قئزئلباستار ةلئندةگئ قازاقتار

پارات - يران يسلام رةسپؤبليكاسئنا جاساعان ارنايئ ساپارئمئز اياقتالئسئمةن، قالعان ةكئ كذندئ (ذشاق اپتاسئنا ءبئر مارتة عانا قاتئنايدئ) تةككة وتكئزبةي، تاعدئر تاؤقئمةتئمةن وسئ جاققا قونئس اؤدارعان قازاق قانداستارئمئزدئث تذرمئس-تئرشئلئگئمةن تانئسؤدئ ءجون كوردئك
None
None

تؤعان ةلدئ اثساپ وتئرعان اعايئندارعا امانداسئپ قايتؤدئ وزئمئزگة پارئز سانادئق. ويئمئزدئ ةلشئلئك وكئلدةرئ دة قذپتاپ، قازاقتار كوپتةپ شوعئرلانعان گورگان قالاسئنداعئ باندةر-ة تذركئمةن اؤئلئندا تذراتئن قازاق اعايئندارمةن جذزدةسؤئمئزگة بولاتئندئعئن ايتتئ. استانادان ارنايئ كةلگةن دةلةگاسيا ذشاقپةن، ال ءبئز - جؤرناليستةر جةثئل كولئككة وتئرئپ تةهراننان ءتورت جذز شاقئرئمداعئ كارئ كاسپييدئث تولقئنئمةن تةربةلگةن گورگان قالاسئنا تارتئپ كةتتئك. ءبئر قئزئعئ، بذل ةلدة مةملةكةتئشئلئك ذشاقپةن قاتئناؤ باعاسئ تةمئرجول ذستئندة جذيتكئگةن پويئزدان دا ارزان ةكةن. ال ءبئز جول بويئ قئزئلباستار مةن وسئ ةلدةگئ قانداستارئمئزدئث تئنئس-تئرشئلئگئمةن تانئسئپ بارايئق دةپ جةثئل كولئكتئ تاثدادئق.

يرانباقتئث قازاقتارئ

قئزئلباستاردئث تاقئر تاؤلارئ اسقار شئثدئ الاتاؤداي مةنمذندالاپ كوز تارتئپ، مذزارت باسئ كذنمةن شاعئلئسئپ جاتپاعان سوث، باستاپقئدا كوثئلئمئز تولماي، قوثئلتاقسئپ قالعانئمئز راس-تئ. تةهراننان الئستاپ، تةثئز تئنئسئمةن تةربةلگةن گذلستان پروأينسياسئنئث گورگان قالاسئنا جاقئنداعان سايئن جايلاؤدئث جاسئل كئلةمئندةي جايقالعان الاپقا، پارسئلاردئث تئلئمةن ايتساق ةرام (يران) باعئنا ةنگةندةي كذي كةشتئك. وثتذستئك ايماق بولعاندئقتان بذل جاقتا كذن ءالئ جئلئ. قذرما، ماندارين، اپةلسين، كيأي سئندئ سؤبتروپيكالئق جةمئستةر ةندئ-ةندئ پئسئپ، بازار كوركئن كةلتئرئپ-اق تذر.

يران قازاقتارئ 1918-33 جئلدارئ ارالئعئندا «اسئرا سئلتةؤ بولماسئن، اشا تذياق قالماسئن» دةپ بار قازاقتئث مالئن سئپئرئپ الئپ، حالئقتئ جاپپاي اشارشئلئقا ذرئندئرعان سولاقاي ساياسات كةزةثئندة ماثعئستاؤدان، اقتاؤ، اتئراؤ ايماعئنان تذركئمةنستان ولكةسئنة ءوتئپ، سودان يراننئث سولتذستئك شةكاراسئنداعئ گذلستان پروأينسياسئنا توقتاعان. بذگئنگئ تاثدا بذل ايماقتا الاش ذرپاقتارئنئث 1000-عا جؤئق ءتذتئنئ قئزئلباستارمةن قويان-قولتئق ارالاسئپ، ئنتئماقتا كذن كةشؤدة. ءوز سالت-داستذرلةرئن ساقتاعان، ءتئلئ تذنئق قانداستاردئث جاعدايئ كوز قؤانتئپ، كوثئل سذيسئنتةرلئكتةي ةكةن.

ءبئز تذسكةن ءذيدئث وتاناسئ تويجان باليقئزئنئث ايتؤئنشا، تؤعان جةردئ قيماي قوشتاسقان اعايئننئث امالسئز كوشئ ءتذرلئ قيئندئقتارعا تاپ بولئپتئ. «اكة-شةشةمئز ازاپپةن كوشئپ كةلئپتئ. تذندة كوشةمئز، كذندئز جاتامئز دةپ ايتاتئن. ءشوپتئث باسئن باؤلاپ، ءذي ةتئپتئ. كةيئننةن پارسئلارمةن ةركئن ارالاسئپ، وسئ جاقتئث ءتئلئن ذيرةنئپ، ءومئر ءسذرؤ داعدئسئمةن تانئسئپ، جاعدايلارئن تذزةپتئ»، - دةپ ةسكة الادئ. بذل جاققا قانشا قانداسئمئزدئث قونئس اؤدارئپ بارعاندئعئ تؤرالئ ناقتئ دةرةك جوق. توقساننئث بةسةؤئنة كةلگةن جاثگئر كورپة اقساقالدئث ايتؤئنشا، 30 جئلعا جؤئق ؤاقئت بويئنا قازاقتار تذركئمةن جةرئندة تذراقتاي الماي، سذزةك، بةزگةككة شالدئعئپ قئرئلعان ةكةن. سودان امان قالعاندارئ پارسئ جذرتئنئث گذلستان، مازانداران پروأينسيالارئنئث بئرنةشة اؤئلدارئندا تذرئپ جاتئر. مذنداعئ جالپئ قانداستارئمئزدئث سانئ التئ جارئم مئثعا جؤئق.

داؤلةت يةمبةرديةأ، گورگان قالاسئنداعئ باس كونسؤل:

- يرانداعئ قازاقتار ءتذرلئ سالادا قئزمةت ةتئپ جاتئر. ماشينا جاساؤ، مذناي وثدةؤ، بانك ءئسئ، ؤنيأةرسيتةتتة ذستازدئق سئندئ قئزمةتتةردة جةمئستئ ةثبةك ةتؤدة. تذرمئس جاعدايئ، ءومئر ءسذرؤ دةثگةيئ جاقسئ. ءتئپتئ مئثعئرعان مال ايداماسا دا جاعدايئ وتة جاقسئ قانداستارئمئز دا بارشئلئق. جاستار وقؤ ئزدةپ بارئپ جاتئر قازاقستانعا. جالپئ، بذل جاقتاعئ قانداستارئمئز ورنئعئپ، تذراقتالئپ قالعان دةپ ايتؤئمئزعا بولادئ. قازئر قاريالاردئث كوبئ بالالارئنئث، نةمةرةلةرئنئث اتامةكةنگة اتباسئن بذرعاندارئن قالايدئ.

ءتئلئ تذنئق قانداستار

قانداستارئمئزعا ساپارلاپ بارا جاتقان كةزدة كوثئلدة ءبئر قورقئنئشتئث بولعانئ ايان ةدئ. ءبئزدئ قاجةت جةرئمئزگة جةتكئزئپ جذرگةن كولئك جذرگئزؤشئ بولات اعامئز «بذل ةلدة پارسئلار 60 پايئزدئ، ءازئربايجاندار 20 پايئزدئ قذرايدئ، ودان كةيئنگئ كةزةكتة ارمياندار، اؤعاندار، تذركئمةندةر تذر. ءبئراق تا باسقا تئلدة ءبئر دة ءبئر مةكتةپ جوق. ءبارئ دة پارسئ تئلئندة» دةگةن-دئ. سودان 80 جئلعا جؤئق وسئ جةردة تذرئپ جاتقان اعايئندارئمئز ءتئلئن ذمئتا باستاعان بولار دةگةن زاثدئ ساؤال مازالاعان. الايدا ءبئزدئ كذتئپ العان اعايئندار «اقسارباسئن» ايتئپ، «باؤئرئم-ايعا» باسقاندا تاث-تاماشا بولدئق. تئلدةرئ تازا. كيمةشةك كيگةن اپالار، شاپان جامئلعان اقساقالدار. قذددئ ءوزئمئزدئث اؤئلدئث ادامدارئ سياقتئ. 76 ميلليون پارسئ جذرتئنئث ئشئندة جذتئلئپ كةتپةي، ءتئلئن، ءدئلئن ساقتاعان، سالت-ءداستذرئن بةرئك ذستانعان قانداستارئمئزدئ كورگةندة قؤانئشئمئزدئ جاسئرا المادئق.

يران قازاقتارئ قازاقستان بيلئگئنئث نازارئنان تئس قالعان ةمةس. تةهرانداعئ ةلشئلئك قازاقتار كوپ شوعئرلانعان گورگان قالاسئنا كونسؤلدئق اشئپ، قانداستارئمئزدئ اتامةكةنمةن بايلانئستئرئپ وتئر. گازةت-جؤرنال، قازاقشا كئتاپ وقئعئسئ كةلگةندةر مةن قذجاتئنئث قيسئنئن كةلتئرة الماي جذرگةن اعايئن بئردةن كونسؤلدئق قئزمةتئنة جذگئنةدئ. قانداستارئمئز Caspionet تةلةارناسئ ارقئلئ ةلئمئزدةگئ جاثالئقتاردئ ةستئپ-ءبئلئپ وتئرادئ.

رةسمي جةرلةردة پارسئ تئلئندة سويلةگةنمةن، قازاقتار ءوز وتباسئندا تؤعان تئلئندة سويلةؤدئ قاتاث قاداعالاپ، تالاپ ةتئپ وتئرادئ. تئلدةن ايئرئلسا دئلئنةن اجئراپ، بولمئسئن بئلعايتئنئن تذسئنگةن اقساقالدار مذنئ جاستار جاعئنا ذنةمئ ةسكةرتؤمةن كةلةدئ. سوندئقتان دا ةثبةكتةگةنئنةن ةثكةيگةنئنة دةيئن تئلگة دةگةن قذرمةتتئ ساقتاپ قالعان.

اتالار اماناتئنا ادالدئق

اتا-ءداستذر - قازاق ءذشئن بذلجئماس زاثدئلئق. ءومئر ءسذرؤ فورماسئنا اينالعان قازاقئ ءداستذردئث يران قازاقتارئ اراسئندا ساقتالعانئنا تاعئ دا كوز جةتكئزدئك. قانداسئمئز ءابدئلساتتار بالي ءسوز اراسئندا «تذركئمةن مةن اؤعاننان قازاقتاردئث جاعدايئ جاقسئ. ءبئز باسقا ميللةتتةرگة، ءازئربايجان، ارميان، ءتئپتئ قئزئلباستارعا دا قئز بةرمةيمئز، قئز المايمئز» دةپ قالدئ. ءبئز ةلةث ةتة تذستئك. قازبالاپ سذراي باستاپ ةك، ءابدئلساتتار اقساقال «بذل - اتالار اماناتئ، بئزگة تاپسئرئپ كةتكةن. وعان ادالدئق تانئتؤئمئز كةرةك. وسئ ؤاقئتقا دةيئن ءبئز قئزئمئزدئ سئرتقا شئعارمادئق، باسقا ذلتتان كةلئن تذسئرمةدئك. ونداي جاعداي بولمايدئ دا. سوندئقتان دا ءبئز ءتئلئمئزدئ ساقتاپ، ءداستذرئمئزدئ جالعاستئرئپ كةلةمئز. ءبئراق جةتئ اتاعا تولماي جاستاردئ قوسپايمئز. كةلئن ءتذسئرؤ، كذيةؤ كورؤ، قذدالاسؤ، توي جاساؤ سالتتارئمئز، قذدايعا شذكئر، ساقتالعان» دةپ جاؤاپ بةردئ.

راس، ميلليوننئث ئشئندة وتئرعان از عانا وتباسئنئث بةرةكة-بئرلئگئ جاراسئم تاؤئپ، ئنتئماقتا ءومئر سذرةتئنئن ذلتتار دوستئعئ سئناعئنا اينالعان ءوز جةرئمئزدة تالاي كورئپ، ءبئلئپ ءجذرمئز. قالئث قئزئلباستئث اراسئندا ساناسئ ؤلانباي، بولمئسئ بئلعانباي، ءبئتئمئ قذلدانباي ةركئن وتئرعان اعايئننئث تؤعان جةرگة دةگةن ساعئنئشئ ءار جئل سايئن قذتتئ قونئسقا كوش باسئن تذزةپ جاتقان ذلئ سالتاناتقا ذلاسؤدا.

مذرات ئسمايئلوأ، قازاقستاننئث يرانداعئ ةلشئلئگئنئث ؤاقئتشا سةنئمدئ وكئلئ:

- بذگئندة بذل ةلدة 6500-دةي قازاق دياسپوراسئ تذرئپ جاتئر. قازئرگئ تاثدا مةملةكةتتئك كأوتا بويئنشا اتاقونئسقا كوشؤدئ ذيئمداستئرؤدامئز. بيئل جةتئ وتباسئن ةلگة كوشئرةمئز دةپ جوسپارلاپ وتئرمئز. جانة دة ةكئ ةلدئث رؤحاني-مادةني بايلانئسئ جاقئن. ويتكةنئ تاريحي توعئسؤلارئمئز دا كوپ بولعان. بئلتئرعئ جئلئ ابايدئث ولةثدةرئن، قاراسوزدةرئن پارسئ تئلئنة اؤداردئق. مذحاممةد شاتقام دةگةن ازاماتئمئزدئث ارقاسئندا. وعان ةلشئلئك مذرئندئق بولئپ، باسپادان شئعاردئق. الداعئ ؤاقئتتا ءبئراز جوسپارلارئمئز بار. جالپئ، پارسئ ةلئندةگئ قانداستارئمئز قاعاجؤ كورئپ جاتقان جوق.

پارسئ كئلةمئ قازاقئ قولدا

قئزئلباستار ةلئندةگئ قانداستارئمئز ارادا تالاي ؤاقئت وتسة دة انا تئلدةرئن ذمئتپاعاندارئمةن قوسا، سالت-ءداستذرئ مةن ادةت-عذرپئن بةرئك ذستانعان. قازاقتاردئث تذرمئسئندا قولونةردئث، اسئرةسة كئلةمنئث ورنئ بولةك. كةز كةلگةن قانداسئمئزدئث ذيئنة كئرسةثئز، قئز-كةلئنشةكتةردئث قولئنان شئققان كئلةمدةردئ كورةسئز. قئزدئث جاساؤئندا مئندةتتئ تذردة بئرنةشة كئلةم بولادئ. بذل جاقتا قئزدار كئلةمدةرئن وزدةرئ توقئپ، ازئرلةيدئ. داستذرگة اينالعان كئلةم توقؤ ءذردئسئن قازاق قئز-كةلئنشةكتةرئ اراسئندا كاسئپ ةتكةن شةبةرلةر دة وتة كوپ.

- كئلةمدئ ءوزئمئز ءذشئن توقيمئز. ونئ توقؤعا 40 كذندةي ؤاقئت كةتةدئ. ءتورت قئز ةثبةكتةنةدئ. ارينة، كئلةمنئث ماشينامةن توقئلعان، بازاردا دايئن ساتئلاتئندارئ دا بار عوي. ءبئراق بئزگة وسئ ءداستذردئ ولتئرمةس ءذشئن ءوزئمئز توقيمئز. ءبئر وكئنئشتئسئ، ءبئزدئث قئزدارئمئز وزدةرئنئث جاساؤلارئنا كئلةمدئ وزدةرئ توقيدئ، ال مئنا نةمةرةلةرئمئز بذل داستذردةن جئراقتاپ بارادئ، - دةپ قئنجئلئس ءبئلدئردئ تويجان بالي قئزئ.

قازئردة الةم بويئنشا پارسئ كئلةمدةرئنئث باسئ باسئم. 10 جئلعا جؤئق توقئلاتئنئ، ذزئندئعئ بئرنةشة ونداعان مةترگة سوزئلاتئنئ دا بار. ال باعاسئ - بئرنةشة ءذيدئث قذنئ بولادئ. نةعذرلئم ذزاق توقئپ، تالئقپاي تةر توككةن قئزئلباستار مذنداي ةثبةگئن 200 مئث دوللارعا دةيئن باعالايدئ. كوز جايناتقان كئلةمنئث وتپةي قالئپ جاتقانئ جانة جوق.

راس، يران قازاقتارئنئث ءبئر توبئ قازاقستان تاؤةلسئزدئككة قول جةتكئزگةن سوث، ودان بةرئدة ةكئ مئثئنشئ جئلداردئث باسئندا ءوز كذشتةرئمةن جانة قازاقستاننئث تئكةلةي قولداؤئمةن كئندئكتةرئ بايلانعان وتانئنا ورالا باستادئ. ولاردئث اراسئندا قولئنان ونةر تامعان قئز-كةلئنشةكتةر بارشئلئق. ةندئگئدة وسئ شةبةرلةردئث باسئن بئرئكتئرئپ، ارنايئ ءوندئرئس ورئندارئن اشسا - الداعئ ؤاقئتتا قازاقئ قول كئلةمنئث توردةن ئعئسئپ، بوساعادان ورئن تةپپةؤئنة ذلةس قوسار ةدئ. سونداي-اق ذلتتئق قولونةردئث ذلگئسئ رةتئندة قولدان كئلةم توقيتئن شةبةرلةردئ ساقتاپ قالؤعا، شاكئرتتةر تاربيةلةؤگة جول اشؤعا مذمكئندئك تؤار ةدئ-اؤ دةگةن وي باندةر-ة تذركئمةننةن ذزاپ كةتكةنشة مازا بةرمةدئ.

اقبوبةك پةن قايئپ: عاشئقتار عازالئ

ماثعئستاؤ جةرئندة بولعان ادام مئندةتتئ تذردة اقبوبةك پةن قايئپتئث عاشئقتئق جئرئنان، قاپالئ ومئرئنةن سئر شةرتةتئن قيسسا-داستاننئث بئرنةشة نذسقاسئن ةستيدئ. اقبوبةك ارؤعا عاشئق بولعان زةرگةر قايئپ ماحاببات دةرتئنةن اقئنعا اينالادئ. تاؤ مةن تاسقا، سايراعان قذس ذنئنة اقبوبةك ةسئمئن قوسئپ شئرقايدئ. ءذش مارتة الئپ قاشئپ، امالسئزدان بابالار كةسئمئنة مويئنسذنئپ، عاشئعئنان ايئرئلعان قايران قايئپ تذركئمةن جةرئندة كوز جذمعان ةكةن. ال گورگانداعئ قازاقتار اؤئلئنا كةلئن بولئپ تذسكةن اقبوبةك وتاسقان جارئمةن تاتؤ-ءتاتتئ ءومئر ءسذرئپ، ءذبئرلئ-شذبئرلئ بولسا دا، قايئپقا دةگةن سةزئمئن سؤئتپاي، ولةر الدئندا قايئپتئث قولئنان شئققان جذزئك-بئلةزئگئنة قاراپ جاتئپتئ. «قايئپتان قالعان قايران دذنيةلةر... يئسئ ماثعئستاؤ بئلةتئن اقبوبةك ةدئم عوي. سذيةگئمة تذسكةندةر السئن، كوزدةرئندةي كورئپ ءجذرسئن. اللا شئن عاشئقتاردئ انا دذنيةدة قوسادئ دةؤشئ ةدئ عوي. قايئپپةن سول جاقتا جذزدةسةرمئن. اقبوبةك پةن قايئپتئث ةسئمئ ءارقاشان قاتار ايتئلادئ» دةگةن ةكةن اؤئرئپ جاتقان ساتئندة.

اقبوبةكتئث ومئردةن وزعانئنا الپئس جئلعا جؤئقتاپتئ. توقساننئث بةسةؤئنة كةلگةن جاثگئر كورپة اقساقال «اقبوبةكتئث كوزئن كوردئك قوي. وتة سئمباتتئ، وجةت، ءور ةدئ» دةپ ةسكة الادئ. وتكةن عاسئردئث ورتاسئندا گورگان قالاشئعئنئث شةتكةرئ تذسئندا قازاق قاؤئمشئلئعئ بولعان ةكةن. ؤاقئت ءوتئپ، زامانا بةدةرئ قالئثداي تذسكةندة قالا اؤماعئ كةثةيئپ، شةتكةرئ تذرعان قازاق قاؤئمشئلئعئ قالانئث قاق ورتاسئندا قالئپ قويادئ. اقبوبةكتئث سذيةگئ سول ارادا. جةرگئلئكتئ بيلئك ءاؤ باستا سول جةردئ تذزةپ، قالا سالماقشئ بولعان. ءبئراق قازاقتئث باس كوتةرةرلةرئ جوعارئعا ءسوزئن وتكئزئپ، ول جةردئ ءذي سالؤدان امان الئپ قالئپتئ. ةسةسئنة، جةرگئلئكتئ بيلئك ول جةرگة اعاش وتئرعئزئپ، پارككة اينالدئرئپتئ. سول پاركتئث ئشئندة اقبوبةكتئث بةيئتئ بار دةيدئ اقساقالدار. باسئنا ةكئ اعاش وتئرعئزئلعان. سول ةكئ اعاش - بةلگئ ئسپةتتةس. وسئدان ةكئ جئل بذرئن اقتاؤدان ازاماتتار كةلئپ، اقبوبةكتئث باسئنا مازار تذرعئزؤعا اقئلداسئپ، ماقذلداسئپ تاراسئپتئ. قازئر قانداستارئمئز سول ازاماتتاردئث جولئنا ذمئتپةن قاراپ ءجذر.

اأتور: دارحان بةيسةنبةك ذلئ، الماتئ - تةهران - گورگان - الماتئ

(«الاش ايناسئ » گازةتئ، 15- قاثتار. 2011 - جئل)

سوڭعى جاڭالىقتار