قازاق مةنسئنبةيتئن ةشكئنئ ةؤروپا «ةركةلةتئپ» وتئر

قپارات - قذيماقذلاق قارتتاردان ةشكئ جايئندا ةستئ اثگئمة ةستئپ وستئك. سةكسةك اتا تذقئمئنئث ادام ومئرئندة پايداسئ زور ةكةن. بذل جايئندا كونةكوز قاريالار مايئن تامئزا اثگئمةلةپ وتئراتئن. اتا-بابالارئمئز ةشقانداي عئلئمعا سذيةنة قويعان جوق. دةرتئنة داؤا ئزدةگةندة ةشكئنئث ءسذتئن ءئشتئ. دةنساؤلئققا جذعئمدئ اس ةسةبئندة ةشكئ ةتئنةن دة تارتئنا قويمادئ. ونئث تةرئسئ مةن ءتذبئتئن دة قاجةتئنة جاراتتئ. دةسة دة، ةشكئنئ تذلئكتئث تذرئنة نةگة جاتقئزا قويماعانئ تذسئنئكسئز. قازةكةمنئث كوشپةلئ تئرشئلئگئندة باستئ مانگة ية بولعان ءتورت تذلئكتئث قاتارئندا ةشكئ مالئ جوق. ونئ قوي مالئمةن قوسارلاپ ايتادئ
None
None

سول كوزقاراس ءالئ دة سةيئلة قويعان جوق. ءبئزدئث ةلئمئزدة ةشكئ شارؤاشئلئعئنا دذرئس كوثئل بولئنبةي كةلةدئ. جالپئ، جذمئر جةردة ةشكئ ازيا جانة افريكا قذرلئعئندا كوپ كةزدةسةدئ. دةگةنمةن ةؤروپادا اتالمئش شارؤاشئلئقتئ دامئتؤعا ةرةكشة ءمان بةرئلئپ وتئر. اسئرةسة گوللانديا مةن فرانسياداعئ شارؤا قاؤئمئنئث ةشكئ وسئرؤمةن-اق شةكةسئ شئلقئپ وتئر. الةمنئث كوپتةگةن ةلئندةگئ دذكةن سورةلةرئندة فرانسؤز شارؤالارئنئث ءونئمئن كةزدةستئرؤگة بولادئ. بارلئعئنئث ورايئن كةلتئرگةن. جاعدايلارئ جامان ةمةس. قانشاما قارجئ قالتاعا قذيئلئپ جاتئر. بذل ةلدةردة ةشكئ جايئلئمعا سئيماي جاتقان جوق. ءاربئر ئسئنة ةسةپپةن قاراپ ذيرةنگةن ةؤروپالئقتار مول ونئمگة قول جةتكئزؤ ماقساتئندا اسئل تذقئمدئ ةشكئ مالئن وسئرةدئ.

تورتكذل دذنيةدة 1 ميلليارد شاماسئندا ةشكئ مالئ بار ةكةن. ونئث سانئ جونئنةن قئتاي كوش باستاپ تذر. وندا 180 ميلليون باسقا جؤئق سةكسةك اتا تذقئمئ باعئلاتئن كورئنةدئ. ودان كةيئنگئ ورئندارداعئ ءذندئستاندا - 130، پاكئستاندا - 50، بانگلادةشتة - 40، يران مةن نيگةريادا - 30، سؤدان، ةفيوپيا، يندونةزيا مةن سوماليدة 20 ميلليون شاماسئندا مالدئث وسئ تذقئمئ كةزدةسةدئ. بئزدة شة؟ ولاردئث سانئ بار-جوعئ 2 ميلليون باستان اسپايدئ.

قايسئبئر جئلدارئ سئر وثئرئنة شأةسيادان ماماندار كةلدئ. جةرگئلئكتئ شارؤا قاؤئمئنئث تئرشئلئگئمةن تانئسقان ولار ءبئزدئث ةشكئلةرگة تاثعالئپ قايتتئ. سكانديناأيا تذبةگئندةگئ ةلدئث وكئلدةرئ ةشكئ باعؤمةن اينالئسادئ ةكةن. كذتئمگة العان تذلئكتةرئ بئزدةگئدةي قوثدئ ةمةس كورئنةدئ. ولار تاثعالعاننان: «سئزدةر قانداي ازئق بةرةسئزدةر؟» - دةدئ. وكئنئشكة قاراي، ءبئزدئث ةشكئلةرگة ونداي قامقورلئق جاسالمايتئنئ تاعئ دا بةلگئلئ.

شأةدتةر ةشكئ ءتذبئتئنئث قالئث ةكةندئگئنة دة باس شايقاپ قايتقانئن كوزبةن كوردئك. قوناقتار اتالمئش مالدان قانشا پايدا تاؤئپ جاتقانئن بئلگئسئ دة كةلدئ. دةگةنمةن ءبئزدئث شارؤالار ذندةمةي قذتئلدئ دةؤگة بولادئ. ويتكةنئ وعان كوثئل ءبولئپ جذرگةن ةشكئم جوق ةمةس پة؟!

دارئگةرلةر ةشكئ ءسذتئنئث پايدالئ ةكةنئن جوققا شئعارمايدئ. ونئث قذرامئندا دةنساؤلئققا وتة قاجةتتئ دارؤمةندةر كوپ كورئنةدئ. اتاپ ايتقاندا، اسقازان-ئشةك جولدارئنئث اؤرؤلارئ، سؤسامئر اؤرؤلارئنا قارسئ تيگئزةتئن اسةرئ مول. سونداي-اق اعزانئث قورعانئستئق قاسيةتتةرئن ارتتئرا تذسةدئ. ةشكئ ءسذتئنئث قذرامئنداعئ قانئقپاعان ماي قئشقئلدارئ دا دةننئث ساؤلئعئنا وث اسةرئن تيگئزةدئ. اتالمئش قئشقئلدار نةسةپ ايداؤ جولدارئنا تاپتئرماس ةم ةكةن. ةشكئ ءسذتئ ادام اعزاسئندا تةز قورئتئلادئ. ءتئپتئ ول جاس بالالارعا ارنايئ تاعام ةسةبئندة پايدالانئلادئ. كونةكوز قاريالار «ةشكئ ءسذتئ قذرامئ جاعئنان انا سذتئمةن پارا-پار» دةگةندئ بةكةر ايتپاعان بولار...

قازاق جةرئندة ةشكئ مالئن وسئرؤگة مول مذمكئندئك بار. ةلئمئزدة تابيعي جايئلئم كولةمئ جةتةدئ. دةرةككة كوز سالساق، قازاقستاندا 180 ميلليون گةكتارعا جؤئق تابيعي جايئلئم بار ةكةن. ودان قالدئ، ةشكئ باعؤعا وتة قولايلئ 7،2 ميلليون گةكتار شاماسئندا تاؤلئ ءوثئر ورنالاسقان. سونداي-اق 20 ميلليون گةكتار شاماسئندا تاستئ ايماقتار بار. تاستان-تاسقا سةكئرئپ ذيرةنگةن ةشكئ مالئ ءذشئن جايئلئم بئزدة مولئنان جةتئپ جاتئر. وكئنئشتئسئ، بئزدة وعان دةگةن دذرئس كوزقاراس جةتكئلئكسئز. ءوزئمئز باققاننان گورئ، سئرتتان ساتئپ العاندئ وثاي سانايمئز. ةلئمئزدة مال شارؤاشئلئعئن دامئتؤ باعئتئندا ءتورت تذلئك قاتارئنان «قذرمةتتئ» ورئن الا الماي قالسا دا، ةشكئ مالئن وسئرؤگة كوثئل بولگةنئمئز وتة ورئندئ بولار ةدئ. ارينة، بذگئنگئ زاماندا وتكةننئث ولشةمئ جذرة قويماسئ انئق. «ايداعانئث - بةس ةشكئ، ئسقئرئعئث جةر جارادئ» دةؤگة بولماس.

قاشاننان دا قالت ايتپايتئن حالقئمئز ءبئر كةزدةرئ «ةسئ كةتكةن ةشكئ جينايدئ» دةگةن ءتامسئلدئ ارتتا قالدئرعان ةكةن. بذل ناقئل مالدئث بذل تذقئمئنئث وسئمتال ةكةندئگئنة بايلانئستئ ايتئلسا كةرةك-تئ. ةسةبئن بئلگةنگة ةشكئ ءوسئرؤ وتة ءتيئمدئ كاسئپتئث كوزئ ةكةنئ كورئنئپ تذر. دةگةنمةن ءالئ كذنگة دةيئن ةشكئ مالئنا دذرئس نازار اؤدارئلماي كةلةدئ.

باؤئرجان بةكبانوأ، قئزئلوردا قالاسئنداعئ 1 ةمحانا دارئگةرئ:

- ةشكئ ءسذتئنئث پايدالئلئعئ جايئندا قايتالاپ ايتؤدئث ءوزئ ارتئق. ول 600 گة تارتا ءشوپ ءتذرئن قورةك ةتةدئ. جئلقئ، سيئر جانة قوي مالئ ودان بئرنةشة ةسة از شوپپةن قورةكتةنةدئ. وسئنئث ارقاسئندا ةشكئ ءسذتئ مةن ةتئندة ادام اعزاسئنا وتة قاجةتتئ دارؤمةندةر كوپ بولادئ.

اأتور: ءادئلجان ذمبةت، قئزئلوردا وبلئسئ

(«الاش ايناسئ» گازةتئ، 14- قاثتار. 2011 - جئل)

سوڭعى جاڭالىقتار