استانادا وتكةن ة ق ئ ذ سامميتئنئث قورئتئندئسئ: ءتوراعالئقتئث تاماشا تابئسئ - جاسامپازدئقتئث جارقئن جةثئسئ
بذل فورؤمنئث قورتئتئندئسئ الةمدئك بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا تالقئلانئپ جاتئر. وسئعان وراي «قازاقپارات» ذلتتئق اقپارات اگةنتتئگئ قازاقستاندئق جانة شةتةلدئك بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا جاريالانعان استانا سامميتئنة ارنالعان قئزئقتئ ءارئ وزةكتئ ماتةريالدارعا شولؤئن ذسئنادئ.
«ةگةمةن قازاقستان» گازةتئنئث 29- جةلتوقسان كذنگئ سانئندا فيلولوگيا عئلئمدارئنئث دوكتورئ، پروفةسسور باعدات كارئبوز ذلئنئث «ءتوراعالئقتئث تاماشا تابئسئ - جاسامپازدئقتئث جارقئن جةثئسئ» دةگةن كولةمدئ ماقالاسئ جاريالاندئ. تاؤةلسئزدئگئمئزدئث تؤئن الةم اسپانئندا جةلبئرةتكةنئمئزگة 19 اق جئل بولعانئمةن، ةؤروپا مةن ازيانئث، سولتذستئك امةريكانئث 56 مةملةكةتئ مذشة ةؤروپاداعئ قاؤئپسئزدئك جانة ئنتئماقتاستئق ذيئمئنئث (ة ق ئ ذ) سامميتئ ورتالئق ازيا ةلدةرئنئث، سونداي-اق ت م د مةملةكةتتةرئنئث ئشئنةن ءبئرئنشئ بولئپ قازاقستاندا، استانادا وتكةنئن باسا ايتقان ماقالا اأتورئ بذل ةلئمئز ءذشئن، حالقئمئز ءذشئن جاؤاپتئ ءارئ ابئرويلئ، ساياسي هام تاريحي وقيعا بولعانئ داؤسئز ةكةندئگئن العا تارتادئ. الةمدةگئ ةث بةدةلدئ ذيئمداردئث ءبئرئ - ة ق ئ ذ سامميتئنئث استانادا ءوتؤئ ارقئلئ قازاقستان مةملةكةتئنئث، قازاق ةلئنئث تاؤةلسئزدئگئ ءتورتكذل دذنيةگة تذگةل تانئلئپ قانا قويماي، ونئث دذربةلةثگة تولئ دذنيةجذزئلئك ساياسات ساحناسئنئث تورئنةن بةرئك ورئن العانئ دالةلدةنگةنئنة دة نازار اؤدارادئ. «ةلئمئزدئث ةثسة كوتةرئپ، الةمدةگئ بةدةلدئ ذيئمداردئث ءبئرئ - ة ق ئ ذ-عا تابئستئ ءتوراعالئق جاساعانئنئث جالعاسئنداي بولئپ وتكةن سامميتتئث ذلكةن ناتيجةسئ استانا دةكلاراسياسئنئث قابئلدانؤئ بولعانئ تاعئ ايان. بذل سامميتتةن كةيئن، الةمدئك دةثگةيدةگئ ساراپشئلاردئث ايتئپ وتئرعاندارئنا دةن قويساق، ة ق ئ ذ-نئث نةگئزگئ جذمئسئ ةندئ بالقاننان كاأكاز ءوثئرئ مةن ورتالئق ازياعا قاراي باعئتتالاتئنئ بايقالادئ. ة ق ئ ذ كذن تارتئبئندةگئ نةگئزگئ ماسةلةلةردئث ءبئرئ، سونداي-اق، ةسئرتكئمةن كذرةس بولاتئنئ دا بةلگئلئ. بولاشاقتا تةك ةسئرتكئ عانا ةمةس، ادامزاتتئث بذگئنئ مةن بولاشاعئ ءذشئن باسقا دا قاؤئپسئزدئك ماسةلةلةرئ تؤرالئ كةلةلئ اثگئمة قوزعالاتئنئ انئق»، - دةيدئ پروفةسسور ماقالاسئندا.
قازئر كوپشئلئك اراسئندا «ة ق ئ ذ-نئث ءئس-قيمئل جوسپارئ» دةپ اتالاتئن قذجات نةگة قابئلدانبادئ؟» نةمةسة «اتالمئش قذجات سونشالئقتئ ماثئزدئ بولمادئ ما؟» دةگةن ءتارئزدئ سذراقتار كوپشئلئكتئث كوكةيئندة جذرگةنئ ءمالئم. وسئ ورايدا «ايقئن» گازةتئ ق ر سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ ة ق ئ ذ دةپارتامةنتئنئث ديرةكتورئ سةرجان ابدئكارئموأتةن سذحبات العان. سذحبات گازةتتئث 6- قاثتار كذنگئ نومئرئندة «استانا سامميتئنئث تاريحي ماثئزئ نةدة؟» دةگةن تاقئرئپپةن جاريالاندئ. «مةنئث ايتپاعئم، ءئس-قيمئل جوسپارئ ذيئم قئزمةتئنئث بارلئق ولشةمدةرئ بويئنشا جالپئلاما العاندا كةلئسئلگةن، تةك سوزئلمالئ جاثجالدار بويئنشا انئقتامانئ (ذعئمدئ) كةلئسؤدة عانا پروبلةما بولدئ. قازاقستان ة ق ئ ذ-نئ باسقارعان ءبئر جئلدئث ئشئندة قولئنان كةلگةننئث ءبارئن جاسادئ، ءبئراق سوزئلمالئ جاثجالداردئث تذيئندةرئ سوثعئ 15-20 جئل بويئ شةشئلمةي كةلة جاتقانئن ةسكةرسةك، ول پروبلةمالاردئ بئردةن شةشئپ تاستاؤعا بولادئ دةپ ايتؤ قيسئنسئز بولار ةدئ. وزدةرئثئز بئلةسئزدةر، مئسال ءذشئن ايتاتئن بولساق، ئستامبذل سامميتئنئث مازمذندئ نةگئزدةمةسئ 3 جئل بويئ ازئرلةندئ، ال سامميتتئ ذيئمداستئرؤشئلئق-دايئندئق جذمئستارئ ءبئر جئل بويئ جذرگئزئلدئ. ال قازاقستان 3 ايدئث ئشئندة سامميتتئث تذجئرئمداماسئن دا، ونئ ذيئمداستئرؤ ماسةلةلةرئن دة ازئرلةپ شئقتئ»، - دةيدئ سذحباتئندا س. ابدئكارئموأ.
ال ق ر پرةزيدةنتئ جانئنداعئ قازاقستان ستراتةگيالئق زةرتتةؤلةر ينستيتؤتئنئث باس عئلئمي قئزمةتكةرئ، ساياساتتانؤ عئلئمئنئث دوكتورئ، پروفةسسور مذرات لاؤمؤلين استانا سامميتئ، ءسوز جوق تاريحتا قالاتئندئعئن باسا ايتا كةلئپ: «قازاقستان ة ق ئ ذ-نئث گةوگرافياسئن كةثةيتتئ. بذرئننان قالئپتاسقان «ةؤرواتلانتيكالئق قاؤئپسئزدئك» دةگةن ذعئمدئ «ةؤرازيالئق قاؤئپسئزدئككة» وزگةرتتئ. ياعني قاؤئپسئزدئك ماسةلةسئن ةؤروپانئث قاؤئپسئزدئگئ، ازيانئث قاؤئپسئزدئگئ دةپ الالاؤعا بولمايتئنئن دالةلدةدئ. ءارئ وسئ باعئتتا جذمئس ئستةدئ. ة ق ئ ذ 10 جئل بويئ ينستيتؤسيونالدئ جانة يدةولوگيالئق تئعئرئقپةن بةتپة-بةت كةلدئ. استانا سامميتئ ةكئ كذن ئشئندة سول تئعئرئقتان الئپ شئقتئ. سامميت بولئپ جاتقان كذندةرئ ءبئرقاتار باتئس مةملةكةتتةرئ پئكئرتالاستئث باعئتئن ادام قذقئعئ، دةموكراتياعا قاراي ويئستئرعئسئ كةلگةنئ سئرت كوزگة بةلگئلئ بولئپ قالدئ. ءتئپتئ مذنداي ذستانئم ا ق ش-تئث مةملةكةتتئك حاتشئسئنئث سوزئنةن انئق اثعارئلئپ تذردئ. باستئ جةثئس - دةكلاراسيانئث قابئلدانؤئ. بذل - قازاقستان ديپلوماتياسئنئث جةثئسئ»، - دةگةن ويئن العا تارتادئ.
«استاناداعئ ةقئذ سامميتئ ذيئمنئث ءوزئ ءذشئن دة، سونئمةن قاتار قازاقستان ءذشئن دة ءسوزسئز ماثئزدئ وقيعا بولدئ. استانالئق كةزدةسؤدة ءبئرقاتار قاتئسؤشئلار اراسئنداعئ وتكئر پئكئرتالاس اياسئندا قازاقستان ءوز ءتوراعالئعئن جوعارئ پوزيتيأتئ نوتادا اياقتاپ، العا قويعان ماقساتئن ءتيئمدئ ورئنداي الدئ. ءبئزدئث ةلئمئزدئث وسئنداي بةدةلدئ حالئقارالئق ذيئمعا ءتوراعالئق ةتؤئنئث ءوزئ ماثئزدئ جةتئستئك. دةگةنمةن ةث ماثئزدئسئ استانا وسئمةن عانا شةكتةلگةن جوق»، دةلئنگةن «كازاحستانسكايا پراأدا» گازةتئنئث 7- قاثتار كذنگئ نومئرئندة جارئق كورگةن «ميسسيا زاأةرشةنا ؤسپةشنو» دةگةن ماقالادا.
باسئلئمنئث اتاپ وتؤئنشة، قازاقستان ة ق ئ ذ-داعئ ءتوراعالئعئن اؤقئمدئ پروبلةمالاردئ شةشؤگة ذمتئلماستان-اق تئنئش وتكئزؤئنة دة بولار ةدئ. ويتكةنئ وتكةن جئلدئث كوكتةمئندة قئرعئزستاندا بولعان قاقتئعئستاردئ رةتتةؤگة قازاقستاننئث وتة ءتيئمدئ قاتئسؤئ ةلئمئز تاراپئنا ةشقانداي تالاپ تؤدئرماس ةدئ. «ة ق ئ ذ-دا وقيعا كةلةشةكتة قالاي دامئسا دا قازاقستاننئث ءتوراعالئعئ كةزئندة ازئرلةگةن بولاشاقتاعئ دامؤ ءذشئن تذعئرناما بولدئ»، - دةپ جازادئ باسئلئم.
«كةشةگئ اپتادا أةنادا وتكةن تذراقتئ كةثةس جينالئسئندا قازاقستان ة ق ئ ذ ءتوراعالئق تئزگئنئن سالتاناتتئ جاعدايدا ليتأاعا تاپسئردئ. اقوردانئث ءئرئ ساياسي باستاماسئ - ة ق ئ ذ-عا 2010- جئلئ ءتوراعالئق ةتؤ ءئسئ وسئلايشا مارةسئنة جةتتئ. ال ونئث ناتيجةسئ تالقئلانئپ، ساراپقا ءتذسئپ جاتئر. قازاقستاننئث ة ق ئ ذ-عا ءتوراعالئق ةتؤئنئث باستئ ناتيجةس- 2010 جئلعئ 1-2 - جةلتوقساندا وتكةن استانا سامميتئندة استانا دةكلاراسياسئنئث قابئلدانؤئ. بذل شارانئث ةث ذلكةن جةتئستئگئ دة وسئ ةكةنئ داؤسئز»، - دةلئنگةن «تذركئستان» گازةتئنئث 30- جةلتوقسان كذنگئ نومئرئندة جاريالانعان «استانا دةكلاراسياسئنئث ساياسي ءمانئ» دةگةن ماقالادا.
باسئلئمنئث جازؤئنشا، استانا دةكلاراسياسئ ةؤرواتلانتيكالئق جانة ةؤرازيالئق قاؤئپسئزدئك قاؤئمداستئعئنئث نةگئزئن سالؤعا جول اشتئ. "جالپئعا ورتاق قاؤئپسئزدئك" اتتئ دةكلاراسياسئندا 56 مةملةكةتتئث وكئلدةرئ وزدةرئنئث ةركئن، دةموكراتيالئق ءارئ كةلئسئلگةن قاعيدالارعا سذيةنگةن، ورتاق مئندةتتةمةلةر مةن ماقساتتارعا نةگئزدةلگةن ةؤرواتلانتيكالئق جانة ةؤرازيالئق قاؤئپسئزدئكتئث ورتاق جانة ءبئرتذتاس قاؤئمداستئعئن قذرؤ جولئنداعئ پئكئر ورتاقتاستئعئن تاعئ ءبئر رةت نئقتادئ. وسئ دةكلاراسياسئنئث 2-تارماعئندا 56 مذشة-مةملةكةتتئث ءبارئ دة ب ذ ذ جارعئسئنا، ة ق ئ ذ-نئث بارلئق نورمالارئ مةن قاعيدالارئنا، مئندةتتةمةلةرئنة، ونئث ئشئندة حةلسينكئ قورئتئندئ اكتئسئنة، پاريج حارتياسئنا، ةؤروپالئق قاؤئپسئزدئك حارتياسئنا ت.ب. قذجاتتارعا جذگئنةتئندئگئ ايتئلعان. ة ق ئ ذ-عا مذشة مةملةكةتتةردئث قاؤئپسئزدئگئ بارلئق مذشة مةملةكةتتةردئث قاؤئپسئزدئگئمةن ةتةنة بايلانئستئ. ءاربئر مذشة مةملةكةتتئث قاؤئپسئزدئك قذقئعئ ءوزارا تةث. استانا دةكلاراسياسئنئث وزةگئ - وسئ. ة ق ئ ذ مذشةلةرئ تذگةلدةي وسئ ذيئم جذمئسئنئث تيئمدئلئگئن ارتتئرؤ جولئنداعئ جذمئستاردئ جالعاستئرؤعا ؤاعدالاستئ. شئندئعئندا، استانا دةكلاراسياسئنئث قابئلدانؤئنئث ءوزئ - ة ق ئ ذ ومئرشةثدئگئن دالةلدةؤ تالپئنئسئنان تؤئنداعان ارةكةت بولاتئن.
29- جةلتوقسان كذنئ «ترةند» ءازئربايجان اقپارات اگةنتتئگئ ق ر پارلامةنتئ سةناتئنئث ءتوراعاسئ قاسئم-جومارت توقايةأتئث ا ق ش-تئث قازاقستانداعئ ةلشئسئ ريچارد حوؤگلاندپةن ونئث ءبئزدئث ةلئمئزدةگئ ديپلوماتيالئق ميسسيايسئنئث اياقتالؤئنا بايلانئستئ كةزدةسكةنئ جايئندا اقپارات تاراتتئ. اگةنتتئكتئث اتاپ وتؤئنشة، ةكةؤارا كةزدةسؤ بارئسئندا سةنات سپيكةرئ استانادا ة ق ئ ذ سامميتئنئث وتؤئنة امةريكاندئق تاراپتئث زور ذلةس قوسقاندئعئن، بذل ورايدا ا ق ش مةملةكةتتئك حاتشئسئ حيللاري كلينتوننئث وسئناؤ تاريحي فورؤمعا قاتئسؤئ ءوز سةپتئگئن تيگئزگةنئن باسا ايتقان.
«نوأوستي-ارمةنيا» اگةنتتئگئندة 28 -جةلتوقسان كذنئ ذلتتئق جينالئس دةپؤتاتئ مكرتئچ ميناسياننئث ءسوزئن جاريا ةتتئ. دةپؤتاتتئث پئكئرئنشة، استانادا وتكةن ة ق ئ ذ سامميتئ تاؤلئ قاراباق قاقتئعئسئن رةتتةؤ ئسئندة پروگرةسس بولئپ تابئلادئ. اتاپ ايتقاندا، ونئث پايئمئنشا استانادا ةرةجة بةكئتئلدئ. وعان سايكةس اؤماقتئق تذتاستئق ذستانئمئ حالئقارالئق قذقئقتئث باسقا دا ذستانئمدارئنان، سونئمةن قاتار ذلتتئق ءوزئن-ءوزئ انئقتاؤ قذقئعئنان باسئم بولا المايدئ. «استانا سامميتئ قاراباق قاقتئعئسئن رةتتةؤ ءئسئنئث كةزةكتئ كةزةثئ بولدئ. دةگةنمةن ول قاقتئعئستار كةلئسسوزدةر ذردئسئندة جانة بارلئق حالئقارالئق نورمالاردئ ساقتاؤ بارئسئندا عانا شةشئلةتئندئگئ تاعئ ءبئر مارتة ءتذسئندئرئلؤ تذرعئسئندا ئلگةرئلةؤشئلئكتئ ذيعاردئ»، - دةيدئ م.ميناسيان.
«يزأةستييا-كازاحستان» گازةتئنئث 29- جةلتوقسان كذنگئ نومئرئندة ق ر كونستيتؤسيالئق كةثةسئنئث ءتوراعاسئ يگور روگوأتان الئنعان سذحبات «ميسسيا كونستيتؤسيوننوگو سوأةتا» دةگةن تاقئرئپپةن جارئق كوردئ. «ة ق ئ ذ-عا مذشة مةملةكةتتةر باسشئلارئنئث سامميتئ حالئقارالئق سيپاتتاعئ ماثئزدئ وقيعا ةكةندئگئ داؤسئز. ال وسئناؤ بةدةلدئ حالئقارالئق ذيئمدئ باسقارؤعا قول جةتكئزگةن پوستكةثةستئك كةثئستئكتةگئ ءبئرئنشئ مةملةكةت قازاقستان ءذشئن بذل زور مارتةبة، جاؤاپكةرشئلئك جانة ونئث مول ةثبةگئنئث حالئقارالئق قوعامداستئقتئث مويئنداؤئنئث دالةلئ»، - دةيدئ ي.روگوأ.
ونئث پئكئرئنشة، جوعارئ دةثگةيدةگئ كةزدةسؤ كذن تارئتبئنة شئعارئلعان ماسةلةلةردئ جان-جاقتئ تالقئلاؤعا جانة ة ق ئ ذ قئزمةتئنة جاثا قارقئن بةرگةن ذتئمدئ شةشئمدةردئ قابئلداؤعا مذمكئندئك بةردئ. ياعني «حةلسينكي رؤحئ» «استانا رؤحئندا» ءوز جالعاسئن تاپتئ. سونداي-اق كونستيتؤسيالئق كةثةس باسشئسئ حالئقارالئق قوعامداستئقتئث استانا سامميتئنة جانة ة ق ئ ذ-نئث استانا دةكلاراسياسئنا جوعارئ باعا بةرؤئ بذل قازاقستاننئث تذثعئش پرةزيدةنتئ - ةلباسئ ن.نازاربايةأتئث زور جةتئستئگئ ةكةندئگئن باسا ايتقان.