قذرئلتايعا قاتئسؤشئلار لةبئزئ
ةشقانداي قئسئمشئلئق كورئپ جاتقان جوقپئز. ءبئراق تاريحي وتانعا قايتؤ ءارقاشاندا ويئمئزدا، اتتةث سوعان كةدةرگئلةر دة از ةمةس. سونئث ئشئندة كوشئ-قون ماسةلةلةرئ قيئن ةكةنئن ةستئپ ءجذرمئز. سولاردئ جةثئلدةتئپ، قيئندئقتار جويئلاتئن بولسا، كةلگئمئز-اق كةلةدئ. قازاقستاندا تذرمئستئث جاقسئ ةكةنئن ءبئلئپ وتئرمئز. ءبئز كةلگةندة اعايئن-تؤعاندارئمئزبةن بئرگة كةلةمئز عوي. اسئرةسة، بالالارئمئز ةل جاققا بارعئسئ كةلةدئ. بذگئن ةلباسئمئزدئ كورئپ وتئرمئز، وعان دا قؤانئشتئمئز. دذنيةءجذزئ قازاقتارئن ءبئر جةرگة جيناپ، باسئمئزدئ قوسئپ وتئرعانئ ءذشئن ول كئسئگة العئس ايتامئن. ونئث وثاي شارؤا ةمةس ةكةنئن دة بئلةمئز. اللادان دةنساؤلئق تئلةيمئن ول كئسئگة.
ابؤ يسلام، رةسةي فةدةراسياسئ:
- ةل تاؤةلسئزدئگئنئث 20 جئلدئعئ قارساثئندا ءوتئپ وتئرعان قذرئلتايدا ذلكةن شةشئمدةر بولاتئنئنان ءذمئتتئمئن. ةلباسئ ن.نازاربايةأتئث سوزئنةن دة سونداي ءذمئت وتئن كوردئم. مةن ةندئگئ جةردة شةتةلدة تذراتئن قازاقتارمةن ارالاسؤ، ولارمةن مادةني، ةكونوميكالئق جانة عئلئمي جاعئنان ئنتئماقتاسؤ بذرئنعئعا قاراعاندا جيئرةك ءارئ تيئمدئرةك بولاتئن شئعار دةپ ويلايمئن. «نذرلئ كذش» اتتئ باعدارلامادا كورسةتئلگةن ماسةلةلةردئث تئم بولماسا 80 پايئزئ ناقتئ ئسكة اسسا - ذلكةن ولجا بولار ةدئ. ال ةندئ ءوز تاراپئمنان ايتار ذسئنئسئم، ماسكةؤدة ت م د-دا تذراتئن بارلئق قازاقتاردئث دذنيةجذزئلئك مادةني ورتالئعئ اشئلسا ةكةن دةيمئن. ويتكةنئ، ماسكةؤ توعئز جولدئث تورابئ عوي. ونداي ورتالئقتار ارميان، ءازئربايجان جانة ت.ب. حالئقتاردا بار. سونداي بةتكة ذستار ورتالئق بئزگة دة كةرةك-اق. ارينة، ماسكةؤدة كريمينالدئق جاعدايدئث قيئن، باسقا ذلتتارعا دةگةن باسقاشا كوزقاراستاردئث بارئ راس. ءبئراق «قاسقئردان قورئقساث، ورمانعا بارما» دةگةندةي، قايداعئ ءبئر توپتاردان قورقئپ، ءومئر سذرمةي وتئرا الامئز با؟ ماسكةؤدئث وزئندة عانا 15 مئثداي، ال بذكئل رةسةيدة 1 ميلليونعا جؤئق قازاق بار، سونداي جةردة قازاقستانمةن تئعئز بايلانئس ورناتقان ءبئر مادةني ورتالئق كةرةك قوي. بذل مةنئث ءوز ويئم.
ابدؤاقاپ قارا، تذركيا:
- ءبئز وسئ قذرئلتايعا ذلكةن ذمئتپةن كةلئپ وتئرمئز، ويتكةنئ بذل قذرئلتاي قازاقستاننئث كامةلةتكة تولعان شاعئندا ءوتئپ وتئر. قازئر قازاقستاننئث حالئقارالئق ارةناداعئ سالماعئ ءوستئ. ول الةمدئك ذلكةن باستامالارعا دا مذرئندئق بولئپ وتئر. وسئنئث ءوزئ ونئ الةمگة تانئتئپ، بةدةلئن كوتةرة ءتذستئ. ةندئ قازاقستان دياسپورا ماسةلةلةرئن دة تولئق شةشة الادئ دةگةن ويدامئز. وسئعان وراي مةن دياسپورا مينيسترلئگئنئث قذرئلؤئ شارت دةر ةدئم. قازئر قازاقتاردئث ذشتةن ءبئر بولئگئ شةت ةلدةردة ءجذر. ولاردئ قاتئستئرعان سئرتقئ ساياسات ءالئ كذنگة قازاقستاندا جاسالعان جوق. دياسپورا ساياساتئ دةگةندة تةك كوشئ-قون ماسةلةسئن عانا قامتؤ - ول ءبئرجاقتئلئققا ذرئندئرادئ. بذعان قوسا شةت ةلدةردة تذراتئن قازاقتار قازاقستانعا قانداي قئزمةت ةتة الادئ دةگةن ماسةلة كذن تارتئبئنة ةنگئزئلئپ، ونئ شةشؤ جولدارئن جاساؤ كةرةك. پرةزيدةنتتئث «قازاقستاننان نة الامئن دةپ كةلمةي، نة بةرةمئن دةپ كةلؤ كةرةك» دةگةن ءسوزئ دذرئس، ءبئراق جةكة ادامدار ماردئمدئ ةشنارسة بةرة المايدئ، ال ولاردئث كذشئن الگئندةي مينيسترلئك ءبئر ارناعا توعئستئرئپ، سئرتتاعئ قازاقتاردئث «قازاقستانعا قئزمةت ةتؤ ساياساتئن» جاساسا - ول ذلكةن كذش بولار ةدئ. ةكئنشئدةن، شةتةل قازاقتارئ مةن اتامةكةن قازاقتارئن، سونداي-اق شةتةلدةگئ قانداستاردئ ءوزارا بايلانئستئرؤ ماسةلةسئن قولعا الؤ كةرةك. ولار قازئر ءبئر-ءبئرئن تذسئنبةيتئن، ءبئر-ءبئرئن وقئپ، بئلة المايتئن جاعدايعا كةتئپ بارا جاتئر. سوندئقتان بارلئق قازاقتئث ورتاق ءالئپبيئ بولؤئ كةرةك. وسئ ءئستئ قازاقستان باستاپ قولعا الئپ، لاتئن قارپئنة كوشسة، ودان ءارئ شئنجاث قازاقتارئنئث وعان كوشؤئنة ئقپال ةتسة، ءبارئمئز ءبئر ءتذرلئ جازؤعا قول جةتكئزئپ، ءبئر-ءبئرئمئزدئ قالتقئسئز ذعاتئن بولار ةدئك.
قذرمانبةك ءالئمعازئ، قئتايدان كةلگةن ورالمان:
- مةنئثشة بارلئق ادامنئث جذرةگئندة اتامةكةنگة جةتؤگة دةگةن قذشتارلئق بولادئ. تارئداي شاشئلعان حالئقتئث بارئ دة ءوز وتانئنئث بولعانئن قالايدئ. ءوزئم دة سونداي سةزئمدئ باستان كةشكةن اداممئن. سوندئقتان دا قئتايدان 2001- جئلئ تؤعان جةرگة قونئس اؤداردئم. قازئر جاعدايئمئز جامان ةمةس. مةن دة ةلدةن الايئن دةپ ةمةس، بويئمداعئنئ بةرةيئن دةگةن اداممئن. تؤعان جةرئم مةنئث نيةتئمدئ قولدادئ، اباي اتئنداعئ وپةرا جانة بالةت تةاترئندا جةكة كونسةرتئمدئ بةردئم جؤئردا. ولجاس دةگةن ذلئم، ذكئباي دةگةن قئزئم بار. ةلباسئنئث ءسوزئ ذنادئ، ول كئسئ كةلةمئن دةگةندةرگة ةسئك اشئق ةكةنئن ايتتئ. ةندئ كةلؤ، كةلمةؤ اركئمنئث ءوزئنئث ساناسئنا بايلانئستئ نارسة عوي. مةنئثشة، بارلئق قازاقتار دا اتامةكةنگة ورالئپ، تؤعان جةردئث گذلدةنؤئنة وزدةرئنئث قولدان كةلگةن ذلةسئن قوسؤئ كةرةك. ءبئز مئنة، ءوز ةلئمئزدة، ءوز جةرئمئزدة، قذدايعا شذكئر، شالقئپ ءجذرمئز، ةشكئم كةؤدةمئزدةن يتةرئپ جاتقان جوق. كةرئسئنشة، بارلئق جةردة قولدان كةلگةن قولداؤلارئن كورسةتةدئ.
يرينا قارابولاتوأا، رةسةي فةدةراسياسئ:
- مةن از ساندئ حالئقتاردئث تئلدةرئ، داستذرلةرئ ساقتالؤ پروبلةمالارئمةن اينالئسامئن. سونئث ئشئندة جةرگئلئكتئ حالئقتاردئث فولكلورئن جينايمئن. ءبئزدئث تذمةن وبلئسئندا 151 حالئقتئث وكئلدةرئ تذرادئ. سونئث ئشئندة قازاق دياسپوراسئنئث الاتئن وزئندئك ورنئ بار. مةنئث اكةم قازاق، شةشةم ؤكراين قئزئ. مةنئث وي-پئكئرئم قازاق قئزئنئكئ بولعانئمةن، ءتئلئم ورئسشا. اكةم تورعايدا تذرعان، ول اقئن بولعان ةدئ. ءوزئم ارقالئق پةدينستيتؤتئن ءبئتئرئپ، تاعدئردئث جازؤئمةن تذمةنگة كةتئپ قالعان ةدئم. سول جاقتا تذرمئس قذردئم، بالالئ بولدئم. ءبئر قئزئعئ، مةنئث قئزئم ءوزئن ؤكراينمئن دةپ، ال ذلئم ءوزئن قازاقپئن دةپ ةسةپتةيدئ. وسئ جولئ مةن اتا-بابانئث رؤحئن سةزئنسئن دةپ ونئ وزئممةن بئرگة الئپ كةلدئم. قازئر مةن قازاق، تاتار حالئقتارئنئث بةسئك جئرلارئنان جيناق شئعارؤ ذستئندةمئن. ءسئبئر تاتارلارئ مةن قازاقتار وتة ذقساس كةلةدئ. ويتكةنئ، قازاق حالقئن قذراعان رؤ-تايپالاردئث 70 پايئزئ وندا بار ةكةنئ قازئر ءمالئم بولئپ وتئر. قذرئلتايدئ مةن ءار قيئردا جذرگةن قازاقتاردئث اراسئندا عئلئمي، ئسكةرلئك ئستةردةگئ ءوزارا ئنتئماقتاستئق ورناتؤ فورؤمئ دةپ قابئلدايمئن. سونئث ئشئندة مةن ءوزئم قازاقستان عئلئم اكادةمياسئنئث پرةزيدةنتئمةن كةزدةسئپ، قازاقتانؤ تاقئرئبئ بويئنشا ئسكةرلئك بايلانئستار ورناتؤ ماقساتئندا كةلئسسوزدةر جذرگئزدئم.
(«ةگةمةن قازاقستان» گازةتئ. 26- مامئر)