قاليحان ئسقاق، مةملةكةتتئك سئيلئقتئث يةگةرئ، جازؤشئ: شئثعئس حان - تذركئ حالقئنئث قاؤئپسئزدئگئن قامتاماسئز ةتؤشئ ذلئ قاعان

استانا. 20 - جةلتوقسان. قازاقپارات بولدئق. قايداسئز؟ الدة، الماتئدان جةرئدئثئز بة، الدة داؤ-دامايئ مةن قاثقؤ ءسوزئ كوپ ادةبي ورتادان قاشتئثئز با؟ التايدان نة تاپتئثئز، نةثئزدئ جوعالتتئثئز؟
None
None

- مئنة، جيئرما جئلداي بولئپ قالدئ، التئ اي جازدئ ةلدة وتكئزئپ كةلةمئن. قاراعايدان «يزبؤشكا» تذرعئزئپ العانمئن. جئلدا قاردئ قؤالاپ، التايعا بارامئن، قار ءبئزدئ قؤالاپ، الماتئعا اكةلئپ تاستايدئ. ءومئر وسئلاي ءوتئپ جاتئر. ةلگة بارؤئمنئث سةبةبئ نة دةيتئن بولساث، وعان سةبةپ تولئپ جاتئر. بئردة ةل اقساقالداردئث جيئنئنا تاپ بولدئم. اقساقال دةيتئن اقساقال جوق، ءبئر كةزدة ءبارئمئز بوقمذرئن بالا ةدئك، ةندئ سولاردئث ءبارئ بوقمذرئن شال بولئپتئ. اثگئمةدةن اثگئمة تؤدئ. «قاليحان ةشتةثة جازباي كةتسةث دة، ةندئ وكپةلةمةيمئز. مئنا ةلگة قارا» دةستئ. مذنئث دا وزئندئك سةبةپتةرئ بار ةكةن. بذل - سوناؤ تاؤةلسئزدئكتئث باستاپقئ جئلدارئ ةدئ. قاتونقاراعاي ابدةن توزئپ ءبئتئپتئ. اؤدان ورتالئعئ بةرئ قاراي ذلكةن نارئنعا كوشئرئلئپتئ دة، قاتونقاراعاي ةلةؤسئز، ةسكةرؤسئز قالئپتئ. مذنئث ارتئ ةلدئث توزؤئنا الئپ كةلسة كةرةك-تئ. جذرت جاپپاي بةرئ قاراي، قاي جاقتا تئرلئك بار سولاي قاراي كوشئپ جاتئر ةكةن. ورماندئ قيدالاپ شاؤئپ، اعاش ذيلةردئ بذزئپ اكةتئپ جاتتئ. اكةتكةندة ةلگة، حالئققا پايداسئ بولار-اؤ دةپ جاراتسا يگئ ةدئ، ولاي ةمةس، لاؤازئمدئ وبلئس شةنةؤنئكتةرئ قئتايعا اپارئپ، از پذلعا ساتئپ جاتئر.

اؤدان اكئمئ «بذل ةندئ مةنئث قولئمنان كةلمةيتئن نارسة، ءتئپتئ پروكؤروردئث دا قولئنان كةلمةيدئ. قاراعاي كةسئلئپ جاتسا، ونئث ءبارئ مةملةكةتتئث جوسپارئ دةپ سئلتاؤراتادئ. ال دايار ذيلةردئ بذزئپ اكةتئپ جاتسا، ول - بئرةؤدئث جةكةمةنشئگئ. تئيئم سالا المايمئز» دةدئ. سودان ارئ ويلانئپ، بةرئ ويلانئپ، ءبئر كذنئ تةلةديدار قاراپ وتئرسام، امةريكانئث، افريكانئث ذلتتئق تابيعي پاركتةرئ جونئندة سؤرةتتةمة كورسةتئپ جاتئر ةكةن. ونداعئ اثگئمة الگئ ذلتتئق پاركتةردئ قالاي قورعايدئ، قالاي ذستاؤ دةگةن ماقساتتا. سودان ويئما: «نةگة بذل ايماقتئ ذلتتئق پارك ةتئپ قذرئپ، بار بايلئعئن تالان-تاراجعا سالماي، ذستاپ قالماسقا؟» دةگةن وي كةلدئ. 643 مئث گةكتار جةردئ الئپ جاتقان قاتونقاراعاي اؤدانئنا مةملةكةتتئك ذلتتئق تابيعي پارك دةگةن مارتةبة بةرؤ كةرةك دةگةن ماسةلةنئ كوتةردئم. وسئ ويئمدئ پرةزيدةنتكة، ذكئمةتكة، پارلامةنتكة جةتسئن دةپ، «ةگةمةن قازاقستان» جانة «كازاحستانسكايا پراأدا»، «تذركئستان» گازةتتةرئنة، قاسئم قايسةنوأ، بيبئگذل تولةگةنوأا جانة ءبئراز ةلئمئزدةگئ بةدةلدئ ادامدارعا، جازؤشئلارعا قول قويدئرئپ، ماقالا جاريالاتتئم.

ءسويتئپ جذرگةندة ارادا بةس جئل زئمئراپ وتة شئقتئ. ةلگة قاراي اياق باسؤئمنئث ءبئرئنشئ سةبةبئ - وسئ. اؤئلشارؤاشئلئق مينيسترلئگئندة ايئرئقشا قورعالاتئن اؤماق دةگةن ءبولئمدئ باسقارئپ وتئرعان تالعات كةرتةشةأ دةگةن جيةنئم بار ةدئ. ةكئنشئ ءبئر جيةنئم اسقار قابانبايةأ پارلامةنتتئث دةپؤتاتئ بولاتئن. مةن كوتةرگةن ماسةلةنئ ارئ قاراي جئلجئتؤعا اسقار جيةنئم سةبةپكةر بولدئ دا، ةكئنشئ جيةنئم تالعات سول اؤداننئث بذكئل كارتاسئن جاساپ، ونئ ءذش ايماققا ءبولئپ، ذكئمةتكة وتكئزدئك. سودان بةس جئلدان كةيئن ذكئمةتتئث قاؤلئسئ شئقتئ. ءساتئن سالعاندا پرةزيدةنت تة قولداپ، جارلئققا قول قويدئ. ءسويتئپ بذل ايماق مةملةكةتتئك ذلتتئق تابيعي پارك دةگةن مارتةبة الدئ. ادامئ ئشكة قاراي بوسئپ، اثئ سئرتقا قاراي قاشئپ، ءبئر جاعئ رةسةي، ةكئنشئ جاعئ موثعوليا، ءذشئنشئ جاعئ قئتايعا اؤئپ كةتكةن. ذلتتئق پاركتئث كئرة بةرئسئنة شلاگباؤم قويعان سوث عانا تئنئشتالئپ، جاعداي قالئپقا كةلة باستادئ. بةرليندة حالئقارالئق ذلتتئق پاركتةر ورتالئعئ دةگةن بار. سوعان تئركةتتئك. يؤنةسكو-عا تئركةتتئك. بذل - مةنئث ةلگة بةت بذرؤئمنئث ءبئر قئرئ. دةگةنمةن التايدئث بايلئعئن ةمئن-ةركئن جةپ، ذيرةنئپ قالعان كةيبئر توپتار قارسئلئق تا ءبئلدئردئ. دةگةنمةن ءبئز جةثدئك. توزئپ بارا جاتقان ولكةگة وسئلايشا قول ذشئن بةردئم. ةكئنشئ ءبئر سةبةپ، ادام قارتايا باستاعان سوث تؤعان جةرگة قاراي جاقئنداعئسئ كةلةدئ ةكةن. «ولسةم، ورنئم تؤعان جةردة جاتسئن» دةگةن وي دا جوق ةمةس. ءبئراق كةيبئرةؤلةر سةكئلدئ ةلگة بارئپ، التئ اي جاز جاتئپ الئپ جازؤ جازبايمئن. قولئما قالام دا المايمئن. ويتكةنئ ةلدئث ورتاسئندا وتئرئپ، ةل جونئندة ةشتةثة جازا المايمئن. ذزاپ شئققاننان كةيئن، الئستا وتئرئپ، سوندا تئرلئك ةتئپ جاتقان جةرلةستةرئمدئ ساعئنئپ وتئرئپ جازعاندئ ذناتامئن.

تاعئ ءبئر ماسةلةنئ ايتا كةتةيئن. وسئ الماتئنئث، وسكةمةننئث، استانانئث كةيبئر جئلپوس ادامدارئ ءبئز جاققا بارئپ، جةر الئپ جاتقان كورئنةدئ. ول جاقتاعئ مارال شارؤاشئلئقتارئن دا يةمدةنئپ العان. اؤداننئث حالقئ، قاراتاي دةگةن ةل ةدئك، سولاردئث مالشئسئ مةن قذلئ سياقتئ بولئپ قالئپتئ. اؤئل وتئر، جةرئ جوق. جايلاؤئ دا، شابئندئعئ دا وزگةلةردئث يةلئگئنة وتئپ كةتكةن. حالئق قوراسئنان مال شئعارا المايتئنداي جاعدايعا جةتكةن. ءوزئث بئلةسئث، وزگةنئث يةلئگئنة ءوتئپ كةتكةن جةرگة مال باعئپ كور، ارتئ نة بولادئ؟ سولاردئث داؤئنا ارالاسؤعا تؤرا كةلدئ. اناؤ ذلتتئق پاركتئ قذرعاننان كةيئن جذرت ويلاعان بولؤ كةرةك، «قاليحاننئث قولئنان ءبارئ كةلةدئ» دةپ. ءبئراق مةنئث قولئمدا بيلئك تة جوق، ةشقانداي وكئلةتتئك تة جوق. دةگةنمةن ارالاسؤعا تؤرا كةلدئ. جةر تؤرالئ كوميسسيانئ قايتا شاقئرتتئق. ءبارئن تةكسةرتتئك. اقئرئ سوتتاسئپ، 49 جئلعا جالعا كةتئپ قالعان جةرلةردئث بارلئعئن اؤئل-اؤئلعا قايتارتئپ بةرؤگة تؤرا كةلدئ. مئنة، مةنئث اؤئلعا بارعانداعئ جةرلةستةرئمة تيگئزگةن بار كومةگئمنئث ءتذرئ وسئ ةدئ.

- ءسئز كةيدة «ءبئز جةتئمدةر اؤلةتئنةنبئز، التاي - جةتئمدةر مةن جةسئرلةر ولكةسئ» دةگةندئ ايتئپ قالاسئز؟ بذنئ قالاي تذسئنؤگة بولادئ؟

- جاس كةلئپ قالعاننان كةيئن، تؤعان ةلدئث وتكةنئ مةن بذگئنئن تارازئلاپ، ةلدئث ازاماتتارئ، «ولار كئمدةر، كئم بولئپ ةدئ، ارعئ تةگئ كئم ةدئ» دةگةن ويلار كةلدئ. وسئنئ جازسام دةپ جذرگةن-تذعئم. قازئر مئنا «جذلدئز» جؤرنالئندا بئلتئردان بةرئ شئعئپ جاتئر عوي، «كةلمةس كذندةر ةلةسئ» دةگةن. ونئ «ءومئرباياندئق رومان» دةپتئ. جوق، ول ءومئرباياندئق رومان ةمةس، رومان-ةسسة. وندا ءوزئم تؤرالئ از، نةگئزئ ةل-جذرت جونئندة. شةكارادا جاتقان اؤدان بولعاننان كةيئن، ول جةردة تذرئپ جاتقان قاراتاي ةلئنئث باسئنان نةشة ءتذرلئ تراگةديالئ جاعدايلار ءوتتئ. قازاق، «ويدا ون سيئردئث ءمذيئزئ سئرقئراسا، قئردا قئرئق سيئر وكئرةدئ» دةيدئ. بئزگة سول كةثةس وكئمةتئنئث رةپرةسسياسئ قئلئشتئث قئرئنداي بولئپ جةتتئ. 1928- جئلئ تاركئلةؤدة ةلدئ اسئراپ وتئرعان يگئ جاقسئلاردئث ءبارئن توناپ الئپ، وزدةرئن ءيت جةككةنگة ايدادئ. سودان قاشقان ءبئراز جذرت ارئ قاراي، موثعولياعا، قئتايعا ءوتئپ كةتتئ. ءتئپتئ كةيبئرئ كةزئندةگئ رةسةيدئث تاؤلئ التاي اأتونوميالئق وبلئسئنا باردئ.

1929- جئلدان باستاپ الاش پارتياسئنئث قايراتكةرلةرئن قؤدالاؤ باستالدئ. كةزئندة لةنين: قاؤلئ شئعارئپ، «الاش پارتياسئن سوأةت قذرئلئسئنا پايدالانؤ كةرةك» دةگةن. ونئث ءبارئن ستالين ءوشئرئپ تاستادئ دا، اكةسئن تانئتئپ قؤدالاي باستادئ. بذدان كةيئن ءيئسئ قازاقتئث جارتئسئ اق سذيةك بولئپ دالادا شاشئلئپ قالاتئن اشتئق كةلدئ. ودان كةيئن 1937-نئث قاندئ قؤدالاؤئ ةسئك قاقتئ. سونئمةن ةلدئث يگئ جاقسئلارئن، زيالئ قاؤئمئن، تئپ-تيپئل قئلدئ. ابدئكةرئم دةگةن بولئسئمئز بار ةدئ. ول پةتةربؤرگتا ءاليحان بوكةيحانوأتارمةن سذحباتتاس بولعان. سوندا ورمان شارؤاشئلئعئ اكادةمياسئندا وقئعان. كةيئن 1920- جئلئ سةمةيدة الاشتئث جاثا باعدارلاماسئ قابئلدانعان كةزدة، ءاليحان بوكةيحانوأتئث بايانداماسئنا قوسئمشا بايانداماشئ بولدئ. ءبئر تاثعالارلئق جاعداي ، قازان توثكةرئسئنة دةيئن، ءبئزدئث ءبئر اؤداندا وننان استام جوعارئ ءبئلئمئ بار ادامدار بولئپتئ. ولاردئث ءبارئ پةتةربؤرگتة، ماسكةؤدة، قازاندا وقئعاندار ةدئ. بةيئمبةت مايلينمةن بئرگة «عاليا» مةدرةسةسئن بئتئرگةن، سول جةردة «ساداق» دةگةن جؤرنالدئ شئعارئسقان ادامدار دا بار اراسئندا. 29- جئلئ قؤدالاؤعا تذسكةننةن كةيئن، سولار توپئرلاپ ارئ قاراي قئتايعا ءوتئپ كةتكةن. سوندا قئزمةت ئستةگةن. ءبئراق شئثشئ ساي دةگةن يمپةراتورئمةن كةلئسة وتئرئپ، نكأد (ك گ ب) ستاليننئث نذسقاؤئمةن ولاردئث ءبارئن ذستاپ الئپ، قول-اياعئن بايلاپ، تذيةگة ارتئپ، نوأوسئبئردئث تذرمةسئنة الئپ بارئپ، كامةرادا سوتسئز، زاثسئز ءبارئن اتئپ تاستاعان.

ابدئكةرئمدئ ءذش رةت تذرمةگة قاماپ، ةث سوثئندا ول دا قئتايعا قاشئپ كةتئپ، سارسذمبة دةگةن قالادا سوأةت كونسؤلئنئث قئزمةتكةرلةرئ ؤ بةرئپ ولتئرگةن. سونئمةن ارئ قاش، بةرئ قاشپةن جذرگةن ؤاقئتئندا، سذيةكتةرئ دالادا قالدئ. ءبئزدئث ةلدئث سول كةزدةگئ ةل اسئراعان زيالئ ازاماتتارئنئث بئردة-ءبئرئنئث قازئر ةلدة زيراتئ دا جوق. 1937- جئلدئث رةپرةسسياسئنا بايلانئستئ ةل ةركةك كئندئكتةن ءتذپ-تذگةل جذتادئ. مئناداي دا سوراقئ بولعان. كولحوز ذيئمداستئرامئز دةپ، بةلسةندئلةر بئتئراپ جذرگةن ةلدئ ءبئر جةرگة جيناعانئمةن، ءتذن ئشئندة جذكتةرئن ارتئپ الئپ، جان-جاققا قاشئپ كةتةدئ ةكةن. حالئق ءالئ تذراقتانئپ بولماعان، كيئز ذيدة وتئرعان قاراتاي ةلئن كذندئز اكةلئپ ءبئر جةرگة قاماسا، تذندة ذيلةرئن جئعئپ الئپ قئتاي اسئپ، موثعول اسئپ كةتة بةرگةن. سودان اؤدان بويئنشا الگئ بةلسةندئلةر «ماثقا» بولدئ دةپ، جذرتتئث جئلقئسئن جيئپ الئپ، ءار اؤئلدئث تذسئنا ور قازدئرئپ، پؤلةمةتپةن تذگئن قالدئرماي قئرئپ تاستاعان. ودان كةيئن سوعئس كةلدئ. ون سةگئز بةن قئرئقتئث اراسئنداعئ جاستاردئث ءبارئ مايدانعا اتتاندئ. ال قئرئقتان اسقانداردئث ءبارئن «ترؤد ارمياعا» الئپ كةتتئ. سودان ءبئزدئث ولكة «جةتئمدةر مةن جةسئرلةردئث ولكةسئ» دةپ اتاندئ. بذل تراگةديا ما، تراگةديا.

- ءور التايدان ءوزئثئز، ورالحان بوكةي، ديداحمةت ءاشئمحان سةكئلدئ قالامئ جذردةك، جازعانئ تةرةث، كوركةم ءسوزدئ جةتئك مةثگةرگةن دارا دارئندار شئقتئ. بذلاردئث ءبئر-بئرئنةن ايئرماشئلئعئ مةن ةرةكشةلئگئ نةدة؟

- ءبئر كةزدة ءبئر اؤداننان بةس جازؤشئ بار ةدئك. سولاردئث ذشةؤئ - مةملةكةتتئك سئيلئقتئث لاؤرةاتتارئ. مةن، ورالحان، الئبةك اسقاروأ. ال ديداحمةت ءاشئمحان - ذلتتئق الاش سئيلئعئنئث يةگةرئ. قالعاندارئ - جاستار. ءبارئمئز تةك التاي تؤرالئ جازدئق. سةبةبئ بذل ءيئسئ تذركئلةردئث وتانئ. ءبئزدئث جئل ساناؤئمئزدئث 61- جئلئ بذكئل تذركئلةر وتئكةن ولكةسئنة جينالعان. ياعني ءتور التايعا. 551- جئلعا دةيئن سول جةردة جاتئپ، تذران يمپةرياسئن جاريالاپ بارئپ جئلجئعان. اتئ-شؤلئ اتتيلا دا سودان اتتانعان. كوتةنحاننئث ةكئ بالاسئ اشءبورئحان مةن بوتپاي دا سودان اتتانعان. شئثعئس حان دا سول جةردةن اتتانعان. التاي، بذكئل تذركئلةردئث اتامةكةنئ. مذنئ ءاردايئم ةستة ذستاعان ءجون. تاريحي قذجاتتار بويئنشا ءبئر كةزدة بذل جةر وتئكةن اتانعان. ال بئزگة كةلةتئن بولساق، تاقئرئپ ءبئر بولعانئمةن، ؤايئم ءبئر بولعانئمةن، وي ءبئر بولعانئمةن جازؤئمئز ءار قيلئ. ورالحان كوپ رةتتة پؤبليسيستيكامةن جارئپ شاقتئ. ديداحمةت ليريكامةنةن. الئبةك اسقاروأ ازئلئمةن. وسئلاي ءبئزدئث ستيلئمئز ءارتذرلئ. نةگئزئ، ءبئر-بئرئمئزدةن قاشئقتاپ كةتكةنئمئز جوق. سةبةبئ جازعانئمئز - بئرةؤ، التايدئث تاعدئرئ.

- ءسئز «ءبئزدئث بؤئن» دةپ، سايئن مذراتبةكوأ، اكئم تارازي، رامازان توقتاروأ، قابدةش جذمادئلوأ، اقان نذرمانوأتاردئ ءجيئ اؤئزعا الاسئز. وسئلاردئث ئشئندة جذيرئك شئققانئ قايسئ، نةسئمةن؟

- كةزئندة ءبئزدئ ستؤدةنتتةر «بةس تاپال» دةپ اتاپ ةدئ. سول بةس تاپالدئث قازئر ذشةؤئ عانا قالدئ. اكئم، مةن جانة قابدةش. ءبارئمئز الپئسئنشئ جئلدارئ كةلدئك ادةبيةتكة. بذلاردئث «بئرةؤئ وزدئ، بئرةؤئ كةش قالدئ» دةپ ايتؤ قيئن. اكئم نةگئزئ كينو دراماتؤرگيادان كةلدئ. قابدةش ارعئ بةتتةن كةلدئ دة، جازعانئنئث دةنئ سول جاقتئث ءومئرئ بولدئ. سايئن و باستا اثگئمةلةرئنة اؤئل ءومئرئن ارقاؤ ةتتئ. سونئث تذبئنة جةتئپ بارئپ توقتادئ. رامازاننئث العاشقئ دذنيةسئ «ةرتئس مذحيتقا قذيادئ» دةگةن رومانئ بولاتئن. سول كةزدة «ةرتئس مذحيتقا قذيا ما، الدة رامازاننئث قالتاسئنا قذيا ما؟» دةگةن قالجئث دا شئقتئ. ول تذتاس ءبئر ءوثئردئث تاريحئنان باستاپ، بذگئنگئسئنة شةيئن ءوزئنئث كوركةم شئعارمالارئنا ازئق ةتتئ. اقان وزئنشة كةلدئ. ونئث ةث سوثعئ دذنيةسئ - «قذلاننئث اجالئ». قذلان دةپ وتئرعانئ - كةشةگئ كةيكئ باتئر. قذلان دةگةن - قئپشاق ئشئندةگئ ءوزئنئث رؤئ. بذعان دةيئن ونئث «اققؤ شوقجذلدئزئ» دةگةن بةلگئلئ جاقسئ پوأةسئ بولدئ. ول مئناؤ تئث كوتةرؤگة بايلانئستئ. اقان وسئنئ قازئپ جازدئ. وزگةشة جازدئ. شئندئقتئ جازدئ. اقان 34 جاسئندا قايتئس بولئپ كةتتئ. ورتامئزدان ةرتة كةتكةن سول بولدئ. بذگئنگة دةيئن ءومئر سذرسة، قانشا دذنية جازار ةدئ، قايتئپ جازار ةدئ؟ ول بئزگة دة جذمباق بولئپ قالدئ. قارئمدئ جازؤشئ ةدئ. مةنئث زامانداستارئم - وسئ جئگئتتةر. ءارقايسئسئ وزئنشة جذيرئك. بئرئنةن-ءبئرئ كةم دةپ بولة-جارا المايمئن. بذلاردئث قاي-قايسئسئ دا تؤما تالانت يةلةرئ.

- قازئرگئدةي ءبئر عاسئر تذگةسئلئپ، جاثا عاسئردئث ةسئگئن اتتاعان ءولارا كةزةثدة جازؤشئلار ءذشئن تةمئرقازئق نة بولؤئ ءتيئس؟ باعئت-باعدارئ جوق قالامگةر اداسؤئ ءسوزسئز عوي.

- ءداپ قازئر پوةزيادان باسقا جانردئث ءبارئ يةسئز قالدئ. بذرئن جازؤشئلار «نة جازسام دةؤشئ؟» ةدئ، سةنزؤرادان جاسئرئنؤ ءذشئن، «ءذي ارتئندا كئسئ بار» دةپ جاسقانشاقتايتئن. قازئر جازايئن دةسةث، ءبارئ بار. ةركئندئك، تاقئرئپ كةثدئگئ دةگةندةي. ءبئراق «قايتئپ جازام، قالاي جازام؟» دةگةن سذراقتئ ةشكئم وزئنة قويئپ وتئرعان جوق. قازئر پروزاعا بوي ذرعان جذرت جاسئ بولسئن، ءتئپتئ كاسئپقوي جازؤشئلاردئث ءوزئ بولسئن، پروزانئث تةحنيكاسئن مةثگةرمةگةن. ايتةؤئر جازئپ جاتئر. اثگئمةنئث وزئندئك ءتئلئ بار، شةثبةرئ بار، پوأةستة سولاي. رومان دةگةن جانر، ةپيكالئق بولؤ كةرةك. ونئث ءتئلئ دة، سؤرةتئ دة ةپيكالئق بولؤئ شارت. قازئرگئ پروزادا جازئلعان نارسةلةردئث ءبارئن كوپشئلئك «سئنشئل رةاليزم» دةپ ءجذر. بذلاردئث ءبارئ مةزگئلدئك نارسةلةر. كةلةشةكتة ول ادةبيةتتئث التئن قورئنا كئرمةيدئ. سةبةبئ مذنداعئ نةگئزگئ وزةك بولئپ وتئرعان كوشةدةگئ اثگئمة، بازارداعئ اثگئمة، قازئرگئ تئرشئلئكتةگئ كةم-كةتئكتةر. بذل كةرةك دةسةثئز فةلةتوننئث تاقئرئبئ. ال فةلةتون دةگةنئث مةزگئلدئك باسپاسوزدةردئث قورةگئ بولماسا، كوركةم ادةبيةتكة جاناسا بةرمةيدئ. پروزايكتةردئث ءبئرازئ وتكةندئ، تاريحتئ جازئپ، ارحيأكة جذگئرئپ جذرةدئ. ويتكةنئ بذگئنگئ كذندة باعدار جوق. نةنئ كوتةرؤ كةرةك، نةنئ ماداقتاؤ كةرةك، نةگة رازئ بولئپ وتئرئپ جازؤ كةرةك، نةگة كةيئپ وتئرئپ جازؤ كةرةك دةگةن ماسةلةنئث باعدارئ جوق. ويتكةنئ كةيئپكةردئث كئم ةكةنئن بئلمةيدئ قازئر. شةنةؤنئك پة، بيزنةسمةن بة، ونةر ادامئ ما؟ قايسئسئ؟

- كةزئندة ءبئر سذحباتئثئزدا پايعامبار تذركئدةن شئققان دةگةن الابوتةن ءبئر اثگئمة ايتقان ةدئثئز؟ پئكئرئثئز وزگةرگةن جوق پا؟

- پئكئرئم وزگةرگةن جوق. پايعامباردئث نةگة ءذش اتادان كةيئن كئم ةكةنئن ايتپايدئ؟ نةگة ونئث سؤرةتئ جوق. بئزگة جةتكةن اثئز، اؤئزشا اثگئمة بويئنشا پايعامبار باسقا ةلدةن كةلگةن دةيدئ. رؤئنئث اتئ - قذرايئش. قذرايئش دةگةن ارابتاردا سيرةك كةزدةسةتئن رؤ. پايعامبار - ذلئ ادام. ارابتاردئث باسئن بئرئكتئرؤگة تةثدةسسئز ةثبةك ةتكةن جان. ءبئر كةزدة تةثئزبةن عانا قاتئناساتئن اراب ةلدةرئنئث باسئن بئرئكتئرؤ ءذشئن ول مةككة مةن مةدينةنئث ورتاسئنا قاتئناس جولئن جاسادئ. ةندئ اراب ةلدةرئ قذرلئقپةن ءبئر-بئرئمةن بايلانئسئپ، ساؤدا-ساتتئق ، ارالاسؤ ارقئلئ بئرئگة باستادئ. نةگة الةمدةگئ ذلئ ادامداردئث كوبئ ءومئرئنئث سوثئندا يسلام دئنئنة كئرئپ، سونئ جاقتاپ شئعادئ. اسئرةسة، جازؤشئ، عذلاما عالئمدار. ولاردئث ايتؤئنشا، «يسلام ءدئنئ وتة ناقتئ».

وسئدان 1430 جئل بذرئن قذراندا ايتئلئپ كةتكةن، زاماناقئر تؤرالئ. وندا «زاماناقئر بولادئ» دةيدئ. ءبئراق ونئ اللا جئبةرمةيدئ، ادامداردئث ءوزئ تئلةپ الادئ دةيدئ. اسپانعا ادام ذشادئ، ول حالئققا ةشقانداي جاقسئلئق اكةلمةيدئ، باسةكةنئث جةمئسئ دةيدئ. اتموسفةرا بذزئلادئ، سودان كةيئن جةرگة زاؤال كةلةدئ دةيدئ. زاؤال دةپ وتئرعانئ، بئر تةسئلگةن ازون قاباتتارئ قايتئپ جامالمايدئ ةكةن عوي. سول بولسا كةرةك-تئ. تذبئندة ادامزات ءوز قوقئسئنا ءوزئ تذنشئعئپ قذريدئ دةگةندئ كةلتئرةدئ. ءيئسئ تذركئلةردئث ذلئ قاعانئ، شئثعئس حاننئث تاعئ ءبئر دانالئعئ سول، «قالالار ادامزاتتئث كورئن دايارلاپ جاتئر» دةيدئ. بذعان قانداي داؤ ايتاسئث؟ شئندئق پا، شئندئق. قازئر بار لاث، ءئرئپ-شئرؤ شاهارلاردان باستاؤ الئپ جاتقان جوق پا؟ جالپئ، مةن پايعامباردئث تذركئلةردةن شئققان دةگةن پئكئرئمدة قالامئن. كوزئ كوك، ءوثئ سارئ بولعان. ال ارابتاردئث ءبارئ قارا عوي. ونئث سوثعئ ايةلدةرئ قئپشاقتار بولعان. پايعامباردئث حاديستةرئن جيناعان سوثعئ ايةلئ. حاديستةر جازئلعاندا، پايعامبار ولگةننةن كةيئن ةكئ ءجذز جئلدان كةيئن شئقتئ. ءبئرئنشئ ايةلئ حاديشانئث دا اراب ةكةنئ بةلگئسئز. كئم بئلةدئ ول دا تذرئك شئعار. سوثعئ ايةلئ قئپشاق قئزئ. دةگةنمةن پايعامباردئ اراب پا، تذركئ مة دةپ ناسئلئنة ءبولئپ جاتؤدئث قاجةتئ جوق. ونئث ذلئلئعئ سول - يسلام ءدئنئ ارقئلئ ءارتذرلئ ذلتتاردئ ءبئر يدةيانئث باسئنا توپتاستئرا بئلؤئندة. جاقئندا تةلةديداردان امةريكالئقتاردئث ءبئر باعدارلاماسئن كوردئم. وندا ولار مئناداي قورئتئندئ جاساپ جاتئر. «عئلئم ءالئ كذنگة تذك تة اشقان جوق. قذرانداعئ ايتئلعان نارسةلةردئ دالةلدةؤمةن كةلة جاتئر» دةيدئ. «ونئ ءبئز جاثالئق دةپ كةلةمئز. ال ول 1400 جئل بذرئن قذراندا جازئلئپ، ايتئلئپ قويعان». بيبلييا، ئنجئلدةردة ايتئلعاندار جالپئلاما نارسةلةر دةسةدئ الگئلةر. ولاردئث قذداي دةپ تانئپ وتئرعانئ ارعئ تةگئ بةيمالئم، بةلگئسئز. ادام با، الدة اسپاننان تذسكةن قذدئرةت يةسئ مة، ونئ ءالئ ةشكئم دالةلدةي العان جوق. ال مذحامةد تاريحي تذلعا دةيدئ.

- سونداي-اق تاؤكة حاننئث «جةتئ جارعئسئ» جونئندة دة وعاش پئكئر ءبئلدئردئثئز...

-جةتئ جارعئنئث نذسقاسئن الئپ كةلگةن - شئثعئس حان. ونئ ئسكة قوسقان - قاسئمحان. جانئبةك پةن كةرةي 1453- جئلئ قازاق حاندئعئن جاريالادئ. ءبئراق كةيئن ول ءالسئرةپ كةتتئ. قازاق مةملةكةتئن ناعئز مةملةكةت رةتئندة قذرا بئلگةن تةك قاسئمحان عانا. ول قولدانعان زاث سول شئثعئس حاننان قالعان مةملةكةتتئ باسقارؤ ءئسئ ةدئ. ول كةزدة ول جةتئ جارعئ دةپ اتالماعان. ةل بولؤ ءذشئن، مةملةكةت بولؤ ءذشئن ةث ءبئرئنشئ زاث كةرةك دةيدئ حان. قاسئمحان قازاق ةلئن اياقتان تئك تذرعئزؤ ءذشئن وزبةكتةرمةن وتئز التئ جئل سوعئستئ. تاشكةنئث بار، بذحارا، سامارقانئث بار، مذقئم ماؤرةناحر، اؤعانستان جةرئنئث ذشتةن ءبئرئن بوساتئپ، بيلةپ تذردئ. مذحامةد شايبانيمةن سوعئستئ. ول دا ءوز تذقئمئ، تةك توقالدان تؤعان. ءبئر ايتا كةتةر جايت، شئثعئس حان بورتةدةن تؤعان بالالاردان باسقاسئنا بيلئك بةرمةگةن. بورتةدةن تؤعان بالالاردئث بارلئعئنا قوثئراتتان قاتئن اپةرگةن. نةگة؟ ايةلدةردئث تةگئ ءبئر، توركئنئ ءبئر. ءبارئ اپالئ-ءسئثئلئ، ابئسئن ادامدار. قازاق ايتادئ عوي، «ابئسئن تاتؤ بولسا اس كوپ» دةپ. تؤعان بالالاردئث ناعاشئسئ ءبئر، ال جئگئتتةردئث قايئن جذرتئ ءبئر. سونئث ءبارئ - بئرلئكتة ذستاؤدئث ناتيجةسئ. ءارتذرلئ ذلتتاردان العان قاتئنداردان تؤعان بالالارعا بيلئكتئ بةرمةؤئنئث ءبئر سئرئ - وسئ. ويتكةنئ ولاردئث توركئنئ بولةك دةدئ. كةيئن قارئنا قاراي تارتئپ، جذدئرئقتاي جذمئلئپ وتئرعان ةلدئ السئرةتةدئ، بولشةكتةيدئ دةپ ويلادئ ذلئ قاعان. مئنة، بئرلئكتئ ساقتاؤ ءذشئن، قانداي ذستانئم ذستانعان ادام. مذنئث ءوزئ - كورةگةندئك.

سول قاسئمحان كةزئندة بيلةگةن تةثدةسئ جوق ذلكةن اؤماقتئث ابئلايحان سونئث ذشتةن بئرئنة عانا ية بولدئ، ايتقانئن جذرگئزدئ. مةملةكةتتئ ذستاپ تذرؤ ءذشئن ةث ءبئرئنشئ تةرريتوريا، ارميا جانة زاث قاجةت. مذنئ قاسئم دا، ةسئم دة، تاؤكة دة ءبئلدئ. سوندئقتان ذلئ قاعاننان قالعان جارعئنئ ءوز داؤئرلةرئنة ساي ةتئپ، جاساؤعا تئرئستئ. مئنة، «قاسئم سالعان قاسقا جول، ةسئم سالعان ةسكئ جول» دةگةن وسئدان قالعان. قاسئمنان كةيئنگئ قازاقتئث ةث مئقتئ حانئ، سول قاسئمنئث ذلئ حاقنازاردئ وزبةكتةر ؤ بةرئپ ولتئرگةن. «ةسئم سالعان ةسكئ جول» دةيتئن سةبةبئ، ةسئمحان قاسئمحان نة جاساپ كةتتئ سونئ قايتالاؤعا تئرئسقان. سودان ةسكئ جول اتانعان. كةيئننةن تاؤكة سونئ مةملةكةتتئك زاث قئلئپ بةكئتتئ.

- تاريحقا بايلانئستئ ورايلاستئرئپ ايتاتئن تاعئ ءبئر ساؤال ول - شئثعئس حاننئث شئققان تةگئ جونئندةگئ بذگئنگئ تالاس. بئرةؤلةر ءذشئن باسقئنشئ، ويرانداؤشئ، ال وزگة بئرةؤلةر ءذشئن ذلئ قاعان، ءئرئ قولباسشئ. شئثعئس حاندئ ءسئز قاي تذرعئدان كورةسئز؟

- شئثعئس حاننئث ارعئ تةگئنئث ءبارئ التايدان شئققان. ونئث ءتورتئنشئ اتاسئ حايدؤحان بذكئل ءسئبئردئ باسقارعان. ءوزئنئث اتئ - تةمئرشئ. اكةسئنئث اتئ - ةسؤگةي. بي مةن گةيدئث ايئرماشئلئعئ سول، گةي دةگةن جاؤگةرشئلئك زاماندا «قولباسشئ» دةگةن ذعئمدئ بئلدئرگةن. ءبيدئ قازئر سوت دةپ ءجذر. ءبئراق سوتتان گورئ، بي دةگةن ءسوزدئث شةثبةرئ كةثدةؤ. ةسؤگةيدئث اكةسئ قابئلحان، قابئلحاننئث اكةسئ حايدؤحان. ونئث اكةسئ تذمةن حان. ورتاسئندا امباعاي بار. جةتئنشئ اتاسئ بايسذثقار. سةگئزئنشئ اتاسئن بورجئگئن دةيدئ. اثئز بار. ونئث شةشةسئ ءبورئنئث باؤئرئنا جةرئك بولئپتئ دةگةن. اثئز - اثئز عوي. ءبورئ دةگةن تذركئلةردئث سيمأولئ ةمةس پة؟! سةگئزئنشئ اتادان باستاپ بذلار قئز الئسا باستايدئ. ويتكةنئ ول كةزدة بذل رؤعا اينالئپ كةتةدئ. شئثعئس حاننئث قئتايدئ شاپقاندا، ءجذز مئث قولئ بار بولاتئن. حورةزمدئ شاپقاندا، اسكةرئنئث سانئ ءذش ءجذز مئثعا جةتتئ. حورةزمگة اتتانار الدئندا، التايدا ول رةزةرأ رةتئندة مئث قول ذستادئ. الدئمةن ول ءوزئنئث شئققان جةرئ. التايدا تةمئر دة بار، كذمئس تة التايدا، التئن دا التايدا. قئسقاسئ، كةرةك-جاراقتئث ءبارئن التايدا سوقتئردئ. قازئر شئثعئس حاننئث سذيةگئ وسئندا شئعار دةپ بئلگئشتةر بئرنةشة جةردئ بةلگئلةپ وتئر. ذلئتاؤ، التاي، قاراقورئم. كةزئندة ايةل زاتئن قاتتئ باعالايتئن تذركئلةر ايةل ولسة، تابئتقا سالئپ، ءذش كذن بويئ قاراعايعا اسئپ قويئپ، ةتئن اعئزئپ جئبةرئپ، سذيةگئن التئن-كذمئس قئمبات زاتتارعا، ذلدة مةن بذلدةگة وراپ كومئپ، ذستئنةن مال ايداپ جئبةرگةن. كةيئننةن ءبئر اشكوزدةر كورئن قازئپ، توناپ جذرمةسئن دةپ. ةر ادامدئ كةز كةلگةن جةرگة قويا سالاتئن بولعان.

شئثعئس حان ولگةندة وزةننئث ارناسئن بذرئپ، سونئث تابانئنا كورئن قازدئرئپ، سذيةگئن قويئپ، ذستئنةن وزةندئ قايتا اعئزئپ جئبةرگةن دةيدئ. قالاي بولعاندا دا، ول وزةننئث استئندا جاتؤئ مذمكئن. ول ءذشئن ونئ اناؤ بذرحان تاؤئنا اپارمايدئ. سةبةپ، شئثعئس حان ةشؤاقئتتا بيلئكتئ تارتئپ الماعان. ول ءذش رةت سايلانعان. ةكئ رةت ول حان بولئپ سايلانعان. ءذشئنشئ رةت قاعان بولئپ سايلاندئ. قاعان دةگةن يمپةراتور دةگةندئ بئلدئرةدئ. قاعانات دةگةن يمپةريا. ول سوثعئ رةت يمپةراتور بولئپ سايلانعان كةزئندة ون التئ تايپانئث وكئلئ اق كيئزگة سالئپ، قاعان ةتئپ كوتةرگةن. سونئث ءبئرئ - كةشةگئ ءوزئمئز ايتا بةرةتئن «تذگةل ءسوزدئث ءتذبئ ءبئر، ءتذپ اتاسئ مايقئ بي» دةيتئن مايقئ بي اتامئز بولسا كةرةك. ول قاي جةردة قاعان سايلاندئ، سول جةردة كومئلؤئ مذمكئن. وسئ ؤاقئتقا شةيئن، قئتايئ بار، موثعولئ بار، باتئسئ بار شئثعئس حاندئ بئزگة، ياعني تذركئلةرگة جولاتقئسئ كةلمةدئ. ول، ةث الدئمةن، تذركئ تايپالارئنئث باسئن بئرئكتئردئ. سةبةبئ، كةشةگئ قذلاپ قالعان تذران يمپةرياسئن قايتادان قالپئنا كةلتئرةمئن دةدئ. قاؤئپتئث ءبارئ قئتايدان بولعاندئقتان، الدئمةن سونئ شاپتئ. حورةزمدئ شابؤئنئث سةبةبئ ول جاقتا پارسئلار كةؤلةپ ئشكة كئرئپ كةلة جاتتئ. ونئ توقتاتؤ كةرةك بولدئ. ارابتئق شوأينيزمدئ توقتاتؤ كةرةك بولدئ. كوردئثئز بة، كذنئ بذرئن ول ءتورت جةردةن توسقاؤئل قويدئ. ونئث ارمانئ ةكئ مذحيتتئث اراسئن تذركئلةرگة تولتئرسام دةگةن ويتذعئن. ءبئراق ول قولئنان كةلمةسة دة، ذرپاقتارئ ءبئراز جةرگة جةتتئ. ولةردة ونئث ايتقانئ بار؛ «مةن تاريحتا تذك بئتئرمةگةننئث وزئندة، تذركئلةردئث قاؤئپسئزدئگئن ءذش ءجذز جئلعا قامتاماسئز ةتئپ كةتتئم» دةيدئ. اؤليةلئگئ سول، تؤرا ءذش ءجذز جئل وتكةندة، رةسةيدئث قئسپاعئندا قالدئق.

تذران يمپةرياسئن قايتادان قالپئنا كةلتئرةم دةپ شئققان شئثعئس حان اؤةلئ اعايئنشئلئق ذگئتكة كونبةگةننةن كةيئن، قئلئش سؤئرئپ، ءبئراز رؤ-تايپالارمةن قئرقئسؤعا باردئ. مذنداعئ ماقسات ءبئر شاثئراقتئث استئندا بولؤ ةدئ. نايماندار شئثعئس حاندئ جيئرما جئل ذستاپ قالدئ. بذل - نايمانداردئث ذلكةن قاتةلئگئ. ناعئز وت بوپ جانئپ تذرعان كةزئندة، شئثعئس حان سول يمپةريانئ تذرعئزئپ ذلگةرةر مة ةدئ... ةگةر دة شئثعئس حان نايمانداردئث كةسئرئنةن جيئرما جئل التايدا بوگةلئپ قالماعاندا، بذگئنگئ تاريح قالاي بولار ةدئ... بالكئم، تاريح دوثعالاعئ باسقاشا دوثگةلةر مة ةدئ؟ ةؤروپانئث تاريحشئلارئ شئعارعان ءبئر جاثساق ذعئم بار. «تذركئ زورلئعئنئث ءذش كةزةثئ» دةيدئ. ءبئرئنشئسئ - اتتيلا. ةكئنشئسئ - اشبورئحان. كةزئندة بولگارلار «حان اسپارؤح» دةگةن ةكئ سةريالئ كينو دا تذسئرگةن. ولاردئث «اسپارؤح» دةپ جذرگةنئ اشبورئحان. 663- جئلئ باتئس تذران قذلادئ عوي. سول كةزدة اشبورئحان بارئپ قايتادان قالپئنا كةلتئردئ. بولگاريا دةپ جذرگةنئمئز، بولگار دةگةن ءبئزدئث ارعئ تةگئمئز. كةيئننةن بولگاريا اتاندئ. قازاقتئث ءسوزئ بار، «بارار جةرئث بالقان تاؤ، ول دا ءبئزدئث بارعان تاؤ» دةيدئ. سودان قالعان ءسوز. ءذشئنشئسئ - شئثعئس حان. ارميانئ ذستاپ تذرؤ ءذشئن قاراجات كةرةك. بذرئن جاؤلاپ العان تايپالاردئث ةسةبئنةن ذستاعان. سوسئن ةل ئشئندة نارازئلئق بولاتئنئن كذنئ بذرئن ةسةپتةپ، شئثعئس حان ءوزئنئث جاؤلاپ العان ايماقتارئن توقسان بةس ذلئسقا ءبولدئ. ءارقايسئسئن مئث قول دةپ اتادئ. ويتكةنئ ءار ذلئس مئث قول شئعارؤعا ءتيئس ةدئ. ونئث اتئ، قارؤ-جاراعئ جالپئ بارلئق قاراجاتئن سول ذلئس كوتةرئپ الدئ. ويتپةسة حورةزمدئ شاپقان كةزدةگئ ءذش جذز مئث قولدئ قالاي ذستاپ تذرار ةدئ؟ «مئثقول» دةگةن وسئدان شئققان. كةيئنگئ جذرت ونئ «موثعول» دةپ وزگةرتئپ الئپ، شئثعئس حان موثعولدان شئققان دةسةدئ.

شئندئق باسقا جاقتا. شئندئعئندا، مئنا وتئرعان مذثعئلدار تيبةتتةن كةلگةندةر، دذرئسئ - اؤئپ كةلگةندةر. تاريحتا ولاردئ «كوشپةندئ جالدامالئلار» دةپ اتايدئ. بذلار ءبئر تذتاس حالئق بولعان ةمةس. قئرئق تةمئردئث قئلاؤئنان جينالعان. بئرنةشة تايپالاردان قذرالعان. بذلاردا ورتاق ءتئل دة بولماعان. ءتئپتئ بذلاردا جازؤ-سئزؤ مادةنيةتئ دة بولعان جوق. ال شئثعئس حاننئث ءومئربايانئ موثعول تئلئندة جازئلعان جوق. ول تذركئ تئلئندة جازئلعان. ونئث جورئقتارئ مةن ءومئربايانئن جازعان نايماننئث تاتاتذنعا دةگةن وقئمئستئسئ. ول تذركئ تئلئندة جازئلعان جالعئز داناسئ ةدئ. كةيئننةن شئثعئس حاننئث نةمةرةسئ قذبئلايدئث قولئندا بولعان. قذبئلايدئث قولئندا بولعاننان كةيئن، الدئمةن قئتاي تئلئنة اؤدارئلعان. ول كةزدة قذبئلاي قئتايدئ بيلةپ تذردئ. موثعولدار ونئ وزدةرئنة قئتاي تئلئنةن كةيئن اؤداردئ. وسئعان بايلانئستئ جةر اتتارئ، رؤ اتتارئ وزگةرئسكة ذشئراعان. ويتكةنئ قئتايدا ءبئزدئث ارئپتةرئمئز جوق. شئثعئس حاننئث ناعاشئسئ - قوثئراتتار. ءوزئ قيات. قازاقتا قئپشاق-قيات ءبئر تؤعان دةيدئ. بذل - كونةدةن كةلة جاتقان ءسوز. سوندئقتان شئثعئس حاندئ ءذش ةمةس، ون قايناتساث دا ونئث موثعولعا ةش قاتئسئ جوق. ونئث بارلئعئ كةيئنگئ تاريحتئث قيتذرقئلارئ. ال ةؤروپانئث تاريحشئلارئ ونئ موثعول دةمةيدئ، موعول دةيدئ. موعول دةگةنئث، قازئرگئ مئنا جةتئسؤ عوي. ول كةزدة جةتئسؤدا ءبئزدئث ءداؤئرئمئزدئث VІ عاسئرئندا تيگراحاؤد، دايداق دةگةن ةل بولعان. دايداقتان قالعان اداي. تيحراحاؤدتئث بةرتئنگئسئ ذيسئندةر، قئپشاقتار. كوردئثئز بة؟ شئثعئس حاندئ قانئشةر، باسقئنشئ دةپ اتاؤ، بةرتئن كةلة ايتئلدئ. ياعني ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئس كةزئندة، وندا دا تاريحشئلار ةمةس، ساياساتشئلار شئثعئس حاندئ گيتلةردئث جانئنا اپارئپ قويدئ. ونئ جامانداؤ سودان باستالدئ. تاعئ قايتالاپ ايتامئن، تاريحشئلار ةمةس، ساياساتشئلار. شئثعئسحان - ةشقانداي باسقئنشئ ةمةس، تذركئ حالقئنئث قاؤئپسئزدئگئن قامتاماسئز ةتؤ ءذشئن امالسئز ارپالئسئپ جذرگةن ادام. ءيئسئ تذركئنئث ذلئ قاعانئ. ماقتانئشئ. دذنية جاهان مةملةكةتتئك قذرئلئم، اسكةري قذرئلئم ءبارئن شئثعئسحاننان العان. بذعان ةشكئم داؤ ايتا الماسئ انئق.

- «قازاقستان تاريحئ قايتا جازئلؤئ كةرةك. قازاق كوشئپ-قونئپ جذرگةن، جابايئ بولعان دةگةن مئلجئثدئ توقتاتؤ كةرةك» دةپ تة كةزئندة ءوز ويئثئزدئ اشئق ايتقانسئز. بذگئنگئ جازئلئپ جاتقان تاريحي كوركةم شئعارمالارعا كوثئلئثئز تولا ما؟ نة جةتپةيدئ؟

- قازاقستان تاريحئ قايتا جازئلؤئ كةرةك. تذركئ تايپالارئنئث ئشئندةگئ قازاقتار - ةپيكالئق حالئق. ال ةپيكالئق حالئق زاماناقئر بولماي، ةش ؤاقئتتا ولمةيدئ، جوعالمايدئ. نةگة ةپيكالئق؟ ساق ءداؤرئن ءبئز ةكئگة بولدئك. ويقذرت، باشقذرت دةپ. بذگئنگئ تئلمةن ايتقاندا اأانگارد، اريةرگارد. ويداعئ قذرت، باستاعئ قذرت دةگةن ءسوز. قذرت دةگةن تذركئ سوزئمةن ايتقاندا، قاسقئر دةگةندئ بئلدئرةدئ. سول ويقذرتتئث بذكئل تاريحئن وزدةرئنة كوشئرئپ العان جذرت تا بار. وتئكةندة تذركئلةر 61- جئلدان باستاپ، 551- جئلعا دةيئن ءومئر ءسذردئ. تذران يمپةرياسئن جاريالاپ بارئپ جئلجئدئ. سودان بةرئ تذركئ تاريحئن، مادةنيةتئن، اؤئز ادةبيةتئن، تاعئسئن تاعئلارئن قازاق ساقتاپ كةلة جاتئر. وزبةك دةيمئز، ولار بئزدةن ون بةسئنشئ عاسئردا عانا بولئنگةن جذرت. ءتذبئ ءبئر حالئقپئز. كةيئننةن بذلارعا جةبئرةيلةر، پارسئلار قوسئلئپ، كانگلوميرات بولئپ كةتتئ. قاراپ وتئرساث، «قوزئ كورپةش - بايان سذلؤ» ةپوسئن ايتتئق قوي، مئث بةس ءجذز جئل بولدئ دةپ. بذل سيفردئ قايدان الئپ وتئرمئز؟ تذران يمپةرياسئن جاريالاؤدان الئپ وتئرمئز. اعئلشئننئث دجةيمس چةرأار دةگةن عالئمئ بولعان. تةثئز وفيسةرئ. ءومئر بويئ ءذندئستاندا قئزمةت اتقارعان. سول تذركئلةردئ 60 جئل بويئ زةرتتةگةن. سةبةپ، تئنئق مذحيتئنئث ءبئر جاعالاؤئ وپئرئلئپ، سؤدئث استئنا ءتذسئپ كةتكةن، سؤ استئندا قالعان زاتتاردئ كوتةرگةن كةزدة، 220-دان استام قازاقتاردئث قازئرگئ رؤلارئ مةن تايپالارئنئث تاثباسئ شئققان. سوندا الگئ عالئم ايتادئ، دذنية جذزئلئك سيأيليزاسيا تذركئلةردةن تاراعان دةپ. دةمةك، جذرت وركةنيةت تذركئلةردةن باستالعان دةپ جاتقان كةزدة، ءبئزدئث تاريحئمئز قايدان باستاؤ الاتئنئن سةزئنگةن ارتئق ةمةس.

- «...ك س ر و-نئث كةزئندةگئ قازاقستان جازؤشئلار وداعئ قانداي ةدئ؟ سول كةزدة بذل وداق تئركةلمةگةن ذلتتئق پارتيانئث رولئن اتقاردئ... جازؤشئلار وداعئ قازاق حالقئنئث سذيةنئشئ، تايانئشئ بولدئ...» دةپ ةدئ ءبئر سوزئندة قابدةش جذمادئلوأ. ءسئز نة دةيسئز بذعان؟

- اقيقات. تاؤةلسئزدئكتئث العاشقئ جئلدارئندا ينتةلليگةنسياعا ءبئراز قئسئم بولدئ. سونئث ئشئندة جازؤشئلار وداعئنا دةگةن. كةزئندة جازؤشئلار وداعئ زيالئ قاؤئمنئث ءبئر تئرةگئ ةدئ. ول تذستا، وداق الةؤمةتپةن دة، ساياساتپةن دة اينالئستئ. ذلتتئق ماسةلةلةردئ دة كوتةردئ. قازئر ول دةثگةيگة قايتا كوتةرئلة الماي جاتئر. نةگة؟ وعان سان ءتذرلئ سةبةپ ايتؤعا بولادئ. دةسةك تة، بذگئنگئ كذنئ ت م د ةلدةرئنئث ئشئندة جازؤشئلار وداعئن ذستاپ وتئرعان - تةك قازاقستان. وداق ذكئمةتتئث، اشئعئن ايتساق پرةزيدةنتتئث سذيةمةلدةؤئمةن ءومئر ءسذرئپ وتئر. ةشقانداي قاراجات بةرمةيدئ، ءبئراق ةركئندئك بةردئ. سوعان قاناعات.

- قازئر نة جازئپ ءجذرسئز؟

- «كةلمةس كذندةر ةلةسئ» دةگةن رومان-ةسسةنئ بئتئرسةم دةپ ءجذرمئن. جالپئ، بذل - بئتكةن دذنية. اينالئپ كةلئپ، وقئپ قاراسام، ءبئراز ايتاتئن نارسةلةر بار ةكةن. قازئردة كوزئ جوق جازؤشئ اعالارئمئز، اقساقالدارئمئز، سوسئن كوزئ تايئپ كةتكةن زامانداستارئم تؤرالئ، ةل تؤرالئ، جةر تؤرالئ ءبئراز ويلاردئ قوسؤعا تؤرا كةلئپ تذر. ءبئر سوزبةن ايتقاندا، اؤماعئ مةن تةرةثئن ءبئراز قويؤلاتؤ كةرةك. بازبئر جةرلةرئن قئسقارتتئم. ءالئ ةش جةرگة ذسئنعانئم جوق. «قاشان بةرةسئث؟» دةگةن باسپالار بار. اثگئمة مةنئث ءوز باسئم ةمةس، مةنئث ورتام، ؤاقئت، زامان تؤرالئ. جالپئ، جازاتئن دذنية كوپ. ءبئراق وعان دةنساؤلئق تا جئبةرمةي جاتئر. ؤاقئت تا قئسئپ كةلة جاتئر.

سذحباتتاسقان

سةيسةن امئربةك ذلئ

(«ايقئن» گازةتئ، 11- جةلتوقسان. 2010 - جئل)

سوڭعى جاڭالىقتار