تاسباقانئث ءشوبئ
تاث اتقانشا ءيت ارقاسئ قياننان ءبئر-اق شئعاتئن ءزئر-ءزئبئل قذلا بئرةؤ ادةيئ قازئقتاپ قويعانداي اؤئلدئث كوك جةلكةسئندةگئ قاراعاندئ جذلگةگة قادالا قاپتئ. «ءاسئلئ، جولئم بولادئ بئلةم»، - دةپ ويلادئ قارابالا، اياعئن ذزةثگئگة سالئپ جاتئپ. ارتئنشا قئل تئزگئننةن ةندئ ذستاي بةرگةندة كوثئلئنة: «اپئراي، الگئ ويئم كذپئرلئك بوپ جذرمةگةي!» - دةگةن كذمان قاشقانئ. ئشئنةن ءذش رةت قايتالاپ كاليما قايئردئ. سوسئن: «ءيا، اللا، ءوزئث جار بول!» - دةپ قذلانئ ءبئر تةبئنئپ قويدئ.
مئنة ةكئ-ذش كذن بولدئ، كورةر تاثدئ كوزئنةن اتقئزدئ. دذنيةدة ول ءذشئن بئرةؤدةن بئردةثة سذراعاننان قيامةت ةشتةثة جوق. بةتئثنئث سؤئن بةس توككةندة الا الساث جاقسئ. ال، الدا-جالدا تالتاثداپ كئرگةن ةسئگئثنةن سذمپيئپ قذر قول شئقساث، ودان اسقان ءولئم بار ما؟ قذدايعا شذكئر، قارا ءتوس، قارا بالعانئث ارقاسئندا ةزئنة جذرتتئث ءئسئ تذسكةنمةن، ءوزئنئث جذرتقا ءئسئ ءتذسئپ جارئماپتئ. تاث اتقاننان كذن باتقانشا اؤئلدئث شةتئندةگئ ذستاحانادان شئقپايدئ. بئلايعئ شالدار قذساپ، توي-ساداقا جاعالامايدئ دا. ارا-تذرا شاقئرؤشئنئث كوثئلئن جئقپاي، قارالئ جةرلةرگة باراتئنئ راس. وندايدا وث جاققا ولئك سالئپ قويئپ، قايداعئ-جايداعئنئ قوزعاپ، سامپئلداپ وتئرعان كوكئمةلةردئ كورگةندة قاراپتان-قاراپ زئعئردانئ قاينايدئ.
سويتكةن، ذيدةن شئقپاس، ذندةمةس قارابالا ةندئ مئنة، اتقا قوندئ. اناؤ-مئناؤ ةمةس تؤرا اؤداننئث وزئنة بارماق. كةثسة جاعالاماق...
ازا بويئ قازا تذراتئن وسئ ءبئر ئسكة سالئپ وتئرعان الگئ ذرئنشاق نةمة. سورلئ جينالئس بولسا تاقتايعا ءمئنئپ تاقئلداپ، قول قوياتئن الا قاعاز بولسا الاقانئنا تذكئرئپ الدئمةن جذگئرةتئن ةدئ. اؤئلعا قانشا باستئق سايلانسئن مةيلئ، بارئمةن ةلدةن بذرئن وثباي ذستاسادئ. كةثسةنئث ماثئندا شاث-شذث شئقسا، ورتاسئندا وثباي جذرةدئ. قانشا كورسةث دة - الدةكئمدئ جةتئ اتادان بةرمةن قاراي سئباپ كةلة جاتقانئ. ول جاعئنا كةلگةندة ةشكئمگة دةس بةرمةيدئ. قازاقشاسئنئث دا، ورئسشاسئنئث دا ءتذبئن تذسئرةدئ. تئگئنشئ كورةي شال، وسئ اؤئلعا كةلگةلئ ءبئر جئل بولعان جوق. انادا قوثئر كذزدة دذكةننئث قاسئندا وثباي سونئمةن شذلدئرلةپ كورةيشة بوقتاسئپ تذر.
جؤئردا بذعان بالاسئن جذگئرتئپ جئبةرئپتئ. تابالدئرئعئنان اتتاماي جاتئپ شاپ ةتكةنئ:
- تؤماي كةتكئرلةر، اعايئن بوپ، اماندئعئمئزدئ دا بئلمةيسئثدةر. وثبايدئث كةرةگئ ايقايلاسئپ ارالارئندا جذرگةندة ةكةن عوي. ومالئپ جاتئپ قالعانئما جارتئ جئل بولدئ. ةشقايسئسئث ةسئكتةن باس سذقپادئثدار. قئزئن ذرايئن مئنا ءبئر قؤ تاياققا اسئلئپ شويناقتاپ جذرؤگة بذدان ءارئ قاؤقار قالماي بارادئ. وكئمةت بئزدةرگة ماشينا بةرؤگة ءتيئستئ. اؤدانعا بارئپ، سول شارؤامدئ تياناقتاپ كةل. كةثسةدةن كةثسة قويماي قئرئق قايتارا كئرئپ، جاراپازان ايتئپ شئقپاساث، بذگئندة ءئس بئتپةيدئ. ولاي ةتؤگة، ءوز بوكسةم وزئمة جذك بوپ وتئرئسئم مئناؤ. اتالارئمئز ءبئر كةمپئردئث كوكئرةگئن سورعاندا سةنةن نة كورةم؟ قؤ تةمئردئ ءبئر كذن تئقئتپاعاننان ةشتةثةث قذرئپ كةتپةس، بارئپ قايت. ةگةر وسئ ايتقانئمدئ ئستةمةيدئ ةكةنسئث، ةرتةث مةن ولگةندة «وي، باؤئرئمداپ» قوثقاق تاناؤئثدئ قورسئلداتئپ ماثئما كةلدئث بار عوي، قاق ماثدايئثنان تارس ةتكئزئپ مئنا بالداقپةن ءبئر قويام!
قارابالانئث قياق مذرتئ بذلك ةتة قالدئ. شئركئننئث دامةسئن قارا، ءولئپ جاتئپ تا جذرتتئث جاعاسئنا جارماسپاق. ءبئراق ءوزئن اياپ تا وتئر. سئلدئراپ سذيةگئ قاپتئ. اتالاستئعئنا دا ءسوز جوق. قئز الئسپايتئن جةرلةرئ. ونئث ذستئنة ءبئر جئلئ تؤعان ءتول. كئشكةنتايئنان ذرئنشاق ةدئ. ون بةسكة كةلةر-كةلةمةستة-اق قئزئ بار ذيلةرگة تذندة تايلاق بوپ سذيكةنةتئندئ شئعارعان. تالاي-تالاي اق شذناق شالدئث تاياعئن دا جةگةن. سونئث بارئنةن مةرتئكپةي امان قالئپ ةدئ. مايداننان، مئنة، ون اياقتئ قئل تذبئنةن قئرقئپ بةرئپ قايتتئ. سئثار اياقتئث وزئمةن-اق اؤئلدئث ول شةتئنةن بذل شةتئنة سئدئرادئ دا جذرةدئ. ذيئندةگئ التئ جامان قارانئ بئلاي قويعاندا، وسئنداعئ ءذش-ءتورت جةسئر قاتئننئث كولدةنةثنةن تاپقان بالالارئ وثكةي توستةرئ قايقايئپ وثبايدئث اؤزئنان تذسكةندةي.
بالا كةزئندة كذرةسكةندة جئعئلش قالسا:
- ءبارئبئر وثبايدئث ةسةبئ ءتذزؤ،- دةيتئن ول شالبارئنا جذققان توپئراقتئ قاعئپ جاتئپ.
سول ايتقانئنداي، ازعانتاي شارؤاسئ كذنئ كةشةگة دةيئن شايقالماي-اق كةلئپ ةدئ. بيئل قئس تذسةر-تذسپةستة ذيئنةن اتتاپ شئعا الماي جاتئپ العانئ. جاسئ ذلعايعان سوث ةسكئ جارا ارؤاعئنا مئنگةن سياقتئ. وثباي توسةك تارتقالئ كةثسةنئث ماثئ تئنئش. ءبئراق سويلةپ قالعان اؤئز ذيدة دة قاراپ وتئرمايدئ. ايتةؤئر «وثباي ءوي دةپتئ»، «وثباي ءبذي دةپتئ» دذثك-دذثك جةتئپ جاتادئ. بئرةؤلةر: «ولة الماي جاتئپ سول اقساققا نة كةرةك»، - دةپ تئجئرئنسا، بئرةؤلةر: «بايعذس بوسقا جاماناتتئ بوپ قايتةدئ»، - دةپ مذسئركةيدئ. تئجئرئناتئندار كوپ تة، مذسئركةيتئندةر از. الئسئپ-جذلئسئپ ازةر ةر قارا بوپ جذرگةن نةمة جاراقاتئمةن جاعالاسقالئ ازعانتاي كذيئنةن كورةر كوزگة ايئرئلئپ بارادئ. بالالارئ قاقشاثداعان اكةسئنة تارتپاي، بالاعئن جيناي الماي جذرگةن شةشةسئنة تارتئپ تؤعان. وثشةث ءبئر اؤزئنان ءسوزئ تذسكةن بوزئم. ذلكةن ذلئ شوفةر ةدئ. اياق استئنان ايئرئلئپ قالدئ. «ءبارئ مةنئث مئنا جاتئسئمنان. بالداعئما ءمئنئپ، كةؤدة سذيرةتةر دارمةنئم بولسا، ول باستئقسئماقتئث ولگةن اكةسئن كوكشئرةيتئپ تذرئپ كوزئنة كورسةتةر ةم عوي»، - دةپ كئجئنةدئ وثباي. ءوي دةمةدئث بة، ءبذي دةمةدئث بة دةپ بالاسئن بوقتايدئ. ونئسئ تذمسئعئنئث استئنان ةستئلةر-ةستئلمةس قئپ: «كوكة، قويشئ!» - دةپ مئثگئرلةيدئ. قازئر سالپاثداپ الئستاعئ وتارعا ساقمانشئ بوپ كةتتئ.
ول ءبوزئمبايدان ةشتةثة شئقپايتئن بولعاسئن بذنئ شاقئرتقان عوي. ئلعي قذرداس قئپ يئقتايدئ دا جذرةدئ. «ماثداي تةرئثدئ قانشا اعئزساث دا، اناؤ اؤئل قئدئرئپ، كارتا ويناعان قاليعا جةتة المايسئث. قويدئ قاتئن-بالاسئنا باقتئرادئ دا، ابئروي-اتاقتئ ءازئ يةمدةنةدئ. تاناؤئن كةرتيتئپ، قاي جةرئن كورئنئسكة قوياتئنئث الماتئعا، موسكأاعا كورمةگة ئلعي سول بارادئ. بارعان سايئن كئلةم ارقالاپ، ءذندئ شايئن ءذيئپ قايتادئ. وثشةث يگئ جاقسئلاردئث ءسوزئن سول ةستيدئ. سةن بولساث كذنئ بويئ قارا تاس پةن قارا بالعانئث اتئسئن تئثدايسئث».
وسئ جاسئندا قارابالا اؤدانعا وسئمةن ةكئنشئ رةت ات ءئزئن سالئپ وتئر. باياعئدا سوعئس باستالعان جئلئ جئگئتتةرمةن بئرگة أوةنكوماتقا بارعان. تئزةث شئعئپ كةتكةن دةدئ مة، توبئعئث قيسئق بئتكةن دةدئ مة، ايتةؤئر اسكةرگة جاراماي قالدئ. ونئث بةر جاعئندا كورشئ اؤئلداعئ قايئن-جذرتئنا ةكئ-ذش رةت سوقتئ. سودان باسقا اؤئلئنان اتتاپ شئعئپ وتئرعانئ وسئ. شئققان قذرلئ دا جذرةگئنئث باسئ ماي ئشكةن كئسئدةي كئلكئپ كةلةدئ. وثبايدئث اؤزئنا ئلئككةن كئسئنئث وثدئ ءسوز ةستؤئ قيئن ةدئ، سودان با، الدة وزدةرئ دة ايتسا ايتا قالعانداي ما، بارا جاتقان كةثسةلةرئنئث قوجايئندارئ دا وثشةث بئرئنةن-ءبئرئ وتكةن بةلگئلئ بةگةيلةر كورئنةدئ. بئرةؤئ - قاقپان تورئعان قارا تازئداي جةمساؤئ بذلكئلدةپ تذراتئن جئلماثتوس جذتئر دةيدئ. ةكئنشئسئ - تؤعان اكةسئ كةلسة دة، ةسئگئنئث الدئندا ةكئ ساعات موليتپةي، تابالدئرئقتان اتتاتپايتئن اسپانداعان تورة دةيدئ. ءذشئنشئسئ - اؤزئن قؤ شوپپةن سذرتكةن، باردئث ءوزئن جةتئ قات جةردئث استئنا جاسئرئپ قويئپ، قولئثا ذستاپ بارعان قاعازئثنئث ءار ارپئنة سئعالاپ قارايتئن زاث ساپئرعان زالئم دةيدئ. وثبايعا ايتقئزساث، اؤداننئث باسئندا كوزئثدئ قئسئپ، ساؤساعئنئث اراسئنا ءبئر سارقذلاقتئ قئستئرئپ جئبةرسةث تاماقتئ الدئثا تاؤ قئلئپ ءذيئپ، تةنتةك سؤدئ كةثئردةگئثنةن كةلتئرةتئن دارئلداق شايحاناشئ قاتئننان باسقا ءئلئپ-الار ادام جوق سةكئلدئ. سويتة تذرا، الگئندةي زئمئستاننان كولةثدةتئپ ءمئنئپ جذرةتئن ماشينا اكةپ بةر دةيدئ. اق تاؤدئ ايئرئپ، قارا تاؤدئ قايئرئپ، جذرتتئث بةرمةسئن تارتئپ اكةلةتئن ونداي قذدئرةتتئ بذعان كئم بةرئپتئ! اعايئن عوي، ةث بولماسا، اتئثنئث ءبئر اششئ تةرئن قيمادئث دةپ وكپةسئ قارا قازانداي بولادئ عوي دةپ، اتقا امالسئز قوندئ.
كئسئ مئنسة كئبئرتئك، بوس جئبةرسةث سؤ اياق قذلا جؤسان ساناتار مئجئث جذرئسئنة ساپ، ميمئرت باسادئ. سالا قذلاش رةزئثكة شئبئرتقئ قارابالانئث مالئنعان ذزئن جةثئنئث ئشئندة.
اؤئلدئث الدئنداعئ قارا جال قاقئراي سوگئلئپتئ. قايدا قاراساث قارس ايئرئلئپ جاتقان جارئق. قايدا قاراساث - ءشوپ اراسئندا الدةقايدا بوكسةسئن سذيرةتئپ توثقاثداپ بارا جاتقان تاسباقا. كةشةگئ ءبئر ايقايدئث الا شاثئتئ تاسباقانئث داؤئلئ بولدئ. تذقشاثداعان نةمةلةر تذياق دئبئسئن ةستئگةندة مويئندارئن ئشتةرئنة تئعئپ بذعا قالادئ دا، ءسال ذزاساث قايتادان تارباثداي جونةلةدئ. مئنة، كةرةمةت! تابانئث ورنئنداي ءبئر ذلكةن جارئقتان ةندئ شئعا بةرگةن تاسباقا اسپاننان كةپ ذيةلةپ قاپتئ. قئرتئس-قئرتئس قئسقا موينئن انتةك سوزئپ، جان دارمةن تئرباث-تئرباث ةتةدئ. اؤزئندا ءبئر تال ءشوپ. ءبيدايدئث دانئندةي ةكئ شةگئر كوز بةتئثة بةدئرةية قارايدئ. تالاي عاسئردئ باسئنان وتكئزگةن كارئ مئستان ات ذستئندة قوربيئپ وتئرعان وسئ ءبئر جالبا تئماق قازاق قايتةر ةكةن دةپ سئناپ جاتقانداي.
قارابالا شئبئن جانئ كوزئنة كورئنئپ ازاپقا تذسكةن بةيشارانئ ةتپةتئنةن اؤدارئپ سالايئن دةپ، شئبئرتقئسئن سوزئپ ةثكةية بةردئ دة، تاسباقانئث جازعئتذرئم جةر استئنان تئستةپ شئققان ءشوبئن العان ادامنئث قاي قالاؤئ دا ورئندالادئ دةيتئن اثگئمة ويئنا ورالئپ اتئنان ءتذستئ. قاسئنا باردئ. «بئسسئمئلا!» - دةپ ءشوپتئ الدئ. ينةدةي عانا ءبئر تال ءشوپ. قذماقتاردا كوپ وسةتئن كوسئكتئث ساباعئنا كةلئثكئرةيدئ. الاقانئنا ساپ سيپاپ كوردئ. سوسئن كوزئ باقئرايئپ ذيةلةپ جاتقان تاسباقانئ ةتپةتئنةن اؤداردئ. اتئنا ءمئندئ. اناداي جةرگة بارئپ ارتئنا بذرئلدئ. كيةلئ تاسباقا ءالئ باؤئر كوتةرة قويماعان قؤ جؤسانداردئث اراسئنا قاراي تئرمئسا جورعالاپ بارادئ. «اپئر-اي، ءا... سةنةيئن بة، سةنبةيئن بة؟ جاراتقان يةمنئث سذيگةن قذلئ بولعانئم-اؤ! قاي قئلئعئممةن جاقتئم ةكةن!..» توسئن كذپتئ ويدان جذرةگئ الئپ ذشئپ بارادئ. مانادان بةرئ قيناپ كةلة جاتقان. «اؤدانعا بارئپ، ةشتةثة بئتئرمةي قايتسام، وثباي توبةمنةن قذدئق قازادئ-اؤ» دةگةن كذمان دا جادئنان شئعئپ كةتتئ. الاقانئنداعئ جاتقان ءبئر تال ءشوپتئ ايةلئ: «اؤدانعا باراسئث عوي، الا قايت!» - دةپ تاپسئرعان دارئنئث قاعازئنئث اراسئنا وراپ، قويئن قالتاسئنا سالئپ قويدئ. ذزئن جةثنئث ئشئندة تئم-تئرس جاتقان رةزئثكة-شئبئرتقئنئث كيتئث قذلانئث ساؤئرئنئنا قالاي شئپ ةتة قالعانئث قاپةلئمدة، ءوزئ دة اثعارعان جوق. ميمئرت قذلا بذلكئلدةيئن دةدئ.
قئزئل ازبان... قئز بةن جئگئت بئرئگئپ كومئر قازعان... قارابالانئث قارا بذيرا مذرتئن وسئ ءبئر ئزئث ءسال جئبئرلاتقانداي بولدئ. كوثئلدةنگةندة ئلعي وسئلاي. وثبايدان ةستئگةن الگئ ءبئر ارپئل-تارپئل ولةث جولئ اؤزئنان شئعئپ كةتةدئ. جيئن-تويدا وثباي اؤةلئ جوق جةردةن ئلئك شئعارئپ، جانئنداعئ بئرةؤمةن كةرئلدةسئپ الادئ. سوسئن كويلةكتئث جةثئن شئنتاقتان اسئرا شيئرشئقتاپ تذرئپ جئبةرئپ، سئلتةيدئ-اي كةپ. جاثا عانا مايمةثدةپ تولئپ تذرعان ريؤمكا وثبايدئث قياق مذرتئن ءبئر ءسذزئپ، ءتذبئ اعارئپ قايتئپ جاتادئ. بئرازدان سوث الگئ داؤدا سوزدةن جةثئلگةن بولسا، وثبايدئث كوزئ شئتئناپ، شئقشئتئ ويناپ شئعا كةلةدئ. ال ةگةر جةثئپ شئقسا ماثدايئنان تةر شئعئپ بؤسانعان سوث، ورنئنان سئثار بالداققا سذيةنئپ قارعئپ تذرادئ دا، شذپئلدةي اراق تولئ ستاكان ذستاعان سوم قولئن ءبئر سةرمةپ قاپ، اششئ داؤئسپةن شئرقاپ قويا بةرةدئ:
قئزئل ازبان!..
داستارقان باسئنداعئ ايةل جاعئ جئرق-جئرق كذلة باستايدئ. قارا بالا سول نة قئلعان قئزئل ازبان ةكةنئنة، ونئث قايداعئ ءبئر قئز بةن جئگئتكة قانداي قاتئسئ بار ةكةنئنة، ال الگئ ةكئ مذندارعا زاماننئث تئنئشئندا بئرئگئپ كومئر قازاتئنداي نة كذن تؤئپ جذرگةنئنة - تذگئنة تذسئنبةيدئ. مذندا وسئنشا جئرقئلداپ كذلةتئندةي نة تذرعانئ ءتئپتئ ميئنا كئرمةيدئ. ايتةؤئر، وسئ ءبئر ةش قيسئنئ كةلئپ جاتپاعان ةكئ-ءذش اؤئز ءسوز جادئندا مئقتاپ ورنئعئپتئ. الدةقالاي بئردةثةگة كوثئلدةنسة، وثباي ايتقانداعئداي، جذرتتئث شةك-سئلةسئن قاتئراتئنداي بوپ ويناقتاپ شئعا كةلمةيدئ، كةسئر قذلانئث مئنا ءبئر ذيقئثدئ كةلتئرةتئن سئلبئر بذلكةگئندةي تئم ئنجئق ةستئلةدئ. ءوزئ ءبئراق سوعان دا ءماز. ءان جارئقتئقتئث شئجئعان شئلدةدة كةنةزةث كةؤئپ كةلگةندة تارتئپ جئبةرگةن ءبئر زةرةث مذزداي شالاپتاي ءون بويئنداعئ بارشا ءزئلدئ قذلان تازا قؤئپ شئعاتئن ءبئر قاسيةتئ بار-اؤ...
قارابالانئث اكةسئ ئلعي جالعئز ءذي وتئراتئن تذيةشئ ةدئ. بذل دا جذرتتئ كورسة اكة-شةشةسئنئث ارتئنا تئعئلئپ، ذيالشاق بوپ ءوستئ. ايدالادا جاپادان-جالعئز ئثئلداپ كةلة جاتقانئن بئرةؤ-مئرةؤ ةستئپ قاپ، ةرتةث: «بئلمةيدئ ةكةنبئز، قارابالا دا وثاشادا قارا ولةثدئ قايقايتادئ ةكةن»، - دةپ ءاجؤا قئپ جذرة مة دةپ توثئرةگئنة جالتاق-جالتاق قاراپ قويادئ.
كوكتةمگئ بوز قئلشئق دالا قذلازئپ تذر. توبةدة قئستا ءنئلئ تارقاپ، ءالئ ءوثئ كئرة قويماعان جاداؤ اسپان. وسئناؤ ذلان-اسئر كةثئستئكتة قئبئرلاعان ءتورت اياقتئ ءبئر ءوزئ عانا ةكةنئنة ماساتتانعانداي شئلتئك قذلا ءذستئ-ذستئنة پئسقئرئنا بةرةدئ.
قارابالا قاراپتان-قاراپ جئمييادئ. ةسئنة قايداعئ-جايداعئ ءتذسئپ كذلةدئ. اؤئل سوأةتتئث قاقشاثداپ قالعان پئسئقاي حاتشئسئ اكةسئنئث قولئنان تارتئپ العانداي قئپ، مذنئ مةكتةپكة اپ كةتكةن-دئ. مةكتةپ بذرئن ءبئر پئرادار كئسئنئث بالا وقئتقان مةشئتئ. اق بور تاستان قيئپ سالئنعان ءتورت قذلاق كئشكةنة ءذيدئث ةسكئ «اق مةشئت» اتئن وزگةرتئپ، بذگئندة «اق مةكتةپ» اتاندئرعان. ءبئراق جذرت «اق مةشئت» تة، «اق مةكتةپ» تة دةمةي، «اق شكول» دةيدئ. «اق شكولگة» ويدان-قئردان جيئرما شاقتئ بالانئث باسئ قذرالئپتئ. ئشئندةگئ ذلكةندةرئ ون ةكئدةگئ وثباي مةن قارابالا. وثباي ساباققا جذيرئك تة، قارابالانئث ونشا ماثدئتئپ جاتقانئ شامالئ. ةسةپ ساباعئندا تذيةنئث، جئلقئنئث، قويدئث، ةشكئنئث سانئن الئپ-قوسقاندا ةش مذدئرمةيدئ، ال الگئ كئتاپتا جازئلاتئن سئمعا قونئپ وتئرعان تورعايلاردئ، باؤدان ءذزئلئپ اكةلئنگةن جاشئك-جاشئك المالاردئ، ةكئ قالادان ءبئر-بئرئنة قاراما-قارسئ شئققان أةلوسيپةدشئلةردئث جئلدامدئعئن ةسةپتةؤگة كةلگةندة ميئ زةثئپ جذرة بةرةدئ. ال، وثباي كوك سوققان كوزئن اشقاننان أةلوسيپةد ءمئنئپ، باؤدان الما تةرئپ، ةرئنبةي-جالئقپاي باعانداردئث سئمئنا قونعان تورعايلاردئ ساناپ وسكةندةي، «ال» دةسةث دة، «قوس» دةسةث دة، «ءبول» دةسةث دة، «كوبةيت» دةسةث دة اؤزئ-اؤزئنا جذقپايدئ. «اق شكولدئث» ءبئلئمئن ءبئر-اق قاقشئپ، كورشئ كولحوزدان جةتئنشئ كلاستئ ءبئتئردئ. قارابالا كورشئ كولحوزعا بارئپ وقئماق تذگئلئ «اق شكولدئث» ازعانتاي وقؤئنئث ءوزئن تاؤئسا الماي، بئلئمگة كذپتئ بوپ قالدئ. وثباي كةكئلئن ءبئر جاعئنا سذلاتا قايئرئپ، مولتتةي قارا بةشپةنت-شالبار، قايئرما جاعا اق كويلةك كيئپ قاتقان جئگئت بوپ شئعا كةلدئ. سؤلاپ تارايتئن شاشئ دا، اقسيعان ءتئسئ دة، كذلئمدةپ تذراتئن كوزئ دة، كذندة ءبئر تازالاپ قوياتئن بئلعارئ باتئثكةسئ دة قاشان كورسةث ةنةسئ جالاپ تاستاعان جاس قوزئداي جئلتئراپ تذرعانئ. قارابالا باياعئ سالپئ ةتةق جايداق جاعا. اؤئلداعئ كئسئ ذرئكپةس قئز بئتكةننئث وثبايدان ولةثدةتئپ جازعان حات الماعانئ كةمدة كةم. ال، وثبايدئث قالتاسئ تولا قئزدار بةرگةن كةستةلئ ورامال. القالئ جيئن كورسة ارقاسئ قئزئپ كةتةدئ. كوزئ شوقشا جايناپ، ةكئ بةتئ بال-بذل جانئپ شئعا كةلةدئ. جينالئس اتاؤلئدان سويلةمةي قالمايدئ. مةرةكةلئك جينالئس پا، ةسةپ بةرؤگة، قوي قئرقؤعا، ءشوپ شابؤعا، مال تولدةتؤگة، كذيةك الؤعا ارنالعان جينالئس پا - وعان ءبارئبئر. باسقارؤشئ باياندامادان كةيئن-اق سونئث اتئن اتايدئ. جذرت دؤئلداپ قول سوعادئ. سول دؤ-دؤ ءبئر دؤ-دؤ. زالدا وتئرعاندار دا، توردة وتئرعاندار دا باستارئن شايقاپ، تاثدايلارئن تاقئلداتادئ. جوعارئ جاقتان كةلگةن وكئلدةر بولايئن دةپ تذرعان وتكئر جاس جئگئتتئث قولئن قئسئپ، ارقاسئنان قاعادئ. سوعئس كةپ قئستئرئلماعاندا وثباي بولسا بولئپ تا كةتةر ةدئ. سونئ ويلاعاندا قارابالانئث وسئ كةزگة دةيئن ءئشئ جيدئپ جذرة بةرةدئ. قذرداسئ جذرتتئث اؤزئنا ئلئگئپ جاتقاندا ةشقاشان ئشتارلئق جاساپ كورگةن ةمةس. «وثبايدئ ماقتاماعاندا كئمدئ ماقتايدئ، ونداي جئگئت قايدا؟» - دةپ ويلايتئن ول. بالا كةزئندة اكةسئنئث ارتئنا تئعئلاتئن قارابالا جئگئت كةزئندة وثبايدئث قاسئنان ءبئر ةلئ ذزاپ شئقپايدئ. دوسئنا ةل اؤزئن اشئپ، كوزئن جذمئپ جاتقاندا انادايدا ةكئ ةزؤئ قذلاعئنا جةتئپ ئرجيا كذلئپ تذرعانئ. دارئگةرلةر مايدانعا جارامايسئث دةپ قالدئرئپ كةتكةندة دة ساپتئث الدئندا ماثدايئ سذپ-سذر بوپ قالشيئپ قاتقان دا قالعان وثبايمةن قوشتاسئپ جاتقاندا كوزئنئث جاسئ بذرشاق-بذرشاق اتئپ كةتتئ. وثباي ةرنئنئث ذشئن عانا جئبئرلاتئپ، بذنئث قولئن سئلكة قئسئپ، سوستيئپ قالا بةرگةن. قارابالا سودان اؤئلعا سذلدةرئ قذرئپ زورعا جةتكةن. كوز الدئنان وثبايدئث الگئ كوگئس تارتقان كةث ماثدايئ كةتپةي قويعان. سذيةكتةن قاشاپ جاساعانداي سول ءبئر سئمباتتئ جئگئتتئ، ون بويئندا ورتةنئپ تذرعان وت پةن ونةردئ جاؤعان وقتئث استئنا جئبةرة سالؤ سونشالئقتئ وبال كورئنگةن وعان. اؤةلدةن-اق بئلايعئ وزةكتئ جاندئ ءبئر بولةك تة، قذرداسئن ءبئر بولةك ساناپ وسكةن قارابالا قاز-قاتار ءتئزئلئپ تذرعان قئلقانداي جاستئث ئشئندة تةك جالعئز وثبايدئ عانا اياعان. وثباي ولئمگة كةتكةندة، ءوزئنئث اؤئلدا جذرگةنئنة قاتتئ ذيالعان. جذرت: «تالاي بوزداق قان كةشئپ جذرگةندة مئنا جامان نةمةنئث وزعانئن-اي!» - دةپ موشقايدئ-اؤ دةپ، جان بالاسئنئث كوزئنة تذسپةيتئن.
سودان ءتورت جئل بويئ قئزئل شوق پةن قارا ءتوستئث قاسئنان ءبئر ةلئ ذزاعان ةمةس. سوعئس بئتةردةن ءبئر جئل بذرئن وثباي كةلدئ. قارابالا كذية-كذية ذستاحاناسئنان سول كذنئ عانا جارئق بارئندا شئقتئ. توردئث الدئندا قذس جاستئققا جانتايا سذلاعان دوسئث ئرگةگة سذيةؤدئ قوس بالداقتئ، بوساعاداعئ قيسئق تابان سئثار ةتئكتئ كورگةندة بويئن بيلةي الماي قالدئ. اسكةر كيئمئن كيگةن سوث تئپتةن كوكسذرلانئپ العان دوسئنئث قولئنان ذستاي بةرة ابدئراپ وتئرا كةتتئ.
- ءيا، امانسئث عوي،- دةدئ وثباي ادةمئ قارا مذرتئنئث ءبئر قياعئن ساؤساعئمةن سيپاپ.
بئلايعئ جذرتقا ول ءسوز: «اؤئلدا جذرگةن سةنئ قانداي جاؤ السئن» دةگةندةي بوپ ةستئلدئ مة، ءبئر ءتذرلئ قوزعالاقتاپ قالدئ. قارابالا مان بةرگةن جوق. قذرداسئنئث شئتئنعان قاباعئن وزئنشة ذقتئ. كةشةگئ ةلدئ اؤزئنا قاراتقان ةركة وثبايعا سئثاراياق بوپ شويناقتاپ قايتقان وثاي عوي دةيسئث بة؟ توستاعانداي قوس جانارئندا مازداپ تذراتئن بذرئنعئ باتئلدئق قازئر ءبئر ةتكئر سذسقا، قاتالدئققا اينالعانداي. كئم سويلةسة دة تئكةسئنةن شورت كةسئپ تاستاپ وتئر.
سول جئلعئ كذزدة وثباي باسقارمالئققا سايلاندئ. ءبئر اياعئ ذزةثگئدة، ةكئ بالداعئ ةردئث ارتئندا ةثگةرؤلئ. شولاق اياق باسقارما ويدا جوقتا تةبةدةن تذسة قالدئ. جذرتتئث كةرمةسئن كةرئپ، بئلمةسئن ءبئلئپ وتئرادئ. ول دةگةندة بذرئن اؤزئن اشئپ، كوزئن جذماتئن ةل ةندئ جاعالارئن ذستايدئ. وراقشئ ايةلدةر باسقارما ذستئمئزدةن شئعئپ قالا ما دةپ، بذرئنعئداي شومةلة تذبئندة ءبئرئنئث ءبئرئ باسئن قاراپ بةرةتئندئ قويدئ. قئرمانشئ شالدار استئق باستئرئپ بئتكةن كذنئ قئرمان ءتذپ دةپ ئرئم قئپ جذرتتئث ةتةگئنة ءبئر-ءبئر ؤئس بيداي ءتذيئپ جئبةرةتئندئ توقتاتتئ. كةثسةدةگئلةر دة اياقتارئنئث ذشئنان باسادئ. اؤداندا زاةمدئ ءبئرئنشئ بوپ ورئندايتئن وثبايدئث كولحوزئ. ةتتئث جوسپارئن ءبئرئنشئ بوپ ورئندايتئن وثبايدئث كولحوزئ. ءتئپتئ بويداق سالئق ةكةش بويداق سالئق تا وثباي كةلگةلئ ءبئرئنشئ بوپ ورئندالادئ. وثبايدئث تذسئندا جئل ون ةكئ اي بوس جاتاتئن الا قئرعا مال جايئلدئ. وثبايدئث تذسئندا ارقار مةن كيئكتةن باسقا اياق باسپاعان ءبورئلئ تذزدةرگة ورئق ءتذستئ. وثبايدئث تذسئندا ساي-سايدئث اياعئنا توعان تذرعئزئلئپ، ارپا، ءبيداي، تارئ ةگئلدئ. وثبايدئث تذسئندا بذل اؤئلدان الدئنا ات سالدئرماعان بايگة جيرةن شئقتئ. وثبايدئث تذسئندا ةثبةككذنگة اقشا بةرئلة باستادئ. وثبايدئث تذسئندا قابئرعا گازةت ةكةش قابئرعا گازةت تة ؤاقئتئلئ شئعئپ تذرؤشئ ةدئ. وثبايدئث تذسئندا قارابالا ةكةش قارابالا دا جينالئسشئل بولئپ الئپ ةدئ. باسقارمانئث مذشةسئسئث دةيدئ مة، ايتةؤئر، كذنارا كةثسةگة شاقئرئپ جاتئر دةپ ءبئر قارا سيراق شاؤئپ كةلةدئ دة تذرادئ. ءبئراق اؤئل تذگئلئ بذكئل اؤداندئ دذبئرلةتكةن «شولاق اياق باسقارمانئث» داؤرةنئ ءبارئبئر كةلتة بولدئ.
«ذساق شارؤاشئلئقتاردئ ئرئلةندئرؤ كةرةك!»- دةپ الدئمةن ايقايلاپ شئققانداردئث بئرةؤئ وسئ وثباي ةدئ. ءبئراق كورشئ جاتقان ءذش كولحوز بئرئككةندة باسقارمالئققا وثباي ةمةس، كورشئ كولحوزدئث باستئعئ سايلاندئ. وثبايعا ورئنباسارلئق ءتيدئ. ةكئ باستئق جينالئستاردا ءبئرئن-ءبئرئ كوزبةن اتئسئپ وتئرادئ. سوسئن قيت ةتسة ءبئرئنئث ذستئنةن ءبئرئ جوعارئعا قاعاز جاؤدئرا باستايدئ. ةث سوثئندا بذقپانتايدئ ةكةؤئ دة قويئپ، اشئقتان-اشئق داؤلاساتئندئ شئعاردئ. ذلكةن باسقارما كورشئ كولحوزعا جئبةرئلدئ دة، ورئنباسار فةرماعا جذمسالدئ. وثباي قولدئ ءبئر سئلتةپ جاتئپ الدئ. ارادا اي وتكةن سوث اؤدانعا شاقئرتئلئپ، ةت جينايتئن قئزمةت ذسئنئلدئ: «تارازئ باعئپ تذرار جايئم جوق»،- دةپ بارمادئ، ةكئنشئ جولئ سالئق جيناتئن قئزمةت ذسئنئلدئ: «ءتيئن ساناپ وتئرار جايئم جوق»،- دةپ بارمادئ. سوسئن قايتئپ ونئ ةشكئم ئزدةمةدئ. ءارئ جاتتئ، بةرئ جاتتئ. نالئدئ، كذيئندئ، ئزالاندئ، جوعارئداعئ اقساقالدارعا دذعاي سالةم جولداؤدئ ءبئر ويلادئ. اقئر اياعئندا وثباي قئزمةتتئ ءوزئ ئزدةپ شئقتئ. سول كةزدة قذداي ايداپ، وسئ اؤئلعا مذناي قاراپ جذرگةن بة، سؤ قاراپ جذرگةن بة ءبئر ةكسپةديثيا كةلة قالعانئ. قاي قئلئعئمةن جاققانئن ءبئر اللادان باسقا جان بئلمةيدئ، وثبايدئث الگئلةرگة ذناعانئ. قويماشئ بولعانئ. ول تذستاعئ كولحوز بةنزينگة جارئعئن با، رةزةنگة جارئعان با، ماشيناعا كةرةك تةمئر-تةرسةككة جارئعان با؟ بةنزين دة وثبايدا، رةزةن دة وثبايدا، ماشيناعا كةرةك تةمئر-تةرسةك تة وثبايدا. ال وثباي كوكةث كوثئلئ تذسسة سئلقيتئپ تذرئپ ورئسشا ءبئر بوقتايدئ دا قذيا سالادئ، ذستاتا سالادئ، جئنئ كةلسة ءبئر تذكئرةدئ دة، «سؤ مذرئن باستئعئثا ايتا بار»،- دةپ قذلاعئثا قايداعئ ءبئر قيتذرقئ اثگئمةنئ قئستئرئپ جئبةرةدئ. نة دة بولسا، شوفةرلار مةن تراكتورشئلاردئث جاندارئ قئسئلعاندا اؤئزدارئنا قذداي ةمةس، وثباي تذسةتئن بولدئ. سذيتكةن وثبايدئث ءسوزئن قايدان جةرگة تاستاسئن ايت دةگةندئ اؤدارماي-توثكةرمةي ايتئپ كةلةدئ. بذل اؤئلعا «وثباي ءوي دةپتئ، وثباي ءبذي دةپتئ» اؤةلئ سولاي تاراعان. بذرئن «ءبئزدئث بالا ايتسا قاتئرئپ ايتادئ» كةؤ-كةؤ، سوسئن «ءبئزدئث شولاق اياق باسقارما ايتسا، ءبئلئپ ايتادئ» كةؤ-كةؤ، ةندئ «وثباي ايتسا، وثدئرماي ايتادئ» كةؤ-كةؤگة اينالدئ. ةكسپةديثسيانئث قويماسئنان شئققان ءبئر شةلةك بةنزيننئث كولحوز بايعذستئث قاثسئپ تذرعان تراكتورئ مةن ماشيناسئنا نة ئستةيتئنئن ءوزئ ءبئلسئن ال اؤئلدا ءبئر بذرالقئ اثگئمةنئ گؤ ةتكئزةدئ. وثباي ايتتئ ءبئر اؤئز ءسوز باستئقتاردئث سوثئنان ءورت بوپ ءتذسئپ الادئ.
باسقارما قايتؤشئ ةدئ. بةيپئل اؤئز شوفةرلةر اؤدارماي-توثكةرمةي ايتئپ كةلگةن سوزدةردئ ةستئگةندة سةكسةؤئلدئث شوعئن جذتئپ قويعانداي ءبئر ئرشئپ كةتةدئ. قئزارادئ، سذرلانادئ، كذيئنةدئ، «قاپ، بالةم، سةنئمة» دةپ كئجئنةدئ. كئجئنگةندة قايتةدئ... العاشقئ ءبئر قئزئل كوز باسقارما: «بذل اقساقتئث انا ساؤ اياعئنئث ءوزئن قاندئ قاقپانعا ءبئر تذسئرةيئن دةپ، اؤئل دذكةنئنئث ءبئر جاشئك اراعئنئث قاسئنا اؤداننان ءبئر جاشئك كونياك الدئرئپ، اق سارئ باس مارقا سويئپ، ةكسپةديثيانئث باستئعئن اؤئلدئث اكتيأتةرئنة قوسئپ ذيئنة شاقئرادئ. و دا ءبئر قؤ ءمذيئز بوپ شئعئپتئ. باسقارمانئث ءذيئنئن «مارجاسئن» ماقتايدئ، «بارانچؤكتةرئن» ماقتايدئ، قؤئرداعئن ماقتايدئ، «بةس بارماعئن» ماقتايدئ، قالاي جايعاؤدئ بئلمةي وتئرئپ، الدئنا قذلاعئ قالقيئپ بارا قالعان قولئث ءتئسئ ئرسيعان قذيقالئ باسئن ماقتايدئ، جذمساق ةكةن، تذششئ ةكةن دةپ قئمئرانئن ماقتايدئ، قئشقئل ةكةث اششئ ةكةن دةپ قئمئزئن ماقتايدئ، اراق-شاراپتئث دا كوثئلئن قالدئرمايدئ، ءتذن ورتاسئندا ءذي يةسئنئث ارقاسئنان قاعئپ، ةسئكتئث الدئندا جاتقان قارا توبةتتئث ماثدايئنان سيپاپ، ءذي تولئ ايةل-ةركةكتئ سئلپئلداتئپ ءبئر-ءبئر ءسذيئپ، كوزئنة جاس الارداي بوپ، ازةر قوشتاسادئ. ءبئراق، «كلادوأششيك كازاح بيسةنوأ» ماسةلةسئنة كةلگةندة كةثكئلدةپ كذلة بةرگةننةن باسقا، تاثدايئن قاعئپ تامسانعاننان باسقا ةشتةثة ايتپادئ. باستئق استارلاپ جامانداپ كورةدئ، ول نةمة كذلةدئ، تذسپالداپ جامانداپ كورةدئ، ول نةمة كذلةدئ، سارديتئپ اشئقتان-اشئق جامانداپ كورةدئ، ول نةمة باسئن شايقاپ ءماز بولادئ، قالاي ايتسا دا ءسوزئ وتپةگةن سوث، باستئق قوناعئنئث تذپ-تؤرا وزئنة باس سالئپ، تاپ ةنةسئنةن سئلقيتئپ ءبئر بوقتايدئ - ول نةمة «مالادةس»، «مالادةس» دةپ شةكسئلةسئ قاتئپ، قذشاقتاپ اپ بةتئنةن سذيةدئ. قاشان كةتة-كةتكةنشة وثباي تؤرالئ اثگئمة بولسا، «بيسةنوأ ؤمنئي شالابةك» دةپ سئلقئلداپ جونةلةدئ. ونئسئ «ءسئزدئث اؤئلدئث كةركؤئ ءبئزدئث اؤئلعا جذرمةيدئ» دةگةنئ بولسا كةرةك. ءسويتئپ، وثبايدئث قولئنداعئ ماي شةلپةكتئ تارتئپ الؤدئث ةش رةتئ كةلمةيدئ. باستئقتئث اتئ باستئق. ءشوپ شابئلؤ كةرةك، ةگئن ورئلؤ كةرةك، جةم قوراعا تاسئلؤ كةرةك... قئسقاسئ، جوسپاردئ ورئنداماي بولمايدئ. ول ءذشئن ماشينا زؤئلداپ تذرؤعا ءتيئستئ، تراكتور گؤرئلدةپ تذرؤعا ءتيئستئ. ول ءذشئن بةنزين قاجةت، رةزينا قاجةت، تولئپ جاتقان تةمئر-تةرسةك تاعئ قاجةت. «قازئرگئ تةحنيكا قارابالانئث جانئنا جاماندئق بةرمةسئن» دةيتئن باياعئ شالعئ، وراق، باياعئ سوقا، ةث بولماسا، ءشوپ ماشيناسئ، تئرما لابوگرةيكا ةمةس... قانشا تؤلاعانئثمةن، قانشا جةك كورگةنئثمةن باياعئ وثبايعا تاعئ دا قول جاياسئث. ويتكةنئ، ءتئپتئ قذداي ةكةش قذدايدئث ءوزئنئث قولئندا بار-جوعئ نةعايبئل تةحنيكانئث مذقتاجئ وثبايدئث قولئندا. وثباي دا شالقايار جةرئن بئلةدئ. ايدئث اياعئ، توقساننئث اياعئ، جئلدئث اياعئ تذسئندا شوفةرئث تذگئلئ بريگاديرئثمةن، بريگادير تذگئلئ مةحانيگئثمةن، مةحانيگئث تذگئلئ ينجةنةرئثمةن سويلةسپةدئ. قاشان جئعئلئپ-ءسذرئنئپ باستئقتئث ءوزئ سذمئرةيئپ الدئنا كةلگةنشة اسپانعا تذكئرئپ وتئرئپ الادئ. ةكسپةديثيا باستئعئنئث ماملةسئ: «بيسةنوأ سام زناةت». سودان امالئ قايسئ باستئق بارادئ، اؤئلدئث بارلئق اتقا مئنةرلةرئن قاسئنا قاپتاتئپ ةرتئپ اپارادئ. وثباي وندايدا سوزگة كةلمةيدئ، ذستاتا سالادئ، بةرة سالادئ، قذيا سالادئ، ءتئپتئ سذراعانئثنان دا كوپ قئلئپ توگة سالادئ. بةتئنة كذلة قاراسا، «وثكة» دةسة، «ءسئز بئلةسئز عوي» دةسة، بةنزين تذگئلئ، تةمئر-تةرسةك تذگئلئ قورانئ قاي جةردةن سالؤ كةرةك ةكةندئگئث قذدئقتئ قاي جةردةن قازؤ كةرةك ةكةندئگئن، ءشوپتئ قايدان شابؤ كةرةك ةكةندئگئن، جئلقئنئ قايدا، تذيةنئ قايدا، قويدئ قايدا ذستاعان دذرئس ةكةندئگئنة دةيئن ايتئپ، قذلاقتارئنا قذيئپ جئبةرةدئ. باستئقتار راقمةتتةرئن اياماي جاؤدئرئپ، قارئق بوپ قايتئپ ورالادئ. ءبئراق ول قؤانئشتارئ كوپكة بارمايدئ. ءولئپ-تالئپ جوسپار ورئندالعاندا، «ؤه» دةپ كوثئلدةرئ ةندئ ورنئنا تذسكةندة، اؤئلدئث ئشئنةن «وثباي بولماعاندا سازعا وتئراتئن ةدئك» دةگةن كذثكئل مذثكئپ قويا بةرةدئ. كةشةگئ جارئلقاؤشئعا «قاپ، بالةم» دةپ قايتا تئستةنؤگة تؤرا كةلةدئ.
نة كةرةك، «اسپاننان تذسكةن باتپان قذيرئق» ةكسپةديسيا ءذش-ءتورت جئل تذرئپ، كةلگةن جاعئنا قايتئپ كةتكةندة ءبئراز كئسئنئث قئبئ قاندئ. قئرشاثقئ وثبايدئث قولئ دا، ءتئلئ دة كةسئلدئ دةپ قؤاندئ. ءبئراق، وثبايدئث قولئ كةسئلگةنمةن ءتئلئ كةسئلگةن جوق ةدئ. وثباي بايعذسقا، شئنئندا دا، جاي بولمادئ. اؤةلئ «ءبئلئمدئ باستئقتار» كةرةك بولدئ، سوسئن «جئگةرلئ جاس» باستئقتار كةرةك بولدئ. وثبايعا سانامايمئن دةگةن تيئنئن ساناؤعا، باقپايمئن دةگةن قالتاث-قذلتاث تارازئنئ باعؤعا تؤرا كةلدئ. ول ول ما، بذرئن قذيقانئث يئسئنة مذرنئن باساتئن تورة جئگئت شؤاش يئسئن قذثئرسئتئپ ءجذن-جذرقا، تةرئ-تةرسةك جينادئ. سالقئن قويمادا شويئن تارازئنئث قاسئندا بالداعئنا سذيةنئپ، شوتئن قاعئپ تذرعانئ. وسئ كذنئ حالئقتا نة كوپ، تةرئ-تةرسةك كوپ. ونئث ذستئنة ناسئبايدئث نة اششئسئ وثبايدئث قالتاسئندا. قارا كولةثكة اباجاداي قويمانئث قؤئستارئنئث بئرئندة بوكسةسئن سئزعا تئعئپ تذرعان اق، قئزئل، كذرةث بوتةلكةلةر دة تابئلادئ. ارتئنان جذرت جينالعان جةرلةردة كةؤ-كةؤلةپ ايتا جذرةتئندةي قيتذرقئ اثگئمة دة جةتكئلئكتئ. ءسويتئپ وثبايدئث قويماسئنئث كةلئم-كةتئمئ ءتئپتئ كةپ. وثباي جذمئستان ذيگة قيسالاقتاپ زورعا قايتادئ. جولدا قارا-قذرا جينالعان جةرگة سوقپاي كةتپةيدئ. قارا-قذرا جينالعان جةردة قاراپ تاعئ تذرا المايدئ. ءبئر كةزدةگئ «ءدئلمار، شةشةن» اتئ ةندئ، «قئرشاثقئ»، «ذرئنشاق»، «داؤكةسكة» اينالادئ. بذرئن ونئ كورسة قاؤمالاي تذسةتئن جذرت، ةندئ قاشقاقتايتئندئ شئعاردئ. وثباي بةيشارا ةن كوشةدة بالداعئن كوككة سةرمةپ جاپادان-جالعئز باقئرئپ-شاقئرئپ كةلة جاتادئ. وندايدا مئندةتتئ تذردة بذنئث ذيئنة بذرئلادئ. تورگة سةكئرئپ شئعئپ، ةكئ بالداقتئ ةكئ بوساعاعا ءجئتئرئپ جئبةرئپ، جانتايا كةتةدئ. ساقئپ وثباي كةلگةندة كورپةسئنئث جاقسئسئن توسةپ، جاستئعئنئث جاقسئسئن ذسئنئپ بايةك بولادئ. شارشئ تورگة شالجيا قذلاعان وثباي قئزئل قؤئرداق جةپ، شاي ءئشئپ كةبةجةدةن كوزئن مةلتةكتةتئپ جارتئلئق سؤئرتئپ، باس جازادئ. بذعان دا قذيادئ. قارابالا ئشئمدئك جاعئنا قئرسئزداؤ. قئرلئ ستاكاندئ اؤزئنا ءبئر اپارسا بولدئ، قاراپتان-قاراپ كةثكئلدةپ كذلة باستايدئ. ةندئ ءبئر-ةكئ قولقالاسا، قورئلداپ ذيئقتاپ كةتةدئ. وثباي ءويتئپ اثگئمةسئن تئثدايتئن جالعئز قذلاقتان ايئرئلعئسئ كةلمةيدئ. سوندئقتان جان دةگةندة جالعئز قذرداسئنا تةك ءبئر رةت قانا تامئزادئ دا، كةثك-كةثك كذلدئرئپ قويئپ، ءوزئ ءئشئپ، ءوزئ سويلةيدئ.
وي، قاسقا-اي،- دةيدئ ول بذگئن كورئپ وتئرعانداي ونئث بةتئنة سذقتانا قاراپ.
ءبئر ءازئ ءبئر كولحوزعا وتگون بولعانداي انا ماثدايئث اشئلماي ءجذر-اؤ. ايتپةسة، قايراتئث كئمنةن كةم، كةلبةتئث كئمنةن كةم. قئر مذرئن، قياق مذرت، دوثگةلةك ءجذز، ةثگةزةردةي قازاقتئث سؤرةتئ قاي گازةتتئث كوركئن كةلتئرمةيدئ. «جذلدئزئمئز، مئنة» دةپ سةندةيلةردئ كورسةتؤدئث ورنئنا قايداعئ ءبئر مذجئلگةن توبئقتاي قيقئ-جيقئ قاليلاردئ شئعارادئ. بذل باق دةگةندئ قويسايشئ. باقئت دةگةن دة جالعئز كوزدئ داؤ كورئنةدئ عوي. قاشان تاستوبةسئندةگئ كوزئنة تذسكةنشة كئمدئ كوتةرئپ كةلة جاتقانئن بئلمةيدئ ةكةن. كوزئنة تذسكةن سوث كوتةرئپ ذرئپ ءبئر-اق لاقتئراتئن بولسا كةرةك. جامان قاليلاردئث دا توپالاث اساتئن كذنئ الئس ةمةس شئعار.
سونئ ايتادئ دا، تارتئپ جئبةرةدئ. ئشئندةگئ قئجئلداپ جاتقان قئزئل ءورتتئ اراق تا، اششئ پياز بةن قئزئل قؤئرداق تا، ءسذت قوسقان بذيرا شاي دا باسا الماستاي، بئردةثة ايتسا، سويلةسة باسئلارداي.
وثباي اششئ پيازدئ مذرنئنا اپارئپ وتئرادئ-وتئرادئ دا:
- باياعئ داؤرةن بولعاندا باعئثدئ جاندئراتئن ةدئم-اؤ،- دةيدئ.
- ءيا، قذرداس، وعان ءسوز بار ما؟
شاي قذيئپ وتئرعان ساقئپ تا ءبئر قومپاثداپ قالادئ.
- ءاي نةسئن ايتاسئث، وزئمنةن دة بولدئ،- دةيدئ ءبئرؤاقئتتا. وثباي قولتئعئنداعئ جاستئقتئ ءوشئ بارداي نئعئزداي جانشئپ.- كولحوز ئرئلةنگةندة مةنئ قويماقشئ ةكةن. قاراپ جذرمةي حاتشئعا ءتئل تيگئزدئم عوي. اؤداندئق اكتيأتة قايداعئ ءبئر «قاعاز باستئلئققا» شذيئلةم دةپ، تاياقتئث ءبئر ذشئنئث تاپ ءبئرئنشئ باستئقتئث قاق ماثدايئنان قالاي سارت ةتكةنئن ءوزئم دة اثعارماي قاپپئث سودان-اق سؤئق كوزدئث سذعئنئنا ئلئكتئم. سول-اق ةكةن ءبئر ئرئگةن ءبئزدئث ايران قايتا ذيئماي قويدئ عوي. پاتشاعار سونشا پئسئقسئنئپ نةم بار ةدئ! قازئر ورئنسئز مومئن بولؤعا دا، ورئنسئز پئسئق بولؤعا دا، ورئنسئز العئر بولؤعا دا، ورئنسئز اقئلدئ بولؤعا دا بولمايدئ، قاسقا. ارتئق داؤلةت كوز شئعارماسا شئعارماس، ال ارتئق اقئلدئث كوز شئعاراتئنئ ئپراس. ءوز باعئثدئ ءوزئث بايلايسئث. دذنيةدة قذدايدئث بةرگةنئ دة ةشتةثة ةمةس، بةرگةنئن قايتئپ العانئ دا ةشتةثة ةمةس، بارئنةن دة بةرةيئن دةپ تذرئپ بةرمةي قالعانئ جامان ةكةن. ولگةنشة ءومئرئ ةسئثنةن كةتپةيدئ. سولاي، قذرداس...
وثباي بذل جاققا قذراعئتا ءبئر قاراپ قويئپ، سئلقئلداتئپ قذيئپ الادئ. سوسئن ستاكاندئ قولئنا ذستاپ، بذنئث يئعئنا سذيةنئپ، وتئرعان ورنئنان اتئپ تذرادئ. ساقئپ بوساعادا جاتقان بالداقتئ اكةپ جالما-جان قولتئعئنا قئستئرادئ. وثباي ءاي ءبئر اثئراتئپ ءان باستايدئ دةيسئث. اؤةلئ مئندةتتئ تذردة ورئسشا باستايدئ. كوكئرةكتئ قارس ايئرار قئجئل ءان. سوزئنة تذسئنبةسة دة، بذلاردئث جذية-جذيةسئن بوساتئپ بارادئ. ءان سالعان سايئن وثباي ايدئندانا تذسةدئ. بذگئندة ةكئ ةزؤئنة جامباستاي قذلاپ، ءجذنئ جئعئلئپ جاپئرايئپ جاتاتئن جؤاس مذرت دئكةث ةتة قالادئ. كوبئنة تذماندانئپ، تذنجئراپ جذرةتئن سذرعئلت جاناردا جئلتئراپ شوق تئرئلةدئ. الگئندة عانا اششئ اراق قؤئرئپ، ازةر قيئسئپ وتئرعان سولعان وكپةدةي ةرنئ كذرةثئتئپ قويا بةرةدئ. وثباي قولتئعئندا بالداق ةمةس، ةكئ اياعئنان بئردةي باسئپ تئك تذرعان كئسئشة كةؤدةسئن كةرة شالقايادئ. ورئسشا ءان قازاقشاعا اؤئسقاندا مانادان بةرئ بالقئپ تذرعان ساقئپتئث كوزئنة جاس جذگئرةدئ. قارابالانئث دا كوزئ دئمدانئپ قويا بةرةدئ. بذلاردئث كوثئلئ بوساعانئن كورگةندة وثباي ءتئپتئ قايراتئنا مئنةدئ. وسئ ءبئر ءيئ جذمساق ةكئ ادامنئث كوزئندةگئ جاس ءوز كوكئرةگئندةگئ ؤداي اششئ ةكئنئشتئ، وزةگئن ورتةپ بارا جاتقان اششئ اراقتئ، مانادان بةرئ بويئنداعئ ءالدئ سورئپ اپ جاتقان مةث-زةث ماستئقتئ قؤئپ شئققانداي، وزئنةن-ءوزئ تذتاپ، وزئنةن-ءوزئ بئقسئپ جذرگةن تئمئرسئق كوكئرةكتئ ءبئر وكپةك جةل قذلان تازا ارشئپ العانداي. ةكةؤئنئث يئعئنا قولئن سالئپ:
- ءاي، بايعذستارئم-اي! بئزگة قاراعان ونشاقتئ ذيدة مةنةن باسقا ةتئ پئسئق ةشكئم جوق. ةرتةث مةن اناؤ-مئناؤ بوپ كةتئپ جذرسةم، بةل بؤئپ شئعاتئن قايسئث بولار ةكةن، - دةيدئ.
قارابالا ونان سايئن ةگئلة تذسةدئ. تاماعئ قذرعاپ، كةمسةثدةپ:
- اسقار تاؤئم-اؤ،- دةپ كةثكئلدةيدئ.
ةت جذرةگئ ةزئلئپ، تاؤسئلئپ ايتادئ. بذلاردئث كوثئلئن بوساتقان وثباي بالداعئن تئق-تئق باسئپ، شيراق اتتاپ ذيدةن شئعئپ كةتةدئ. جاتاعان ءذيدئث تةرةزةسئنةن وسئ ءبئر قارا جةردئ شةگةلةپ باسقان تئق-تئق دئبئس ذزاققا دةيئن ةستئلئپ تذرادئ.
قارابالا ول كذنئ كوز جذما المايدئ. ومئردة كوپ نارسةگة زةر سالا بةرمةيتئن وسئ ءبئر ةثگةزةردةي ةركةك قاپ ونشا رةنجي قويماؤشئ ةدئ. قذدايعا شذكئر، قولئ بوس وتئرمايدئ. قذدايعا شذكئر، ساقئپ بورپئ اياقتاؤ بولعانمةن، بةتئثة جةل بوپ كةلمةيتئن ءبئر بار بولعئر. ءبئر ذل، ءبئر قئز تاؤئپ بةردئ. ذلئ بولةك ءذي شئققان، جئلقئشئ. قئزئ كورشئ اؤئلدا تذرمئستا. ةل قاتارلئ ماپاحاسئ بار. «قارابالا، ئستةپ بةرشئ» دةگةندئ ئستةپ بةرةدئ. «قارابالا، بارئپ كةلشئ» دةگةنگة بارئپ كةلةدئ. قذدايعا شذكئر، وسئ جاسئندا ةشكئم بذعان «مئنانئ بذلاي ئستةمةپسئث» دةپ كورگةن جوق. سودان با، ءوز باسئ كوپ نالي بةرمةيدئ. تةك اندا-ساندا وسئلاي وثباي سوعئپ كةتكةندة عانا اياعئنئث استئنداعئ مئثق ةتپةي جاتقان مئعئم دذنية كةنةت تةثسةلئپ جذرة بةرگةندةي بولادئ. بذل تذسئنبةيتئن كوپ ماسةلة كوثئلئنة ءبئر ءتذرلئ ذرةي قاشئرادئ. ءوزئ قذدايداي كورةتئن قذرداسئنئث يتئنئث ناعئپ مذنشا قئرئن جذگئرئپ كةتكةنئ اقئلئنا سئيمايدئ. سوعان قاراعاندا وثباي ايتا بةرةتئن الگئ ءبئر ئرئث-جئرئث ومئردة بار بولسا بار شئعار دةپ ويلايدئ. وسئ اؤئلدا «اي، كاپئر» دةي قوياتئنداي ةشكئم جوق سياقتئ. ءبارئ دة وزدةرئ قذساعان جذمئر باستئ پةندة. سايتة تذرئپ، وثبايدئث كورئپ جذرگةن كذنئ الگئ. مذمكئن، ءومئر دةگةث شئنئندا دا، بذل بئلةتئن قايقئ بةل قارا توس پةن قارا بالعا ةمةس شئعار. ونئث يلةؤئنة تذسكةننئث ءبارئ مذنئث قولئنان شئققان نارسةلةردةي ايتةؤئر ءبئر كادةگة جاراي بةرمةيتئن شئعار. ولاي بولسا، وثباي وسئلاي بوپ جذرةر مة ةدئ. شئركئننئث بويئندا قانشا جئگةر، قانشا بئلئك، قانشا ةنةر قذردئمعا قذرئپ زايا كةتئپ جاتئر؟.. «وزئمنةن بولدئ. كةزئندة ويتپةدئم-بذيتپةدئم»،- دةيدئ. مذمكئن ول دا راس شئعار. ءبئراق ءوز باسئ قذرداسئنئث باسئنداعئ قئرسئقتئ الگئ اتاثا نالةت گيتلةر اتقان قاثعئما قورعاسئن وقتان كورةدئ. سول تةك سئثار اياعئن ةمةس، بولام-تولام دةپ تذرعان پةرئشتة كوثئلدئث قاناتئن دا قوسا جذلئپ كةتكةندةي. ايتپةسة ةلدةن الا-بوتةن زةرةك وثباي وقئماس پا ةدئ. وقئسا وسئ كذندةرئ قايدا، كئم بوپ جذرةتئنئن كئم ءبئلئپتئ؟ قاثعئما وق قاعئندئدان ءتيدئ دة، جئگئتتئث سذلتانئن مئنا قارابالا سةكئلدئ وثشةث موجانتوپايدئث ورتاسئنا ومالتئپ تاستادئ. ةندئ جةر-كوككة سيماي ءجذرئسئ مئناؤ. سونئ ويلاعاندا ونة بويئن ءورت جالاپ جذرة بةرةدئ.
ءوز باسئ وسئ جاسقا كةلگةنشة تيگةنئن كيئپ، بذيئرعانئن ءئشئپ، ةشتةثةدةن ؤايئم جةمةپتئ. اكةسئ بايعذس تا بذل تؤعاندا ونشا كوپ باسئن قاتئرئپ جاتپاعان سياقتئ. كئتاپ تا اشتئرتپاپتئ، ازان دا شاقئرتپاپتئ. قارا بولعاسئن اتئن قارابالا قويا ساپتئ. مئنة، سذيتكةن قارابالا قارا شال بولعانشا بذل اؤئلدا ءالئ ونئ ةشكئم «قارةكةث» دةپ كورگةن جوق. «قارابالانئث سوققانئ»، «قارابالانئث ئستةگةنئ»، «قارابالاعا جاساتؤ كةرةك»... الدا-جالدا وزگة اؤئلداردان شارؤاسئ ءتذسئپ كةلگةن بئرةؤ-مئرةؤ «قارةكة» دةي قالسا تؤرا كوك جةلكةسئ شئلپ-شئلپ تةرلةپ، ؤداي اشئپ قويا بةرةدئ. جيئنتويدا دا قاقئرايئپ تورگة شئقپاي، ةسئك جاققا ةلةؤسئز جانتايا كةتةدئ. ءار نارسةنئث ءوز ءجونئ، ءوز سانئ بار ةمةس پة! ماسةلةنكي، قاثئلتئردان تذرةث شار بولاتتان تذكئرگئش سوققان كئمدئ كوردئث؟ وثبايدئث قازئرگئ جاعدايئ دا بذعان ءدال سونداي ءبئر قيسئنسئز نارسة سياقتايادئ دا تذرادئ.
«قذداي دا قئزئق-اؤ!»- دةپ ءبئر ويلادئ دا، ارتئنشا «تاؤبة، تاؤبة!» دةپ قويدئ. باسئ جذمئر پةندةنئث كةز كةلگةنئنئث قولئنا تذسة بةرمةيتئن تاسباقانئث ءشوبئنئث جةر بةتئندة دةنئ دذرئس كئسئ قذرئعانداي بذعان وسئدان قئرئق جئل بذرئن ءذش كلاستئ زورعا تاؤئسقان، بذگئندة اقشا بةرةتئن تابةلگة ءوز فاميلياسئنئث تذسئنا اكةسئنئث اتئنئث باستاپقئ ءتورت ءارپئن جازئپ، سوسئن يمةكتةپ ءبئر قيسئق تاياقپةن سويداقتاتا قايئرئپ تاستاؤعا عانا ساؤاتئ جةتةتئن جامان ذستاعا تاپ كةلؤئن قاراشئ. وناندا انا اؤزئمةن قذس تئستةيتئن وثبايلارعا بذيئرسايشئ... وعان بذيئرسا - باياعئ وت اؤئز جاستئق شاعئنا قايتا ورالماس پا ةدئ. كورگةننئث كوزئندة، تئثداعاننئث كوثئلئندة قاداتئن سذثعئلا سذلؤ جئگئت كورشئ كولحوز تذگئلئ اؤداننئث، اؤدان تذگئلئ وبلئستئث، وبلئس تذگئلئ الگئ الماتئ مةن ماسكةؤئثنئث وقؤئن تاؤئسپاس پا ةدئ؟ وسئ كذندة سوناؤ ورتالئقتاردئث بئرةؤئندة ءاي مانداي وقئمئستئلاردئث بئرةؤئ بولئپ ماثقيئپ وتئرماس پا ةدئ! ءيسئ وسئ اؤئلدان بارعان بالالاردئث ءبارئن ءشئرئتئپ وقؤعا كئرگئزبةس پة ةدئ! وسئ اؤئلدان اؤرؤ بوپ، ءئستئ بوپ بارعانداردئث ءبارئ سونئث ذيئنة تذسپةس پة ةدئ! ءتئپتئ بذل وثبايدئث الگئ تةك راديودان عانا سويلةپ، كينودان عانا كورئنةتئن ذلكةن باسشئلاردئث ءبئرئ بوپ كةتؤ دة قولئنان كةلةتئن ةدئ عوي. وندا مئناؤ اتا قونئسئن تذية اؤناعان شاثداقتاي قذلازئتئپ قويماي، جةر تذبئندةگئ ذلكةن وزةندةردئث بئرةؤئن الگئ كازيتتة جازئپ جذرگةندةي قئپ، مذرنئنان جةتةكتةپ وسئندا بذرئپ اكةلةر ةدئ عوي. وندا بذل بارعان ادامنان: «ءاي، ءيت، ءداؤ باستئق بوپ، قذلئنتايداي تةبئسئپ بئرگة وسكةن ءبئزدئ ذمئتئپ كةتپة. سةنئث قولئثا پراأو تيگةندة نة كورةمئز؟ مةنئث بالام قؤاتبةك مئناؤ دةگةن جئلقئشئ. سونئث تةثئندة ءبئراز قئزئل قاعاز، كوك قاعاز بوسقا جاتئر. ءوزئ ماعان تارتقان شيكئ وكپةلةؤ نةمة. ماشينا العئسئ كةلة مة قالاي؟ وعان الگئ جئل ون ةكئ اي شئرةتتة تذرؤ كةرةك كورئنةدئ. جذرتتئث ايتؤئنشا، اقشاثنئث ذستئنة بةتئثنئث از-ماز اجارئ، قئسقاسئ، تانئستئق كةرةك دةيدئ. ايتةؤئر، شئرعالاثئ جةتكئلئكتئ دةيدئ. نة دة بولسا، ءوزئث بئلةسئث، بالامئز ةكةؤمئزدئث قولئمئزدان كةلمةيتئن شارؤا. سوعان جاردةمدةس. باياعئدا ءوزئث كورگةن كئشكةنة جاثئل بذگئندة تذرمئستا. بالالئ-شاعالئ. ةل قاتارلئ ءذيئ جوق. سوعان قول ذشئن بةرؤگة قالايسئث؟ باسقا اؤئلدار اؤئل سياقتئ. ءبئزدئث اؤئلدا ءالئ تةرةزةسئ ءئننئث اؤزئنداي توقال ءذي كوپ. سونئ دا ةسكةر. ءبئز ءذشئن بذنئث ءبارئ قارلئ قاراتاؤ. ساعان نة، تةلةفونئثدئ ءبئر سئثعئراتساث ءبئتئپ جاتئر»،- دةپ ايتئپ جئبةرةدئ عوي. قوي، قذداي ماثگئنئث قيالئ داعئ. ونسئز دا كوشتةن قالئپ جاتقانئ شامالئ. ايتةؤئر، باستئق بولئپ جاتسا، وثبايدئث وزئنة جاقسئ عوي. كةزدةسكةن ادامنان: «قارابالا دةگةن ذستا قذرداسئم ةدئ. بذ دذنيةدة بار ما؟»- دةپ سذراپ جاتسا دا مارتةبة ةمةس پة. ءبارئن ايت تا ءبئرئن ايت، ايتةؤئر قازئرگئدةي ينة جذتقان يتتةي بوپ تئزاياقتاپ جذرمةس ةدئ...
سول ويئنا تذسكةندة، وسئدان ءذش كذن بذرئن كورگةن وثبايدئث سذيةگئ سالدئراپ قالعان قذپ-قؤ كةسكئنئ كوز الدئنا كةلدئ. ءبئر كةزدةگئ اققذبا ءبيداي ءوثئ بذگئندة بوپ-بوز، قئرتئس-قئرتئس. قيئلعان قيعاش قاسئ سيرةگةن، ذيتة-تذيتة. جارقاباقتانئپ كةتكةن كوز اثعالاعئنا شولمةك قئس-تئرئپ قويعانداي. شاتئناي قارايدئ. تةك قئرشاثقئ ءتئلئ عانا ةسكئ كورپةنئ يئعئنا ءئلئپ قالقيئپ وتئرعان ةبئل-سةبئل قاثقانئث باياعئ وثباي ةكةنئن ةسكة تذسئرةدئ.
قارابالا قذلانئ تةبئنئپ قالدئ. جولئ بولار. الگئ تاسباقانئث ءشوبئ تةگئن ةمةس شئعار. سذيةگئن سذيرةتئپ جاتقان سورلئ اثسارئ اؤعان شارؤاسئ وثعارئلعانئن كورئپ، كئم ءبئلئپتئ، اياعئنا ءمئنئپ كةتةر.
ساسكة اؤا اؤداننئث دا توبةسئ كورئندئ. سذراستئرا ءجذرئپ، وثبايدئث الدئمةن كئر دةگةن كةثسةسئن تاؤئپ الدئ. الدئثعئ بولمةدة وتئرعان سوزئلا قيمئلداپ، سئثسي سويلةيتئن كةرميئق كةرئك كةلئنشةك باستئعئنا باسئن سذعئپ ةدئ. «كئرسئن» دةپتئ. قاق توردةگئ قاراعاي ستولدا پالتوسئن يئعئنا ءئلئپ العان شاندئر بةت قاپساعاي قارا وتئر. اق تةمئردةن سالعان جالتئراق ءتئسئن ءبئر جالت ةتكئزئپ جاي سذرادئ. اثگئمة تئثداپ وتئرئپ، اناداي جةردة تذرعان تور-تور قاعاز سالعئشتئث ئشئندةگئ گازةتتئ قايتا-قاتا تئسئرلاتئپ اؤةلةي تذكئرئپ قويادئ. بذل كةلگةن شارؤاسئن ةندئ اياقتاي بةرگةندة، جالتئر ءتئس ءوزئنئث وندئرشةگئ سورايعان ذزئن موينئن سوناؤ ءذنجئرعاسئنان بذراپ جذلئپ العئسئ كةلگةندةي، يئرة بذرئپ، بذنئث يةگئنةن ماثدايئنا قاراي، ماثدايئنان يةگئنة قاراي ةرسئلئ-قارسئلئ ةكئ رةت تئنتة شولئپ شئقتئ. سوسئنتةمئر ءتئستئ اقسيتئپ، ءبئر كذلئپ قويدئ. «ءوزئ دة ايتسا ايتقانداي، قاقپان تورئعان جذتئر تازئعا كةلةدئ ةكةن»،- دةپ ويلاپ وتئر قارابالا.
- بئلةم، اعايئن،- دةپ باستادئ شاندئر بةت.- ونئث الگئ داؤكةس بيسةنوأ قوي. وسئندا جةتئ اتا، جةتپئس جةتئ شةشةمئزگة ءتئل تيگئزئپ، شةتئمئزدةن قئرئپ بوقتاپ جازعان حاتئ بار. سو قاعازئ ءذشئن دة ءبئراز سةندةلتة تذرؤعا بولار ةدئ. ءبئراق ءسئز كةلة قاپسئز. وعان ءتورت دوثعالاق بةرؤ تؤرالئ قاعاز الئنعان. ءبئراق سونئ بيئلعئ جئلدئث ورتاسئنا ئلئكتئرؤ باسقا مةكةمةنئث قولئندا. ولار «بولسئن» دةسة، لابباي دةؤگة ءبئز قاشاندا ءازئرمئز. ءسئزدئث الگئ داؤكةستةي ةمةس، بةتئثئزدئث يمانئ بار، جاثاعئ مةن الگئ ايتقان مةكةمةگة كئرئپ شئققانئثئز دذرئس.
بذنئم قالاي دةگةندةي. قارابالاعا كوزئنئث استئنان سذزئلة قارادئ. قارابالا قورباثداپ ورنئنان تذردئ.
«ذشقئن» بيئل قئستان جاقسئ شئقتئ ما؟ ءتول قالاي؟- دةدئ شاندئر بةت.
شذكئر، جامان ةمةس.
قارابالا وسئ ءبئر موينئ قالقيعان شاندئر بةتتئ ءبئر جةردة كورگةن سةكئلدئ. ةسئكتئ جاؤئپ جاتئپ، كوزئن تاعئ ءبئر سالئپ ةدئ، ةسئنة تذسئرة المادئ.
ةكئنشئ مةكةمةدة الگئندةي ةمةس، ادام كوپ بوپ شئقتئ. ذزئنشا بولمةنئث ةكئ قابئرعاسئنا جاعالاي ءتئزئپ ورئندئق قويئپتئ. سول ورئندئقتاردا قاز-قاتار ءتئزئلئپ وتئرعان ءبئر ادام. كوپشئلئگئ مذنداي قذر قول ةمةس، الدارئنا تومپيتئپ-تومپيتئپ ءبئر-ءبئر پاپكا وثگةرئپ اپتئ. باستئق ءالئ كةشئگئپ جاتسا كةرةك، قاعاز باسئپ وتئرعان ذلبئرةگةن اق قذبا قئز ءذستئ-ذستئنة تئزئلداپ جاتقان تةلةفونعا:
كةلة قويعان جوق. كئسئ كوپ، دةپ جئپ-جئپ جاؤاپ بةرةدئ. تةلةفونعا بذرئلعان سايئن بولمةنئ كوزئنئث استئمةن ءبئر ءسذزئپ شئعادئ. پاپكا قذشاقتاپ سئزديئپ وتئرعان جاس نةمةلةر حاتشئ قئزعا قذراعئتا قاراپ قويادئ. ءبئر ؤاقئتتا ةسئكتةن باستئق كورئندئ. شئتئنا قارايتئن جئثئشكة جئلتئر قارا ةكةن. جاعئنا پئشاق جانئعانداي. ءبئراق، دةنةسئن كوتةرة الماي كةلة جاتقان كئسئدةي، كةردةث باسادئ. سول جان-جاعئنا كوز سالماعان كذيئ توردةگئ قارا بئلعارئ ةسئككة اياثدادئ. ةسئكتئ اشا بةرة حاتشئ قئزعا بذرئلدئ. حاتشئ قئزعا بئردةثة دةپ جاتئپ بوساعا جاقتاعئ بذنئ كوزئ شالئپ قالدئ. سذيئق قاسئن كةرئپ، ءبئراز تاثئرقاپ تذردئ. سوسئن ءوثئن جئلئتئپ، باس يزةدئ.
- بار بول، شئراق،- دةدئ بذل ورئندئعئن سئقئرلاتا قوزعاپ.
دةؤئن دةگةنمةن ةكئ بةتئ دؤ قئزاردئ. جذرتتئث ءبارئ بذعان جالت بذرئلدئ. باستئق كةثسةسئنة كئرئپ كةتتئ. كوپ ذزاماي قوثئراؤ دئزئلدادئ. حاتشئ قئز باستئقتئث ةسئگئن اشتئ. سوسئن ارتئنا بذرئلئپ، بذعان:
- اقساقال، سئزگة كئرسئن دةپ جاتئر،- دةدئ. قارابالا قاسئنداعئلاردان كةشئرئم سذراعانداي ةكئ جاعئنا جالتاق-جالتاق كوز تاستاپ باستئققا بةتتةدئ.
وثشةث جئلتئر اعاشقا تولئ ات شاپتئرئم كةث بولمة. قاق توردةگئ سالا قذلاش كذرةث ستولدان قارشئعاداي قارا جئگئت شاپشاث كوتةرئلئپ، قارسئ ءجذردئ. كةلئپ قولئن الدئ. قولتئقتاپ اپارئپ سالا قذلاش كذرةث ستولدئث الدئنداعئ كئشكةنة جئثئشكة ستولدئث ةكئ جاعئندا تذرعان ةكئ ساكئنئث بئرةؤئنة وتئرعئزدئ. تئقئلداق ورئندئقتان باسقاعا جامباسئ تيئپ كورمةگةن قارابالا جذمساق ساكئگة كذمپ بةرئپ، ذيةلةپ قالدئ. جالما-جان باسئنداعئ تئماعئن جذلئپ اپ، الدئنداعئ كئشكةنة ستولعا تاستادئ. قارشئعاداي قارا سذر جئگئت ءذن-ءتذنسئز. الدئنداعئ قاعازعا الدةنةلةردئ تذرتئپ قويادئ. بذل سويلةپ بولعاسئن قاسئنداعئ جئلتئركوك تذيمةنئ باسئپ ةدئ، ةسئكتةن حاتشئ قئز كورئندئ.
ماعان اؤةلئ ةسةنقذلوأتئ، سوسئن جذزبايةأتئ قوس.
ماقذل.
حاتشئ قئز ةسئكتئ قايتا جاپقان بويدا، قوثئراؤ زئث ةتة قالدئ. قارا سذر باستئق تةلةفونعا قول سوزدئ.
- سالامات پا. ءيا، سولاي ما ةدئ. ةندةشة قاعازدارئن ازئرلةي بةرئثئز. ءبئر رةتئن قاراستئرارمئز. جارايدئ.
جاعئندا ءبئر شاينام ةتئ جوق قارا سذر جئگئتتئث اؤزئنان شئققان ءسوزئ دة تاق-تذق. قولئن ةندئ بوساتا بةرگةندة، تةلةفون تاعئ دئزئلدادئ.
- ءا، سالاماتسئز با؟ اناداعئ ءذش ماشينا ءالئ بار عوي. دذرئس بوپتئ. سونئث بئرةؤئن ينأاليدكة بةرةمئز. قاؤلئ دةيسئز بة... ةشتةثة ةتپةس. وزاتتاردئ دا قذر قول تاستاماسپئز. وعان ءسئز قام جةمةي-اق قويئثئز.
ارجاعئنداعئسئ دا وجةثدةگةن نةمة ةكةن قارا سذر جئگئتتئث ماثدايئنا ءاجئم ويناپ شئعا كةلدئ.
- ءبئرئنشئ قازئر جوق. كةلگةن سوث ءوزئم سويلةسةم. مةن بذيئردئ دةرسئز.
باستئق بةدئرةيئپ الدئ. دةگةنئن ئستةتپةي قويمايتئن قؤ سياقتئ. ساؤساعئمةن كذرةث ستولدئ سالئپ-سالئپ جئبةرةدئ. ذستئندة اق قذيرئق شئلئمنئث تذقئلئ جاتقان كذل سالعئش سةلك-سةلك شورشئعان سايئن مذنئث ايئزئ قانا ءتذستئ. وثبايدئث تورةشئل دةپ جذرگةنئ قارا سذر جئگئتتئث بةتئن بار، ءجذزئث بار دةمةيتئن وسئ تئكشئلدئگئ بولسا كةرةك. اثگئمةسئن ءبئتئرئپ، ءجذزئن بذعان بذردئ.
اقساقال، الگئندة بولعان كةثسةثئزگة بارئپ قاعازدارئثئزدئ الئثئز. سوسئن جذزبايةأ جولداسقا باراسئز. شارؤاثئزدئ سول كئسئ بئتئرةدئ. باسقا ايتاتئنئثئز بار ما ةدئ؟
جوق، اينالايئن. كوپ-كوپ راقمةت. جانئثا جاماندئق بةرمةسئن.
سئزگة دة راقمةت. بئلتئر ءبئزدئث تاپسئرمامئزدئ ويداعئداي ورئندادئثئز. مايدانگةرلةرگة ةسكةرتكئش ورناتؤ ماسةلةسئنة باس-كوزدئك ةتؤ ماعان جذكتةلگةندئ. ءسئز قولعابئس جاساماعاندا ذياتقا قالا جازداپ ةك.
قارابالا ةندئ ءتذسئندئ. بئلتئر كوكتةمدة پارتورگ تئزاقتاپ ءجذرئپ بذعان ءبئر كوپ جئلتئراق تةمئردئ سوقتئرئپ ةدئ. ايتئپ تذرعانئ سول بولدئ-اؤ! قاراسذر باستئق ورنئنان تذرئپ كةپ، قول الئسئپ قوشتاستئ.
جذزبايةأ ساؤدانئث باستئعئ بوپ شئقتئ. بذل ساؤدانئث توثئرةگئندة وثشةث ءبئر جذزئكتئث كوزئنةن ةتةتئن جئلماث توستةر ئستةيتئن شئعار دةپ ويلايتئن. مئناؤئ ءبئر نار تذيةدةي ماثقيعان نةمة. تاثقئ تاناؤ، بذيرا شاش. شئناشاعئن وق جذلئپ كةتكةن شولاق قولئمةن ستولئن ةرسئلئ-قارسئلئ ذيكةلةپ وتئرئپ سويلةسةدئ.
- سونئمةث اقساقال، بذل ماشينا وزئثئزگة كةرةك پة ةدئ؟
- جوعا. ءبئر مذگةدةك اعايئنئم بار ةدئ. سول جذمساپ جئبةردئ.
اپئراي، ءا؟
جاثا پرةدسةداتةلدة بولدئثئز عوي.
بولدئم.
بئزگة بيئلدئققا ءالئ مذگةدةكتةرگة بةرئلةتئن فوندئدان ماشينا كةلگةن جوق ةدئ. بازادا ءبئر ءذش دوثعالاقتئث تذرعانئ راس. ونئ انادا رايكومنئث بيؤروسئ بولئپ بيئل تولدئ كئم كوپ السا، سولارعا بةرةمئز، وعان دةيئن تذمسئعئن قاناتؤشئ بولماثدار دةپ قاؤلئ شئعارئپ قويعان. ةندئ مئنة، مذگةدةككة بةر دةيدئ. ةرتةث ءبئرئنشئ حاتشئ كةلةدئ دة، مةنئث ةكئ اياعئمدئ ءبئر ةتئككة تئعادئ. ونئث ارينة، سئزگة قاتئسئ شامالئ. اپئراي، ءا؟
قايدان بئلةيئن، الگئ بالالار بولادئ دةگةن سةكئلدئ ةدئ.
جاقسئلئق جاساعان جاقسئ، ارينة. ءبئراق زاثنئث دا وبالئ بار ةمةس پة. زاث جارئقتئقتئ سئيلاماي بولمايدئ. اپئراي-ا؟
زاثعا وبال بولسا...
جوق، جوق. بذل ارادا ءسئزدئث ةشقانداي جازئعئثئز جوق؟
ا...- اپئراي، ءا؟
جذزبايةأ كذيزةلئپ وتئر. ستول ءذستئن ءبئر قوپارئپ شئعئپ، سؤئرمانئ اقتاردئ. تاسقا باسئلعان ءبئر قاعازدئ تاؤئپ الدئ. شاثئراقتاي كوزئلدئرئگئن كيئپ، وقئپ شئقتئ. سوسئن دوبالداي سذق ساؤساعئمةن ستولدئ تارسئلداتتئ.
زاثعا سيؤئن سئيادئ ةكةن. ءبئراق اناداعئ بيؤرونئث قاؤلئسئ جانة بار؟ ءسئز سوندا «ذشقئننانسئز با؟»
ءيا.
مال باعاسئز با؟
ذستامئن.
اپئراي، ءا؟
اتئثئز كئم؟
قارابالا.
اپئراي، ءا؟ قاشاننان ذستاسئز؟
مةن ءوزئم سوندا تؤعام. جذمئسقا جاراعالئ تةمئر سوعام.
ةلؤ ءذشتئث جذتئ ةسئثئزدة مة؟
البةتتة.
مارت ايئندا ءسئزدئث اؤئلدئث الدئنداعئ دوثدة قاتئپ قالاتئن كوپ ماشينانئ بئلةسئز عوي.
بئلگةندة قانداي! توث جئبئگةنشة جاتتئ ةمةس پة؟ تالايئنئث بةل تةمئرئ ومئرئلئپ، ماعان ءبئر اي بويئ جذمئس تابئلعان.
- اپئراي، ءا! «ذشقئندا» ءبئر قولئ التئن ذستا بار دةؤشئ ةدئ. سول ءسئز ةكةنسئز عوي.
قارابالا قئزارئپ كةتتئ. ونئث قئسئلعانئنا جذزبايةأ تا قيپاقتاپ قالدئ.
سول بئلاعايدا مةن دة جذرگةم. ماشيناداعئلار جذكتئث ءبارئن تذسئرئپ اپ، ءسئزدئث اؤئلداعئ تذيةلةردئ جيئپ، سولارعا ارتئپ، قويئ قئرئلئپ جاتقان كورشئ كولحوزدارعا جةم تاسئعانبئز.
ة، ءسئز اؤاتكوم جذزبايةأ جولداس ةكةنسئز عوي.
سو كةزدة اؤاتكومدة ئستةيتئنمئن.
ةكةؤئ دة ءذنسئز قالدئ. وسئ ءبئر كذيگةلةك قارا كئسئ قارابالانئث ةسئنة ةندئ ءتذستئ. سو جئلئ قئس قاتتئ بولدئ. كوكتةم انة شئعادئ، مئنة شئعادئ دةپ وتئرعاندا، قاردئ ءذيئپ سالدئ. تالتئرةكتةپ تذرعان مال قئرئلا باستادئ. اؤدانداعئ بار ماشينانئ ادامدارعا ازئق، مالعا جةم ارتئپ، جذزبايةأ جولداستئث ءوزئ كةلة جاتقان كورئنةدئ دةپ بذكئل اؤئل شؤ ةتكةندئ. ءبئر كذنئ قذبئلا بةتتةگئ قارا جال گذرئلگة تولئپ كةتتئ. جان-جاعئندا قالقا جوق ايداي دوثدة ماشينالار قارعا باتتئ. كةرؤةندئ باستاپ كةلة جاتقان جذزبايةأ جولداس وثبايعا كةپ اؤئلداعئ بارلئق كولئكتئ جيدئردئ. ءذي-ذيدئ ارالاپ قوم ئزدةدئ. ةكئ كذن بويئ ءبئر شابدار اتقا ءمئنئپ اپ قارا جال مةن اؤئلدئث اراسئندا ةرسئلئ-قارسئلئ ءجذردئ دة قويدئ. ءوزئ دة تئنئم تاپقان جوق، جذرتقا دا تئنئم بةرگةن جوق. ءبئر قارا الا شيدةمدئ كيئپ اپ، بةلئن تذساؤمةن بؤئپ اپ، اق تةر-كوك تةر جذك ارتئسادئ. سوسئن اسپانداعان ءبئر قارا نارعا ءمئنئپ، كةرؤةندئ ءوزئ باستاپ كةتكةن-دئ. اؤئلدئث ذلكةن-كئشئسئ اكئم باسئمةن ةكئ بئلةگئن ءتذرئپ تاستاپ جذرتپةن بئرگة جذمئس جاساعان وسئ ءبئر شئدامسئز باستئقتئ كوپكة دةيئن اؤئزدارئنان تاستاماي جذرگةن-دئ. سول جولئ ول وثبايعا: «ءوز شارؤاثا مئعئم بولعانئثمةث كورشئلةرگة قايئرئمئث جوق، قاراؤ ةكةنسئث»،- دةپ قاتتئ رةنجئپتئ دةگةن.
قاتال ءتارتئپتئ سذيةتئن، ئسكة دة، سوزگة دة تئم شذعئل وسئ كئسئ تؤرالئ ةل اراسئندا ءسوز كوپ. كةيئن تومةندةپ كةتتئ دةپ ةدئ. كةلگةن كةثسةسئ وسئ ةكةن عوي.
بؤرئل شاش، الپام ءتوس، تاثقئ تاناؤ قارا كئسئ تةرةزةگة قاراپ ويلانئپ قاپتئ.
اپئراي، ءا؟ جارايدئ ةندئ. ءسئز كةلگةسئن بولماس. ول ماشينانئ جذرگئزئپ الئپ كةتةتئن ادامئثئز بار ما ةدئ؟
الگئ مذگةدةك ادامنئث بالاسئ شوفةر.
ةندةشة كةلسئن دة، الئپ كةتسئن.
ةكةؤئ ورئندارئنان اتئپ تذرئپ، قول الئستئ.
«ذشقئن» بيئل قالاي؟
قئستا قار جامان تذسكةن جوق.
- اپئراي، ءا؟ وندا بيئل شارؤا وثعارئلادئ ةكةن! كةثسةدةگئ شارؤالارئن بئتئرگةن قارابالا پوسةلكة شةتئنة تاستاپ كةتكةن اتئنا كةلة جاتقان-دئ. ءبئر شاقئر-شذقئر ئدئس-اياق دئبئسئ شئعئپ جاتقان ذيدةن وتة بةرگةندة تاماقتانباعانئ ةسئنة ءتذستئ. ة، الگئ وثباي ماقتايتئن شايحانا وسئ بولدئ. ةسئگئن جذلقئپ قاپ ةدئ، ارعئ جاعئنان ايةل باج ةتة قالدئ.
ؤاقئت ءبئتتئ. ءذزئلئس. بةستة كةلئثئز.
بةسكة دةيئن اؤئلدئث دا قاراسئن كورئپ قالارمئن.
جئبةرة عوي. جولاؤشئ ةكةن- دةدئ ارجاعئنان تاعئ ءبئر داؤئس.
بذل ئشكة ءوتتئ. ةسئك جاقتاعئ وثاشا ستولعا وتئرا سالدئ. ءبئر شئلميگةن قذس ءتوس ايةل قاسئنا كةلدئ.
قايئناعا، نة ئشةسئز؟
جذرةك جالعار بئردةثة بولسا...
بالكئم، تابةت شاقئراتئن بئردةثة الدئرارسئز.
ونئث اينالايئن، الگئ شولمةك پة؟ ول جاعئنا ءذيئر ةمةس ةم.
قذس ءتوس كةلئنشةكتئث وث جاق ةزؤئ ءبئر بذلك ةتتئ. كوپ ذزاماي الدئنا قالايئ تاباق كاپؤستا كوجة مةن ءبئر ؤئس كذرئشتئث ذستئنة بذرئسة قونجيعان وكپة، باؤئر ما قاراؤئتقان بئردةثة اكةپ قويدئ. سوسئن تايتاثداپ باسئپ تؤپ جاقتا تاماق ءئشئپ وتئرعان ءبئر توپ اق حالاتتئ ايةلدةرگة بارئپ قوسئلدئ. سئپسئثدارئ ءورشي ءتذستئ. ءتور جاقتاعئ بذجئر ايةل اؤزئنداعئسئن اينالاسئنا بذركئپ-شاشئپ مئرس ةتئپ ةدئ، ءارئ قاراپ وتئرعاندارئنئن بذيئرلةرئ بذلكئلدةي جونةلدئ.
قارابالا تذرئپ كةتكةنشة اسئعئپ اپئل-قذپئل قاربئتئپ جاتئر. الدةقاشان سؤئپ قالعان تاماقتئ ءئشئپ وتئرسا دا، تةرلةپ كةتتئ. كوك جةلكةسئ ؤداي اشئپ بارادئ. «اؤ، سونشا نةگة جانئعاسئث»،- دةگةندةي، تاباق جالاپ تويئنعان ءبئر-ةكئ بورداقئ شئبئن ةكئ قذلاعئنا كةزةك ءمئنئپ، ئزئثداپ شاقپاي قويعانئ.
قارابالا دذنيةدة وسئ شئبئندئ جاقتئرمايدئ. سوسئن ةركةك كئسئنئث كوزئنشة جئرتاقتاپ كوپ كذلةتئن ايةلدةردئ جاقتئرمايدئ. باياعئدا أوةنكوماتقا كةلگةندة دة كورةسئنئ ءبئر ءجذن سيراق كوك قاسقا شئبئن مةن دارئگةر كةلئنشةكتةن كورئپ ةدئ. اينالايئن أوةنكومات دةگةن مةكةمةنئث ءبارئ جاقسئ-اؤ، تةك ماؤئزداي-ماؤئزداي ةركةكتةردئ جيئپ اپ، ةنةدةن تؤعانداي قئپ تئر جالاثاش شةشئندئرةتئنئ جامان. جذرت ءبئر-بئرئنةن قئسئلئپ، كئرةرگة جةر تاپپاي تذرعاندا سول ءبئر قولاثسا ساسئعان قاپئرئق بولمةگة تئق-تئق باسئپ اق حالاتتئ ايةلدةر جةتئپ كةلةتئنئن قايتةرسئث. بذلاردئث ذستئنة دة ءذرئپ اؤئزعا سالعانداي قذلئن ءمذسئندئ ادةمئ كةلششةك كئرئپ كةپ، اناداي جةردةگئ قيساثداعان اعاش ستولدئث ءبئر بذرئشئنا بارئپ مونتيئپ وتئرئپ العانئ.
بذل ئشئنةن: «قذداي-اي، ذلبئرةگةن اق پةرئشتةنئث الدئندا وثكيئپ تئرجالاثاش تذرعئزعانشا، الگئ وق بوراعان وكوپئنا ايداپ اپارئپ ءبئر-اق توعئتقانئ جاقسئ ةدئ عوي»،- دةپ تذر.
جذرت بئرئنةن سوث ءبئرئ بارئپ جاتئر. بذل كةزةگئ جاقئنداعان سايئن ءدئر-ءدئر ةتةدئ. كةنةت ءوز فاميلياسئ اتالعاندا توبةسئنةن جاي تذسكةندةي بولدئ. ءئلبي باسئپ جاقئندادئ.
- اعا، قولئثئزدئ الئثئز،- دةدئ كةلئنشةك ءتئسئن جارقئراتئپ.
بذل تاماعئ قذرعاپ:
- اينالايئن-اي، ذيات ةمةس پة،- دةي بةرئپ ةدئ، كةلئنشةك قاباعئن شئتئندئ.
قايدان ساپ ةتة قالعانئث تةرةزةنئث كوزئنةن ءبئر كوك قانات شئبئن كئردئ دة، مذنئث ءدال جةلكةسئنة قونئپ اپ، بذلكئلدةتة جونةلگةنئ. موينئن ولاي قيسايتادئ - ذشاتئن شئبئن جوق، بئلاي قيسايتادئ - ذشاتئن شئبئن جوق. كذيئنئپ كةتتئ دة، جالما-جان قولئن جذلئپ اپ ءوز جةلكةسئن اناؤ-مئناؤ ةمةس شاپالاقپةن سارت ةتكئزئپ تارتئپ قالدئ.
قؤ كةلئنشةك سول ةكئ ورتادا ذثئلة قاپتئ. جةلكةسئن كورئپ تذر. بذلك-بذلك ةتةدئ. سودان ستولعا وتئرئپ اپ - ال كذل. قولئنداعئ ءبئر پاراق قاعازعا بئردةثة جازئپ جاتئپ - ال كذل. ونئث كذلگةنئن كورئپ، بذدان كةيئن تذرعان جئگئتتةردئث دة قذدايئ بةرسئن كةپ.
سوندا قارابالاعا الگئندة عانا اق قاناتتئ پةرئشتةدةي ذلبئرةپ وتئرعان ادةمئ كةلئنشةكتئث ازئرةيئلدةي بوپ كورئنئپ كةتكةنئ.
مئنا بئر قاراپتان-قاراپ ءوزدئ-ءوزئ قئستئعا كذلگةن ءبئر توپ ايةلدئث اراسئندا سو دا وتئرعان سياقتاندئ.
الدئنداعئ استئ اپئل-قذپئل جايعاپ بوپ، ورنئنان كوتةرئلدئ. اسئعئپ باسئپ كيئم ئلگئشكة جةتتئ. تئماقتئ ءبئر قولتئققا، قارا توندئ ءبئر قولتئققا قئستئرا سالئپ، ةسئككة ذمتئلدئ. تاقتاي ةسئكتئث جاقتاؤعا تاق ةتة قالؤئ-اق مذث ةكةن، ار جاعئنداعئلاردئث جارئلا كذلگةندةرئ.
گؤلةگةن شئبئن مةن ايةل ذنئنة مةكةن بولعان سول ءبئر قذبئجئق ذيدةن الئستاعان سايئن كوثئلئ جايلانا ءتذستئ. «زاگوتسكوتتئث» اؤلاسئندا قالعان قذلاعا قارعئپ ءمئندئ. اؤدان ورتالئعئ دوثكيگةن قارا جوتانئث تاساسئنا تذسكةندة بارئپ، كومةيئنة ءان ورالدئ.
- ة-ة-ة-ي، قئزئث ازبان.
- قئزبةن جئگئت بئرئگئپ كومئر...- دةي بةرگةندة، اؤزئن الاقانئمةن باسئپ، جاعئ جئرتئلا ءبئر ةسئنةپ «يا، اللا» دةپ قويدئ.
الدا اؤئل بولعاسئن با، شابان قذلا ةمپةثدةيئن دةدئ. قارابالا جاداق قاس قازئنا ةردة شالقايئپ وتئر. «بذل شارؤا وثئنان ورالدئ!»- دةپ قويادئ. الگئ ذشةؤئ اناؤ ايتقاندا بةدئرةيگةن بةزةر كورئنبةدئ. ءسوزئن ئقئلاس قويئپ تئثدادئ. قولقاسئن ءبئتئرئپ بةردئ. ةكةؤئ ءوزئن بئلةتئن بوپ شئقتئ. الگئ تةمئر ءتئس تة ءبئر جةردة كورگةن ادامئ. قويا تذر... سونئ قايدان كوردئ وسئ؟ قايئن ةنةسئنئث جانازاسئندا ونداي كئسئ كوزئنة تذسپةگةن سةكئلدئ. قايئن اتاسئ توقال تذسئرگةن تويدا دا، ءاي، ذشئراسپاپتئ-اؤ. الدة الگئ ات قذرعاتپاي كةلئپ جاتاتئن كةپ اكئلدئث ءبئرئ مة ةكةن. ولارئثنئث بذل قايسئسئن ءبئلئپ جاتئر. ماشيناسئنا بئردةمة كةرةك ةتكةن بئرةؤ-مئرةؤلةرئ بولماسا، مذندا ولاردئث شارؤاسئ شامالئ. توقتا... توقتا... بذرناعئ جئلئ كذزدة برةزةنت جامئلعان ءبئر-ةكةؤ تذندةلةتئپ سوقپاپپا ةدئ. تورگة وزباي «رةسسورئمئز سئنئپ قالدئ. اعاتاي، قول ذشئن بةر!»- دةپ قيئلعانئ قايدا! ءئثئر قاراثعئدا كةلگةن. بوزالا تاثدا كةتكةن. كةنةت ماشينا. اثنان كةلة جاتسا كةرةك كةنةبئنة قان جذعئپ، ءذستئن كوك شةپپةن ءسذرتئپتئ. سوندا ءبئر ئرساثداعان كةتئك ءتئس استئ-ذستئنة ءتذسئپ، قاسئنان شئقپاي قويعان. ماناعئ سول بولدئ-اؤ، شاماسئ. ءتئس سالدئرئپ العان عوي. نة دة بولسا، وثباي بايعذستئث باياعئدان بةرئ دئثكةسئن قذرتقان شارؤانئث ءساتئ ءتذستئ اقئرئ. ات سابئلتئپ تالاي بارئپ، الدةكئمدةردئث ءئشئن كةپتئرة بوقتاپ، تالاي قذر قول قايتقان وراق اؤئز وثباي بئتئرة الماي جذرگةن شارؤا ةكئ اؤئز ءسوزدئث باسئن قذراعان قذرلئ كويلةگئنئث ارقاسئ مالمانداي بوپ شئعا كةلةتئن قارابالاعا ءپئشتؤ بولماي قالدئ. ءبارئ، ماناعئ تاسباقانئث اؤزئندا قئلتيعان تةبةن ينةنئث تذقئلئنداي كوك ءشوپتئث كيةسئ عوي. اتا-بابا بئلمةي ايتتئ دةيسئث بة! شاراپاتئ الدئمةن وثبايعا ءتيدئ. قازئر بارئپ رذقسات قاعازدئ ذستاتا سالعاندا جذرةگئ جارئلئپ قؤاناتئن شئعار.
- ءاي، قاسقا-اي، سةنئث قولئثنان دا بئردةثة كةلةدئ ةكةن عوي،- دةپ كةثك-كةثك كذلةر.
كذلسة، كذلة بةرسئن. التئ اي قئس ذرئنارعا قارا تاپپاي ءئش قذسا بوپ جاتقان بةيشارانئث دةنئ ءبئر جايئلئپ قالسئن. ةسئكتةن ول كئرئپ بارعاندا، بذلدئراپ تذرعان بذلئثعئر بولمةدة ءذن جوق ةكةن. قاق تورعئ ةكئ جاعئنا ةكئ جاستئق قويئپ قارقاراداي بوپ وثباي جايعاسئپتئ. ول ءذيدئث قالعان ادامدارئ كةؤدةسئندة جانئ بار ءتئرئ پةندة ةمةس ةبئل-سةبئل كولةثكة سياقتئ، دئمدارئ ئشتةرئندة بوپ، اياقتارئنئث ذشئنان باسئپ ءئلبئپ ءجذر.
قالت-قالت شاي سوراپتاپ وتئرعان وثبايدئث كوزئنة ءبئر قؤاقئ ذشقئن جذگئردئ. «تورگة شئق» دةپ قاسئنداعئ بوس ورئندئ مةثزةدئ. تئزةسئن ةندئ بذگئپ، اؤزئن ةندئ اشا بةرگةندة، وثباي جئمسيئپ:
ايتپاساث دا بئلةم، اؤةلئ شايئثدئ ءئشئپ ال،- دةدئ. سوسئن مذرتئ جئبئرلاپ، شايئن سوراپتادئ. قارابالانئث ذرتتاعان شايئ تاماعئندا تذرئپ قالدئ.
وثباي ئدئسئن توثكةرئپ، يئعئنداعئ تومةن سؤسئپ بارا جاتقان كةك الا ساتةن كورپةنئ كوتةرة جامئلدئ.
ال، ءيا، قالاي بارئپ قايتتئث؟ باستئقتار امان با ةكةن؟- دةدئ ءجذزئ جادئراپ.
امان كورئنةدئ.
قذشاق جايئپ قارسئ العان شئعار.
شذكئر.
بارماعئنداعئ ناسئبايئ تذمسئعئنا تية بةرئپ كةرئ قايتتئ.
الگئ تةمئر ءتئس ذرئ تازئ نة دةدئ؟
قاعازدئ دايئنداپ قويئپتئ.
وثبايدئث كوزئندةگئ جئمئسقئ كذلكئ كئلت ءسوندئ. دةگةنمةن كورمة قاستئث قياعئنداعئ ةكئ ذداي تاثدانئس ءالئ تذر.
كةربةز باستئقتا دا بولدئث با؟
ءيا.
تولعاتقان ساؤلئقتاي ئثئراندئ ما؟
جوق.
ةندئ وثباي بويئن تئكتةپ: «سةن وسئ، ءوزئث نة ايتئپ وتئرسئث؟»- دةگةندةي وثمةنئنةن وتكئزة الايا قارادئ.
نارقوسپاق قايتتئ؟ اؤزئن قؤ شوپپةن ءسذرتتئ مة؟
بازادا ءذش ماشينا بار ةكةن. سونئث بئرةؤئن ايداپ اكةتسئن دةدئ. قاعازئ مئنة.
وثباي قولئنداعئ قاعازدئ جايلاپ اشتئ. جاستئعئنئث استئنان كوزئلدئرئگئن الئپ، اسئقپاي وقئپ شئقتئ. ءارئ اؤداردئ، بةرئ اؤداردئ. باسئن شايقادئ. وسقئرئندئ. اقئر اياعئندا ةزؤئنة قايتادان كذلكئ جذگئردئ.
- شئق بةرمةس شئعايباي نةمةلةردئث سةن بارعاندا مئرزا بولا قالعاندارئن-اي!
قارابالانئث يئعئنان دا ءبئر ءزئل باتپان تذسكةندةي. ارقاسئ ءجئپسئپ، ماناعئ تاسباقانئث ءشوبئن ايتايئن دةپ، اؤزئن ةندئ اشا بةرئپ ةدئ، وثبايدئث ونسئز دا كوك سذر بةتئنئث ءبئر ءتذرلئ قالاقاي شاعئپ العانداي كذلبئرةپ بارا جاتقانئن كوزئ شالئپ كئدئرئپ قالدئ.
ذيدةگئ جاننئث ةشقايسئسئنئث بذل اكةلگةن جاقسئلئق حابارمةن شارؤاسئ جوق، تورگة قاراپ، كوزدةرئ اتئزداي بوپ بارادئ.
وثباي كةنةت بذيئرئنةن شانشؤ قادالعانداي بذعاناسئن ذستاي الدئ. تؤ سئرتئنداعئ الا جاستئققا شالقالاي بةردئ. بذكئل بةت الدئن مذپ-مذزداي كوك شولمةكپةن قاپتاپ قويعانداي. شاتئناپ كةتكةن. بئرازدان كةيئن:
- جارايدئ. راقمةت. ذيئثة بارا بةر،- دةدئ.
قارابالا ورنئنان تذردئ. تئماعئن كيدئ. قامشئسئن ذستادئ. ةسئككة جةتة بةرئپ تورگة كوز تاستادئ. وثبايدئث سول باياعئ سذپ-سذر قالپئ. وث جاق ةزؤئنة ءبئر ءزئپ-زئلدةي كةكةسئن ئلئگئپتئ.
سئرتقا شئققاسئن تاسباقانئث شوبئ ورنئندا ما ةكةن دةپ قوينئنا قول جذگئرتئپ ةدئ. ءدارئنئث قاعازئ سوندا بارئپ ةسئنة ءتذستئ. قذلاسئن جةتةگئنة الئپ، اؤئل شةتئنة قاراي اياثدادئ. «قاراثعئدا جةر ذزاپ كةتةدئ دةگةن راس بئلةم. انشةيئندة ءتيئپ تذرعان ءذيئ قذرعئر جةتكئزئپ بولمادئ عوي».
قارابالا اپتئعئپ ءجذرئپ ايةلئنة ءدارئ الؤدئ ذمئتئپ كةتكةنئنة وكئنئپ كةلةدئ.