اسپاننان قازاق جاؤئپ تذر! - اقئن جاركةن بودةش ذلئ
تانئس جذزدةردئث تاثعاجايئپ كوز نذرئ، تانئس داؤئستئث تالئقسئپ جةتكةنئ. بذگئن بذل ايداردا - قذلاتئ ارماندئ قؤاتتئ اقئن جاركةن بودةش ذلئ.
ول تاؤةلسئزدئك العان العاشقئ جئلداردئث العاشقئ قؤانئشتئ كذندةرئنئث بايانئن ايتادئ. - مةن ذزاق ؤاقئت دذنية جذزئلئك قازاقتار قاؤئمداستئعئندا جذمئس اتقاردئم. قاؤئمداستئق العاش قذرئلعان كذننةن باستاپ باسئ-قاسئندا بولدئم. شةكارا اسئپ، شةت قونعان باؤئرلاردئث اتامةكةنگة قايتا ورالؤئنا تاؤةلسئزدئكتةن كةيئن انئق جول اشئلدئ. تاؤةلسئزدئكتئث سول تذستاعئ ةث ذلكةن تابئسئ، ةث ذلئ ماحابباتئ - سول ةدئ. ابئلاي حان ءذش جذزدئث باسئن قوسسا، تاؤةلسئزدئك ءارتذرلئ تاريحي سةبةپتةرمةن التئ قذرلئقتئ جايلاپ كةتكةن قازاقتاردئث باسئن قوستئ.
تاؤةلسئزدئك دةگةنئمئز - ادامنئث ةركئندئگئ ةكةن. العاشقئ كذندةردةن باستاپ ةرئكسئز كةتكةن قازاق ةركئمةن قايتا ورالدئ. اتاجذرتقا العاش قادام باسقان ساتتةرئنةن مةن ءوز كوزئممةن كوردئم. قارسئ الدئق. ةكئنشئ قذرئلتاي بابامئز جاتقان كيةلئ تذركئستان قالاسئندا ءوتتئ. سوندا ذشاقتان ءتذسئپ جاتقان باؤئرلاردئ كورسةثئز، ةت-جذرةگئثئز ةزئلةدئ. ءبئرئ ةتپةتئنةن جاتا قالئپ توپئراقتئ ءسذيئپ جاتسا، ءبئرئ اؤانئ كةث جذتقئسئ كةلگةندةي كةؤدةسئن كةرة تذرئپ قالعان. مةنئث سول ؤاقئتتا جازعان پوةمام بار: «اسپاننان قازاق جاؤئپ تذر!». ءيا، اسپاننان قازاق جاؤعان كذن بولدئ. بذكئل دذنيةجذزئنةن، اناؤ ا ق ش-تان، قئتايدان، موثعولدان، گةرمانيادان، انگليادان، تذركيادان ازاماتتار قذرئلتايعا كةلدئ. ولاردئث ادامعا دةگةن، ةلگة، جةرگة دةگةن ماحابباتئ سذمدئق ةكةن! - دةپ، سول ساتتةردئث سةزئمتال بةينةسئن، دذنية كةرؤةنئن كوز الدئنان قايتا وتكئزگئسئ كةلگةندةي بةلگئسئز نذكتةگة جانارئن توقتاتئپ وتئردئ.
مةنئث سول ساتتة ساعئنئش تؤرالئ سذراعئم كةلدئ جانة سذرادئم. تاعدئرلئ ادامنئث قذپياسئن بئلگئم كةلئپ، ذمسئنا ءتذستئم. ونئث دا ساعئنئشئ بار عوي. ءبارئ دة ساعئنئشقا اينالادئ. از ذنسئزدئكتةن سوث جاركةن بودةش ذلئ: «دذنيةدة باؤئرئثدئ ساعئنؤ ءبئر باسقا، ال تؤعان جةردئ ساعئنؤ دةگةن مذلدة بولةك الةم. ادامزات بالاسئندا بذدان وتكةن ساعئنئش بولمايدئ، بولعان ةمةس. باسقا ساعئنئشتار بولار: ءبئرئ باؤئرئن ساعئنار، ءبئرئ اتا-اناسئن ساعئنار، ءبئرئ باؤئر ةتئ - بالاسئن ساعئنار، سذيئسكةن جار ساعئنار، سةنئسكةن دوس ساعئنار، بالالئق شاعئن ساعئنار - مذنئث ءبارئ - تؤعان جةرگة دةگةن ساعئنئشتئث قذربانئ. بذل ساعئنئش باسئلماسا - قاسئرةتكة اينالادئ». جاركةن بودةش ذلئنئث دا قاسئرةتئ بار. ول - تؤعان جةرگة دةگةن ساعئنئش، ماحاببات تاقئرئبئنداعئ قايتالانباس كلاسسيكالئق ولةثدةردئث اأتورئ.
«مةنئث تؤعان جةرئم - جايئر، قازئر شةكارانئث ارعئ بةتئندة قالدئ. بذل - قازاقتئث اتا قونئسئ، قايتا-قايتا جايئردئ جئرلايتئنئم سول: «دةرتئنةن كةتتئم جاؤئر بوپ، جايئردان باسقا جاؤئم جوق!». ساعئنئش - قاسئرةتكة اينالئپ كةتتئ. ورئستئث نيكولاي پاتشاسئمةن ةجةنحان ةكةؤئ ءبئر داستارقاننئث باسئندا وتئرئپ، ءبولئسئپ الا سالعان عوي. ءبئر ةلدئث ادامدارئ ةكئگة ءبولئنئپ قالدئ. باؤئرمةن باؤئر قاتئسا المايتئن بولدئ، اكة مةن بالا كورئسة المايتئن بولدئ. حات جازئسا الماي قالعان زامان دا ءوتتئ عوي. ونداعئ قالعان قازاقتاردئث «ءبئز ءوز اتاجذرتئمئزدا وتئرمئز» دةيتئنئ دة سوندئقتان.
تاؤةلسئزدئكتةن كةيئن العاشقئ بولئپ كوتةرئلگةن ذلتتئق، مةملةكةتتئك ماسةلةنئث ءبئرئ - بئتئراپ كةتكةن قازاقتئث باسئن قايتا قوسؤ بولدئ. بذل - ذلكةن ساياسات، اسا نازئك ماسةلة ةدئ. «ةگةر ءئسئم ءونسئن دةسةث، رةتئن تاپ» دةپ اباي ايتپاقشئ، ونئث ئثعايئ تابئلدئ» دةپ، كةلةشةكتةن كوثئل جذباتار ساؤلة ئزدةگةندةي كذيدة بولدئ. ءيا، ءوز ئشئندة ءوزئ-وزئنة جاتباؤئر بولؤعا ءسال قالعان ارمانشئل حالئقتئث كورگةن بةينةتئ از با ةدئ؟! كورشئ وتئرئپ كوثئلئن سذراسا المايتئن كذندةر دة ءوتتئ. اقئن ويئن جالعاي ءتذستئ: «تةك قانا تاؤلار مةن مذحيتتاردئ اسقان قازاقتاردئ عانا ةمةس، قازئرگئ پوست كةثةستئك مةملةكةتتةردئث ئشئنة تاراپ كةتكةن قازاقتاردئ قايتارؤ ماسةلةسئ دة كذن تارتئبئنة قويئلدئ. تذرئكمةنستان، تاجئكستان، وزبةكستان، باشقذرتستان، قئرعئزستان سةكئلدئ باؤئرلاس ةلدةرگة قونئس اؤدارعان قازاقتارعا دا ةلگة قايتؤعا مذمكئندئك تؤدئ. دذنيةءجذزئ قازاقتار قاؤئمداستئعئ قذرئلعاننان كةيئن اؤةلئ وسئ قازاقتاردئ ارالاؤ باستالدئ. سول كةزدة اقئن-جازؤشئلاردئ، زيالئ قاؤئمدا «ءسوز سذراتئپ» جئبةرة باستادئ. مئنا سؤرةت سونداي شارانئث بئرئندة تذسئرئلگةن. توقسانئنشئ جئلداردئث باسئندا وزبةكستانداعئ باؤئرلاردئ كورؤگة بارعان تذسئمئز. تاشكةن قالاسئنداعئ مادةنيةت ءذيئنئث الدئ بولؤئ كةرةك. مذندا - تذماعاث - قازاق پوةزياسئنئث كلاسسيگئ تذمانباي مولداعاليةأ باستاپ، دراماتؤرگ سذلتانالئ بالعابايةأ، تالانتتئ اقئن قارئنداسئمئز گذلنار سالئقبايةأا، ءانشئ مايرا ءئلياسوأا، تاعئ دا كوپتةگةن زيالئ قاؤئم وكئلدةرئ تذر. اراسئندا سونداعئ باؤئرلارئمئزدئث اتقا مئنگةندةرئ، اقئن-جازؤشئلارئ، ءانشئ-كذيشئلةرئ بار. بذل - سول ساپاردان قالعان بئر بةلگئ. بذل - قازاقتئث باسئ قوسئلعانئنئث ءبئر تاثباسئ. تاسقا قاشالماسا دا، تاريحقا ةنگةن، جذرةكتة قالعان سؤرةت.
ءبئرئن-ءبئرئ ئزدةپ بارؤ دةگةن كةرةمةت عاجاپ سةزئم ةكةن. ءتئپتئ تؤعان باؤئرلار ءبئرئن-ءبئرئ ئزدةمةيتئن بذگئنگئ قوعامدئق قالپئمئزدا قازاق قازاقتئ ئزدةؤئ - قازاقتئث قانئنئث مئقتئلئعئ ةكةن. كوزدةرئنة جاس الئپ، ءبئرئن-ءبئرئ قذشاقتاؤئ قانداي، شئركئن!.. ءاربئر قاراپايئم شاثئراق قازانعا اس سالئپ قويعانئن ايتئپ، ذيئنة شاقئرادئ. تئم قذرئعاندا، نان اؤئز ءتيئپ كةتؤئمئزدئ وتئنةدئ. قازاقتئث ءبئر-بئرئنة دةگةن ماحابباتئ قانشا عاسئر وتسة دة سؤئماعان ةكةن. كةثةس وكئمةتئنئث تذسئندا دا وسئنداي قاؤئشؤلار بولعانئمةن دة، ءدال وسئنداي بولمادئ-اؤ. ولار وزدةرئنئث ئشكئ جان سئرئن، جذرةك ءسوزئن ايتا المايتئن ةدئ. جذرةك قذرعئر سةزئپ تذرادئ عوي. اتئ قازاق بولعانمةن، زاتئ - كةثةس ول حالئقتا ءبارئ ءبئر ءبئر جاسقانشاقتئق بولدئ عوي. ال مذندا - ةركئن، سةنئث ةلئث، سةنئث جةرئث. قاي تاقئرئپتا سويلةسسةث دة، قاي قياعا تارتساث دا - ءوز باؤئرئث، ءوز مةملةكةتئث. تاؤةلسئزدئك جول اشتئ.
وسئدان كةيئن باسئ قاثعئرئپ كةتكةن قازاقتار اقئرئن-اقئرئن ةلگة ورالا باستادئ. «ةل مةن ةل قوسئلسا - ئرئس» دةيدئ. تاؤةلسئزدئك دةگةندة ةث الدئمةن وسئ كورئنئستةر كوز الدئما كةلةدئ. بذدان ارتئق باقئت جوق دةپ ةسةپتةيمئن. تاؤةلسئزدئك باياندئ بولسئن دةپ، ةل تئنئش بولسئن دةپ ولةث ارنايتئنئمئز دا سودان. تةگئننةن تةگئن ةمةس، قازاقتئث كوزئندةگئ جاستئ ءسذرتؤ ءذشئن، ةلئمئزدئث وتكةنئ مةن بذگئنئ، بولاشاعئ جولئندا جانئپ تذرعان شامشئراق - تاؤةلسئزدئك. وسئ شامشئراقتئث سونبةؤئن تئلةيمئن ءار تاثدا، ءار تذندة، ءار تئنئستا. سول تاشكةنگة بارعان ساپاردا اقئندار ةل-جذرت تؤرالئ جان تةبئرةنتةر جئرلار وقئدئ. ةل كوزئنة جاس الدئ. شئعارماشئلئق دةگةن نارسة - شةكارالاردئ جويؤشئ ةكةن. باسقالار كةزدةسسة، اسةرئ بولةك شئعار، شئعارماشئلئق كةزدةسؤ - تاريحي ءسات».
ةرلان ءجذنئس
(«ايقئن» گازةتئ، 7- جةلتوقسان، 2010 - جئل)