقان اتتئث ءدذبئرئ ةستئلةدئ. قاراسا، بذلاردئ قؤئپ كةلة جاتقان، كوزئنة قان تولعان، كةشةگئ قئزئل اسكةرلةر ةكةن. ذيئقتاپ جاتقان شابدان دةرةؤ ويانئپ، مئلتئعئنا ذمتئلادئ. قاتئن-قالاش ادةتتةگئدةي قالئث اعاشقا كئرئپ كةتةدئ. بذل جولعئ اتئستا زئليقانئث كوكئرةگئن وق تةسئپ قازا بولادئ. قالعاندارئ امان-ةسةن.
قئزئلدار قايتقان سوث قاشقئنداردئ باستاپ شابدان قوزئكوش جةردةگئ اكةسئ پانا تاپقان مامي اؤئلئنا بةتتةيدئ. قئركذيةك ايئ مال تويئنعان، اؤئلدئث قازان-وشاعئ قايناپ جاتئر. ذلكةن ءذيدئث توبةسئ كورئنگةندة قانشاما قيئندئقتان مويئماي كةلة جاتقان ءذش ايةل (كئشئ شةشةسئ - قاناش، جةثگةلةرئ - دينا مةن كذلپاران) توبةنئث باسئنا تئزةرلةپ وتئرا كةتةدئ. جولباسشئ شابدان: «قازانداعئ ةتتئث يئسئ مذرئندارئنا كةلئپ، اش وزةگئ السئرةپ، بذراتئلئپ جذرة الماي وتئرعان شئعار» دةپ ويلايدئ. سويتسة، ولاي ةمةس ةكةن.
- قاراعئم، باسئمئزدا ورامال جوق، شاشئمئزدئ جةلبةگةي سالئپ، اؤئلعا قالاي كورئنةمئز؟ - دةپتئ شةشةسئ مةن جةثگةلةرئ.
شابدان سول جةردة ةتئگئن شةشئپ جئبةرئپ، شئلعاؤئن ءذش ءبولئپ ءذش ايةلگة بةرئپتئ. باسئنا كذن تؤئپ، وق پةن وتتئث اراسئنان ارةث امان شئققان قايران انالار، اش وزةگئنة ءورت ءتذسئپ بارا جاتسا دا، اؤئلعا ورامالسئز كورئنؤدئ ءولئم ساناعان عوي.
ةكئنشئ قئرعئن
ارا دا ءبئر اپتا وتكةن سوث شابدان تاعئ جولعا شئعادئ. ماقساتئ - زئريان ماثئنداعئ ورئس پوسةلكةسئندة تذتقئندا وتئرعان اعاسئ قاحاننئث ون ةكئ جاسار ذلئ تئلةنشئنئ بوساتئپ الؤ. بذل جولئ قاسئنا سةرئكتئككة ابدئكةرئمنئث ءئنئسئ ءابدئرازاقتئث بالاسئ قاباش پةن تؤئسئ اقتايلاق ئلةسةدئ. بذلاردا ةلدة قالعان ايةل، بالا-شاعاسئن، تؤئس-تؤعاندارئن الئپ قايتپاق.
شةكارا اسقان سوث شولعئنشئلاردئث جولئ ةكئ ايئرئلادئ. شابدان زئريان ماثئنان باؤئرئ تئلةنشئنئ تاؤئپ الئپ، ون بةس كذن دةگةندة امان-ةسةن اتاسئنا جةتكئزةدئ. قاباشتار بولسا، شةشةسئن جانة جةثگة-كةلئندةرئن مالونارئمكا دةگةن ورئس پوسةلكةسئنةن تاؤئپ الادئ. سولاردئ شذبئرتئپ، قذزعئندئ قياسئنا كةلگةندة اسؤدا كذتئپ جاتقان قئزئل اسكةر وقتئث استئنا الادئ. قاباشقا ةرئپ كةلة جاتقان اعايئندئ بةكسةيئت، نذرسةيئت دةيتئن جئگئتتةر وققا ذشادئ. قاباشتئث ايةلئ ءابئشتايعا وق ءتيئپ قاتتئ جاراقاتتانادئ. جانئ قئسئلعان ءابئشتاي: «قاشئثدار، قورعانسئز قاتئن-بالاعا نة ئستةر دةيسئث، سةندةر قذتئلئپ كةتئثدةر!» دةپ، ايعاي سالادئ.
قارؤئ بار ةكئ-ءذش ةركةك قاشئپ قذتئلئپ، قالعان قاتئن-بالا تذگةلدةي قئزئل اسكةردئث قولئنا تذسةدئ. اسكةرلةر ءذش جاسار قئزئ ساميعانئ باؤئرئنا باسئپ زار ةثئرئپ تذرعان قايشانئ اتئپ ذشئرادئ دا، قالعانئن ايداپ كةتةدئ. قانئپةزةر سولداتتئث قورجئنئندا كةتئپ بارا جاتقان ساميعانئ جولاي ءبئر قازاق اسئراپ الئپ قالادئ. ءبئراق قايشا ولمةيدئ. وق كةؤدة قؤئسئن تةسئپ وتكةن ةكةن. ةسئن جيئپ قاراسا، قاسئندا بةكسةيئت پةن نذرسةيئت جايراپ جاتئر. سودان جاياؤ جالپئلاپ ارعئ بةتكة وتةدئ. قويشئ-قولاث جولئعئپ، ابدئكةرئمنئث اؤئلئنا جةتكئزةدئ.
سول ءبئر الماعايئپ زاماندا، شةكارا اسكةرلةرئنئث ةرلئگئ كذنئنة قانشا قازاقتئ ولتئرگةندئمةن ولشةنگةن («التايدئث التئن القاسئ»، استانا-1998 ج. 63-بةت). جازؤشئ، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ قاليحان ئسقاقوأ، شةكارالئق جةردة تذرئپ جاتقان قاراتاي ةلئنئث باسئنان نةشة ءتذرلئ تراگةديالئ جاعدايلار ءوتتئ. 1928 -جئلئ تاركئلةؤدة ةلدئ اسئراپ وتئرعان يگئ جاقسئلاردئث ءبارئن توناپ الئپ، وزدةرئن يت جةككةنگة ايدادئ. بذدان كةيئن ءيئسئ قازاقتئث جارتئسئ اق سذيةك بولئپ دالادا شاشئلئپ قالعان اشتئق كةلدئ. 1937 - جئلدئث رةپرةسسياسئنا بايلانئستئ ةل ةركةك كئندئكتةن ءتذپ-تذگةل جذتادئ. ودان كةيئن سوعئس كةلدئ. ون سةگئز بةن قئرئقتئث اراسئنداعئ جاستاردئث ءبارئ مايدانعا اتتاندئ. ال قئرئقتان اسقانداردئث ءبارئن «ترؤد ارمياعا» الئپ كةتتئ. سودان ءبئزدئث ولكة «جةتئمدةر مةن جةسئرلةردئث ولكةسئ» دةپ اتاندئ. بذل تراگةديا ما، تراگةديا، دةپ جازادئ.
ابدئكةرئم بولئس 1934- جئلئ قئتايدا ومئردةن وتكةن. قاليحان ئسقاق، ابدئكةرئمدئ سوأةت كونسؤلئنئث قئزمةتكةرلةرئ ؤ بةرئپ ولتئرگةن، دةيدئ. 1937 -جئلئ قامباردئ، شابداندئ، قاحاننئث ةرجةتكةن ذلئ تئلةنشئنئ، ابدئكةرئمنئث كذيةؤ بالاسئ پةتربوردان زاث ؤنيأةرسيتةتئن بئتئرگةن عازيز قالبانوأتئ، قايئن اعاسئ ئسقاق يزةتوأتئ، ادأوكات سالئم جانازاروأتئ، شاكارئم قاجئنئث ذلئ زياتتئ ت.ب. ءبئر تذندة ذستاپ، كةثةس وداعئنا الئپ كةلئپ جوق قئلدئ.
بةكةن قايرات ذلئ
دةرةككوزئ:«نامئس» سايتئ